Nắng nóng cực đoan tại nhiều khu vực

Du khách đổ xô đến bãi biển ở Busan (Hàn Quốc) giữa đợt nắng nóng kỷ lục cuối tuần qua. Ảnh Newsis

Mùa hè khắc nghiệt

Thế giới đang bước vào tình trạng khí hậu chưa từng có tiền lệ, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, an ninh lương thực và kinh tế. Đáng chú ý, các điểm nóng xuất hiện gần như đồng thời ở nhiều khu vực.

Theo Euronews, châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới. Các quốc gia thành viên đang khẩn trương chuyển từ ứng phó khẩn cấp sang xây dựng chiến lược dài hạn, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả của hệ thống cảnh báo sớm nhằm giảm thiểu rủi ro.

Đông Bắc Á cũng ghi nhận cột mốc “đáng buồn” chưa từng có. Theo The Korea Times, thành phố Yangsan (Hàn Quốc) ghi nhận nhiệt độ 42,5 độ C, mức cao nhất kể từ khi nước này bắt đầu quan trắc khí tượng hiện đại năm 1904. Nhiều khu vực khác như Busan, Gyeongju đều vượt ngưỡng 40 độ C.

Đợt nắng nóng hình thành do sự kết hợp hiếm gặp giữa áp cao Bắc Thái Bình Dương và áp cao Tây Tạng. Bầu trời ít mây, bức xạ mặt trời mạnh, lượng mưa gió mùa thấp khiến mặt đất tích nhiệt liên tục, trong khi địa hình lòng chảo của Yangsan giữ nhiệt như “chiếc lò khổng lồ”. Chính phủ Hàn Quốc nâng mức ứng phó thiên tai, triển khai kiểm tra thực địa và hỗ trợ tài chính, yêu cầu người dân ngừng ngay mọi hoạt động ngoài trời.

Ở Trung Đông, bức tranh còn khắc nghiệt hơn. Theo Gulf News, khoảng 10 quốc gia Arab sẽ chịu ảnh hưởng của “vòm nhiệt”. Đây là hiện tượng áp cao mạnh giữ không khí nóng sát mặt đất trong nhiều ngày liên tiếp. Kuwait, miền Đông Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iraq có thể đối mặt nhiệt độ ở ngưỡng 50 độ C, thậm chí có nơi vượt mức này.

Bào mòn tăng trưởng kinh tế

Nắng nóng cực đoan đang bào mòn tăng trưởng kinh tế. Theo Euronews, ước tính đợt nắng nóng tháng 6/2026 làm giảm khoảng 2 tỷ euro giá trị sản lượng ngũ cốc châu Âu. Pháp và Hungary chịu thiệt hại lớn nhất. Điều này không chỉ khiến thu nhập nông dân sụt giảm mà còn khiến “lục địa già” phụ thuộc nhiều hơn vào nhập khẩu và có thể đẩy giá lương thực thế giới tăng nếu các vụ mùa tại Nam bán cầu cũng gặp bất lợi.

Ở góc độ tài chính, những tác động này khiến các ngân hàng trung ương phải thay đổi cách nhìn về rủi ro khí hậu. The Guadian dẫn lời giới chức Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo, khủng hoảng khí hậu và suy giảm các hệ sinh thái tự nhiên trở thành mối đe dọa đối với ổn định tài chính cốt lõi.

Thiên tai ngày càng khốc liệt dẫn đến sự suy thoái của “các dịch vụ hệ sinh thái”. Đây là nền tảng cung cấp nước, lương thực, năng lượng và nhiều nguồn lực thiết yếu. Thực trạng này làm gia tăng rủi ro tín dụng, lạm phát, suy giảm tăng trưởng và đe dọa hệ thống ngân hàng. ECB đang tăng cường đánh giá mức độ tổn thương của các tổ chức tài chính trước biến đổi khí hậu để hạn chế các “cú sốc” kinh tế trong tương lai.

Nắng nóng cực đoan dần trở thành “trạng thái bình thường mới”, tạo hiệu ứng domino trên nhiều lĩnh vực. Đây là phép thử đối với năng lực quản trị, từ quy hoạch đô thị, y tế, nông nghiệp đến tài chính và bảo vệ môi trường. Khả năng chuẩn bị từ sớm sẽ quyết định mức độ chống chịu của mỗi quốc gia trước những mùa hè ngày càng khắc nghiệt.

Ở góc nhìn khác, công bằng bóng râm được xem là tiêu chí mới của an sinh đô thị trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu. ScienceDirect dẫn nghiên cứu tại Singapore, khoảng 25% diện tích đô thị rơi vào tình trạng “lệch pha cung - cầu” khi nơi tập trung đông người lại thiếu mái che và bóng râm.

Những giải pháp như điểm tránh nóng, mạng lưới nước uống - nghỉ ngơi - bóng râm hay hỗ trợ thu nhập cho lao động ngoài trời chỉ giúp giảm tác động trước mắt. Về lâu dài, quy hoạch đô thị cần coi bóng râm là hạ tầng thiết yếu, ngang với giao thông, điện hay cấp nước để tăng khả năng chống chịu trước các đợt nắng nóng cực đoan.

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) thuộc Liên hợp quốc cảnh báo hiện tượng El Nino sẽ tiếp tục mạnh lên từ tháng 8 đến tháng 10/2026. Cùng với nhiệt độ đại dương toàn cầu ở mức cao bất thường, El Nino sẽ tác động mạnh đến các hình thái thời tiết, làm tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng và nhiều hiện tượng cực đoan khác.