Nâng năng suất phải trở thành nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống

Đưa năng suất trở thành thước đo điều hành

Toàn cảnh Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026. Ảnh: Thạc Hiếu

Chiều 14/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới tầm nhìn 2045”.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Kinh nghiệm của các nền kinh tế trong khu vực cho thấy, không quốc gia nào vượt qua bẫy thu nhập trung bình mà không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất.

Nội hàm năng suất cũng đang thay đổi. Năng suất không còn đơn thuần là làm nhanh hơn bằng phương thức cũ, mà phải tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, môi trường và thị trường.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà phải trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Thạc Hiếu

Một yêu cầu quan trọng là chuyển từ cách làm theo phong trào sang thực chất, có thể đo lường; nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn, tổng công ty.

Việc đo lường, đánh giá và công bố kết quả cần được thực hiện thường xuyên, gắn với mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm.

Cách thức hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần thay đổi. Chính sách phải chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo thay vì số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ.

Yêu cầu này cũng được đặt ra với khu vực công. Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, các cơ quan cần tiếp tục tinh gọn quy trình, nâng chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ, qua đó góp phần giảm chi phí của toàn nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Thạc Hiếu

Từ góc độ cơ quan quản lý chuyên ngành, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, bứt phá năng suất không đơn thuần là làm ra nhiều hơn mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển năng lực thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu quả; còn tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp kết quả được thị trường tin cậy, chấp nhận.

Khoa học, công nghệ phải tạo ra năng suất mới

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng và Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định tham quan các gian hàng tại diễn đàn. Ảnh: Thạc Hiếu

Từ yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn trực tiếp tạo ra năng suất mới.

Theo đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi sâu vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị thay vì chỉ dừng ở ứng dụng phần mềm văn phòng. Đồng thời, cần nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cùng với công nghệ, tiêu chuẩn và chất lượng phải trở thành “tấm hộ chiếu” để sản phẩm tiếp cận thị trường. Hạ tầng chất lượng quốc gia cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao.

Để cụ thể hóa các định hướng, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021 - 2030; nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

Kế hoạch mới cần bổ sung những nội dung như năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm tại diễn đàn. Ảnh: Thạc Hiếu

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu hoàn thành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất từ cấp nền kinh tế, ngành, địa phương đến doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm. Đây sẽ là cơ sở để theo dõi kết quả và phục vụ hoạch định, điều hành chính sách.

Song song với đó là hiện đại hóa năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ công nghệ chiến lược và các dự án trọng điểm; phát triển tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, nâng khả năng tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với các lĩnh vực công nghệ mới.

Nguồn nhân lực cũng được xác định là một mắt xích quan trọng. Phó Thủ tướng đề nghị từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào đào tạo đại học, giáo dục nghề nghiệp và nâng cao kỹ năng số cho người lao động.

Những yêu cầu được đặt ra tại Diễn đàn cho thấy chính sách nâng cao năng suất đang được định hướng rõ hơn theo kết quả và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi năng suất trở thành thước đo điều hành, còn khoa học, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo trực tiếp tạo ra giá trị mới, đây sẽ là nền tảng quan trọng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.