Nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 1 tỷ đồng: Giảm áp lực cho hàng triệu hộ kinh doanh

Nới ngưỡng doanh thu chịu thuế giúp hộ kinh doanh giảm bớt gánh nặng và có động lực phát triển. Ảnh: Quang Vinh.

Bỏ ngưỡng chịu thuế 500 triệu đồng/năm với hộ kinh doanh

Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế: thu nhập cá nhân (TNCN), giá trị gia tăng (VAT), thu nhập doanh nghiệp và tiêu thụ đặc biệt.

Theo đó, thay vì “chốt cứng” ngưỡng doanh thu phải nộp thuế TNCN, VAT với cá nhân, hộ kinh doanh từ 500 triệu đồng một năm như trước, Quốc hội giao Chính phủ quyền điều chỉnh ngưỡng này.

Mức doanh thu chịu thuế thu nhập doanh nghiệp cũng do Chính phủ quy định, không cố định tại luật. Các quy định này có hiệu lực từ 1/1/2026.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, việc tăng gấp đôi mức miễn thuế dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 7.000 tỷ đồng. Trong đó, giảm thu từ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ lần lượt khoảng 4.850 tỷ và 2.200 tỷ đồng. Bộ Tài chính cũng cho hay, theo số liệu tính toán của cơ quan thuế, hiện nay, số hộ, cá nhân có doanh thu dưới 1 tỷ đồng khoảng 2.556.042 hộ, cá nhân.

Từ đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã điều chỉnh nâng mức doanh thu năm không phải nộp thuế của cá nhân kinh doanh từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng, nâng mức doanh thu của hộ, cá nhân kinh doanh không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT từ 200 triệu đồng lên 500 triệu đồng.

Một kết quả khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đối với trên 1.000 hộ chỉ ra, có tới 73,7% hộ cho biết chỉ “lãi ít”, 12,9% hòa vốn và chỉ vỏn vẹn 1,9% đạt mức lợi nhuận như kỳ vọng. Đáng chú ý, hơn 81% hộ ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025, khoảng 75% cho hay lượng khách hàng sụt giảm.

Biên lợi nhuận mỏng khiến nhiều hộ không đủ tích lũy để tái đầu tư. Thay vì mở rộng, phần lớn hộ kinh doanh chọn cách “giữ nhịp”: 60,8% dự kiến duy trì quy mô hiện tại trong 2 năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp và chỉ có 1,8% nghĩ đến mở rộng.

Liên quan đến thuế, kế toán và hóa đơn điện tử, có tới 73,3% hộ cho biết các yếu tố này ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh - tỷ lệ cao hơn cả khó khăn về thị trường hay vốn.

Theo VCCI, chi phí tuân thủ không chỉ là tiền bạc mà còn là thời gian, công sức và cả áp lực tâm lý. Đáng chú ý, khi quy mô kinh doanh tăng, mức độ phức tạp trong tuân thủ cũng tăng theo. Điều này tạo ra rào cản khiến nhiều hộ e ngại mở rộng.

“Nỗi niềm” của hộ kinh doanh

Dù ngưỡng doanh thu chịu thuế được đề xuất nâng lên 1 tỷ đồng/năm mang lại cảm giác “dễ thở” hơn cho nhiều hộ kinh doanh, nhưng thực tế vận hành cho thấy những áp lực chi phí vẫn đang bủa vây. Trong bối cảnh giá cả đầu vào liên tục biến động, từ nguyên liệu, nhân công cho tới mặt bằng, mức doanh thu 1 tỷ đồng đôi khi chỉ đủ để “giữ nhịp” hoạt động, chưa hẳn tạo ra dư địa tích lũy hay mở rộng kinh doanh. Chủ một quán cà phê tại phố Tam Khương (Hà Nội) chia sẻ, mỗi yếu tố chi phí tăng lên một chút như lương nhân viên, giá cà phê hay giá sữa tăng vài phần trăm... thì tổng chi phí đã đội lên đáng kể. Khi đó, việc tăng giá bán là gần như bắt buộc, nhưng như vậy quán lại đối mặt với nguy cơ mất khách.

Bài toán khó nằm ở chỗ, hộ kinh doanh thường không có nhiều dư địa để tối ưu chi phí như những doanh nghiệp lớn, cũng khó tiếp cận các nguồn vốn giá rẻ để xoay xở trong ngắn hạn. Việc nâng ngưỡng nộp thuế lên 1 tỷ đồng giúp họ giảm áp lực về thuế ở giai đoạn đầu, song lại chưa giải quyết được vấn đề cơ bản là phí vận hành ngày càng leo thang. Đặc biệt với những mô hình phụ thuộc nhiều vào mặt bằng và lao động như quán ăn, quán cà phê... chi phí cố định chiếm tỷ trọng rất lớn. Trường hợp của anh Trần Anh Tú (Hoàng Mai, Hà Nội) là một ví dụ điển hình: chỉ riêng tiền thuê nhà và lương cho hai nhân viên đã gần chạm ngưỡng 1 tỷ đồng mỗi năm, trong khi doanh thu chỉ khoảng 1,5 tỷ đồng. Như vậy, sau khi trừ chi phí thì doanh thu thực chất không đáng kể.

Chưa hết, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và xu hướng thị trường cũng khiến nhiều hộ kinh doanh rơi vào thế bị động. Như lĩnh vực kinh doanh đồ xe gắn máy của anh Tú, nhu cầu giảm dần do người tiêu dùng chuyển sang xe điện, kéo theo doanh thu suy giảm. Khi “miếng bánh” thị trường nhỏ lại, việc chia sẻ gánh nặng chi phí càng trở nên khó khăn hơn. Trong bối cảnh đó, ngưỡng 1 tỷ đồng dù có ý nghĩa hỗ trợ về mặt chính sách, nhưng vẫn chưa đủ để tạo ra cảm giác an toàn dài hạn cho các hộ kinh doanh.

Việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế là một bước đi tích cực. Tuy nhiên, để hộ kinh doanh thực sự phát triển cần thêm những giải pháp đồng bộ hơn như ổn định giá thuê mặt bằng, hỗ trợ tiếp cận vốn, kiểm soát chi phí đầu vào và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi...

Nới ngưỡng doanh thu chịu thuế góp phần giúp hộ kinh doanh nhẹ gánh. Ảnh: H.H.

Nên phân loại theo ngành nghề

Luật sư Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng, ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh nên được thiết kế trong khoảng từ 1 - 2 tỷ đồng. Mức 1 tỷ đồng từng được ông đề xuất trước đây, phản ánh mặt bằng chung của nền kinh tế. Trong khi đó, mức 2 tỷ đồng là ngưỡng cao hơn, phù hợp với nhóm hộ, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực thương mại.

Theo ông Được, xây dựng chính sách lần này chỉ nên quy định trong khoảng từ 1 - 2 tỷ đồng, không nên vượt quá khung này. Tuy nhiên, cần thiết phải phân loại theo từng ngành nghề.

Cụ thể, lĩnh vực thương mại có thể áp mức 2 tỷ đồng; dịch vụ, sản xuất hoặc hoạt động bao thầu nguyên vật liệu nên áp mức khoảng 1 tỷ đồng. Với các hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh có tỷ suất lợi nhuận cao như dịch vụ, sản xuất không bao gồm nguyên vật liệu, xây dựng, tư vấn… có thể áp ngưỡng thấp hơn, khoảng dưới 750 triệu đồng.

“Như vậy sẽ đảm bảo đối tượng cần được hỗ trợ vẫn được hỗ trợ, còn đối tượng cần thu thuế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế” - ông Được nói đồng thời cho rằng, ngưỡng này cần được áp dụng đồng bộ cho cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

Ông Được cũng chỉ rõ bất cập hiện nay khi hộ kinh doanh thực hiện theo hướng công khai, minh bạch (doanh thu trừ chi phí) lại chưa có cơ chế cho phép áp dụng phù hợp, trong khi nhiều nghị quyết, nghị định trước đây cũng chưa đề cập rõ. Tương tự, các doanh nghiệp siêu nhỏ cũng chưa được hưởng cơ chế này.

Do đó, cần nghiên cứu bổ sung đối tượng doanh nghiệp vào diện áp dụng, đồng thời có cơ chế quy đổi, tính toán phù hợp giữa các phương thức tính thuế.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý, việc nâng ngưỡng doanh thu cần được cân nhắc kỹ, bởi có thể dẫn đến hai hệ quả: làm giảm thu ngân sách và không đúng đối tượng thụ hưởng.

Ông Được phân tích, nếu nâng ngưỡng lên 1 - 2 tỷ đồng, thì những cá nhân có thêm nguồn thu như cho thuê nhà vẫn có thể được miễn thuế theo ngưỡng doanh thu, đồng thời vẫn được hưởng giảm trừ gia cảnh 186 triệu đồng từ thu nhập tiền lương, tiền công - tức là cùng lúc hưởng hai cơ chế ưu đãi.

Trong khi đó, người chỉ có thu nhập từ tiền lương, tiền công chỉ được hưởng một cơ chế giảm trừ gia cảnh; còn các hộ kinh doanh nhỏ lẻ như bán tạp hóa, bán hàng tại chợ lại không được áp dụng mức giảm trừ này.

Điều này dẫn tới nghịch lý, những người cần được hỗ trợ lại không được hỗ trợ, trong khi đó những đối tượng không cần hỗ trợ lại được hưởng lợi, gây nguy cơ thất thu ngân sách, đồng thời gây ra bất bình đẳng mới cũng như phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng lên.

Vì vậy, vị chuyên gia đề xuất, cần thiết kế lại chính sách, đồng thời bổ sung các “hàng rào kỹ thuật” để tránh trùng lặp ưu đãi. Cụ thể, nếu đã áp dụng cơ chế miễn thuế theo doanh thu thì không được tính giảm trừ gia cảnh; ngược lại, nếu đã tính giảm trừ gia cảnh thì không được hưởng cơ chế miễn thuế theo doanh thu.

Một phương án khác là gộp chung các nguồn thu nhập, tương tự như trước năm 2015, để tính thuế trên tổng thu nhập. Khi đó, nếu tổng thu nhập vượt 186 triệu đồng/năm thì phải nộp thuế, còn dưới ngưỡng này thì được miễn thuế. “Như vậy mới đảm bảo được tính công bằng và thu thuế đúng, thu đủ” - ông Được nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme) đề xuất ngưỡng miễn thuế nên dao động từ 1,5 - 2 tỷ đồng. Theo chuyên gia, đây là mức hợp lý, tạo khoảng cách an toàn với bậc thuế 15% hiện hành dành cho doanh nghiệp có doanh thu dưới 3 tỷ đồng một năm.

Đồng thời, ông đề xuất thiết kế chính sách theo mô hình “hình thang” (thuế suất lũy tiến theo từng phần). Chẳng hạn, mức doanh thu dưới 2 tỷ đồng sẽ được miễn thuế. Phần doanh thu vượt ngưỡng này đến 3 tỷ đồng chịu thuế suất 15%, và từ trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng áp mức 17%. Cách làm này, theo ông Quốc Anh, giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng và có động lực phát triển.

Theo quy định, doanh nghiệp được xếp vào nhóm “nhỏ” khi doanh thu một năm 50-100 tỷ đồng, hoặc vốn 20-50 tỷ đồng và có dưới 100 người lao động. Nhóm “siêu nhỏ” sử dụng tối đa 10 nhân sự, doanh thu 3-10 tỷ đồng hoặc vốn dưới 3 tỷ đồng.