Nắng nóng kỷ lục tại châu Á gây áp lực lên hệ thống năng lượng

Nhiệt độ tại nhiều khu vực ở Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và Đông Nam Á gần đây đều cao hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn và dự kiến sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong vài tuần tới.

Đợt nắng nóng kéo dài này nhiều khả năng sẽ khiến nhu cầu sử dụng điều hòa tăng đồng loạt, qua đó tạo thêm áp lực lên các nhà máy điện vốn phải duy trì nguồn cung điện ổn định.

Các thành phố lớn ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Ấn Độ dự kiến sẽ trải qua những đợt nắng nóng kéo dài trên mức bình thường trong những tuần tới. Ảnh: Reuters

Để bảo đảm sản xuất điện liên tục, các công ty điện lực tại châu Á có thể sẽ phải tăng cường vận hành các nhà máy nhiệt điện than và khí đốt, kéo theo việc tiêu hao nhanh hơn lượng dự trữ than và khí vốn cần được bổ sung khi mùa hè bước vào cao điểm.

Sự cạnh tranh gia tăng giữa các công ty điện lực châu Á trong việc tìm kiếm nhiên liệu phát điện có thể tiếp tục đẩy giá than và khí đốt toàn cầu đi lên, trong bối cảnh thị trường năng lượng vốn đã biến động mạnh do chiến sự Mỹ - Israel với Iran và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị đình trệ.

Hàng triệu hộ gia đình tại châu Á hiện đã phải đối mặt với mức nhiệt cao hơn nhiều so với bình thường, dù mùa hè theo khí tượng học ở Bắc bán cầu chỉ chính thức bắt đầu từ ngày 1-6.

Kể từ giữa tháng 5, nhiệt độ trung bình tại Seoul (Hàn Quốc) cao hơn khoảng 13% so với mức trung bình dài hạn, theo dữ liệu của LSEG, buộc Cơ quan Khí tượng Hàn Quốc (KMA) phát đi cảnh báo “nắng nóng cực đoan”.

Những cảnh báo này được đưa ra khi nhiệt độ cảm nhận tối đa trong ngày đạt 38 độ C hoặc nhiệt độ cao nhất vượt 39 độ C.

Tại Thượng Hải (Trung Quốc), nhiệt độ từ giữa tháng 5 đến nay cao hơn khoảng 12% so với bình thường, trong khi Tokyo ghi nhận mức nhiệt trung bình cao hơn khoảng 10%.

Người dân tại một bể bơi công cộng vào một ngày hè nóng nực ở New Delhi, Ấn Độ, ngày 25-5-2026. Ảnh: Reuters

Nhiều khu vực tại Ấn Độ cũng ghi nhận nắng nóng cực đoan, với một số địa phương có nhiệt độ vượt 40 độ C, khiến người dân phải tìm đến các không gian có điều hòa để tránh nóng.

Áp lực lên hệ thống điện

Với hơn một tỷ người chịu tác động của các đợt nắng nóng gần đây, các công ty điện lực đang chịu áp lực lớn khi phải tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu điện tăng cao.

Hệ thống điều hòa vốn tiêu tốn rất nhiều điện năng, nhưng ngày càng trở nên phổ biến tại Nam Á và Đông Nam Á trong bối cảnh nhiệt độ tăng cao và độ ẩm lớn khiến các hộ gia đình ưu tiên sự thoải mái hơn là tiết kiệm điện.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhờ sự mở rộng nhanh chóng của không gian sống tại những khu vực nóng nhất ở châu Á, châu Phi và Trung Đông, tỷ lệ nhà ở trên toàn cầu được trang bị điều hòa dự kiến tăng từ khoảng 36% năm 2022 lên 60% vào năm 2050.

Sự bùng nổ nhu cầu làm mát được cho là còn gây áp lực lên hệ thống điện toàn cầu lớn hơn cả làn sóng phát triển của trung tâm dữ liệu, vốn chủ yếu tập trung ở những khu vực có hạ tầng điện phát triển hơn.

Nền tảng điện than vẫn chiếm ưu thế

Dù sản lượng điện từ năng lượng mặt trời và điện gió tăng mạnh trong những năm gần đây, hơn một nửa nguồn cung điện tại châu Á vẫn đến từ các nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Các nhà máy nhiệt điện than đã sản xuất khoảng 52% lượng điện thương mại của châu Á trong năm 2025 và được dự báo tiếp tục là trụ cột của hệ thống điện khu vực trong tương lai gần.

Điện khí hiện chiếm khoảng 10% nguồn cung điện của châu Á và từng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò lớn hơn, đặc biệt tại các nền kinh tế phát triển nơi nhiều nhà máy điện than cũ sắp đóng cửa.

Tuy nhiên, biến động mạnh về giá cả và nguồn cung khí đốt tự nhiên cũng như khí tự nhiên hóa lỏng trong những năm gần đây đã khiến tốc độ phát triển các nhà máy điện khí chậm lại đáng kể. Điều này đồng nghĩa các nhà máy điện than có thể vẫn sẽ phải gánh phần lớn nhu cầu điện của châu Á trong thời gian tới.

Hệ quả là nhu cầu nhập khẩu than của các công ty điện lực châu Á được dự báo sẽ tăng mạnh trước mùa hè cao điểm, qua đó đẩy giá than và chi phí năng lượng toàn cầu tăng thêm.

Nhìn chung, các đợt nắng nóng hiện tại và dự kiến tiếp diễn ở châu Á có thể khiến thị trường than và khí đốt toàn cầu thêm căng thẳng trong mùa hè này, đồng thời làm trầm trọng thêm cú sốc năng lượng vốn đã phát sinh do căng thẳng tại Trung Đông.