Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Không có lựa chọn nào khác ngoài nâng cao năng suất

Giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất

Sáng 14/8, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị toàn thể Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 với chủ đề "Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045".

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, diễn đàn diễn ra vào thời điểm cả nước đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm giai đoạn 2026 – 2030, với mục tiêu tăng trưởng "2 con số" một cách bền vững, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Theo Phó Thủ tướng, sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực nền kinh tế của Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận, mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là vào hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại sự kiện.

Kinh nghiệm của khu vực cho thấy rất rõ: không quốc gia nào vượt qua được bẫy thu nhập trung bình mà không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất. Bản thân năng suất hôm nay cũng đã khác: không còn là làm nhanh hơn cách làm cũ, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới – đồng thời phải đạt chuẩn về chất lượng, môi trường thì mới được thị trường chấp nhận.

"Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành khoa học và công nghệ. Đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026 – 2030", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và các đại biểu tham dự Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh ba định hướng lớn:

Thứ nhất, chuyển từ làm theo phong trào sang chuyển đổi sâu về thực chất, đo lường được; lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành. Để đạt được các mục tiêu đã đặt ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW về đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và yêu cầu năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 – 9,5%/năm trong Nghị quyết số 68-NQ/TW, đề nghị nghiên cứu, đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, từng địa phương, từng tập đoàn, tổng công ty. Từ đó có cách thức đo lường, đánh giá và công bố để cải tiến năng suất một cách liên tục.

Thứ hai, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành tấm hộ chiếu ra thị trường. Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi vào dây chuyền sản xuất và quy trình quản trị, chứ không chỉ dừng lại ở phần mềm quản lý văn phòng; trong đó lưu ý chú trọng đến năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, hạ tầng chất lượng quốc gia cần phải được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường lớn trên thế giới.

Thứ ba, phải huy động đồng bộ cả ba lực lượng: doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và chính khu vực công. Trên cơ sở các yêu cầu của Nghị quyết số 79-NQ/TW, đề nghị mỗi tập đoàn, tổng công ty xây dựng chương trình năng suất riêng, có mục tiêu định lượng và lan tỏa xuống chuỗi cung ứng. Các chính sách hỗ trợ phải chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm; lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo, không lấy số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ làm thành tích.

Đặc biệt, khu vực công cũng phải nâng cao năng suất của chính mình: sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, mỗi cơ quan phải phục vụ người dân, doanh nghiệp với quy trình gọn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn; từ đó giúp giảm chi phí của toàn nền kinh tế.

Bứt phá năng suất từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng các nguồn lực đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Theo Thứ trưởng, bứt phá năng suất không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà quan trọng là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Trong đó, năng suất tạo hiệu quả, chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Hai yếu tố này cần được nâng lên đồng thời để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ.

Khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo chuyển hóa năng lực thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo góp phần nâng cao hiệu quả. Trong khi đó, tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp các kết quả được kiểm chứng, tạo niềm tin và được thị trường chấp nhận.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, các hội thảo chuyên đề tại Diễn đàn tập trung vào bốn nội dung gồm chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; năng suất xanh và ESG; đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Đây là những cấu phần có mối liên hệ chặt chẽ trong hệ sinh thái nâng cao năng suất, chất lượng quốc gia.

Tại phiên toàn thể, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các đại biểu tập trung làm rõ ba vấn đề. Thứ nhất, xác định những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ, nhân lực và quản trị đang hạn chế tăng trưởng năng suất. Thứ hai, tìm giải pháp chuyển hóa khoa học, công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và hạ tầng chất lượng thành kết quả năng suất có thể đo lường. Thứ ba, xác định cách thức phối hợp, phân bổ nguồn lực để các sáng kiến hiệu quả được triển khai nhanh và nhân rộng.

Thứ trưởng Lê Xuân Định bày tỏ tin tưởng Diễn đàn sẽ góp phần tăng cường liên kết giữa chính sách, khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực, doanh nghiệp và thị trường; qua đó mở ra những hướng đi mới cho bứt phá năng suất của Việt Nam.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ đạo trong thời gian tới, các cơ quan, tổ chức liên quan nghiên cứu, triển khai một số nhiệm vụ sau:

Một là, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết việc thực hiện Quyết định số 36/QĐ-TTg ngày 11/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành "Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030"; trên cơ sở đó nghiên cứu việc trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III năm 2026.

Kế hoạch mới phải làm rõ được các giải pháp thực hiện các chỉ tiêu mới mà Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 đã đặt ra; đặc biệt là cần bổ sung những nội dung còn thiếu là năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số…

Hai là, hoàn thành và đưa vào vận hành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, cấp ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất; công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Ba là, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia; ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp; chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực cho năng suất: hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất quốc gia đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế; phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế và các đối tác; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nền kinh tế đã thành công trong chuyển đổi kép.

"Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc. Tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Tăng tốc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tăng tốc chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng. Và trên hết, tăng tốc nâng cao năng suất – của mỗi doanh nghiệp, mỗi cơ quan và mỗi người lao động Việt Nam", Phó Thủ tướng khẳng định.