Nắng nóng ở châu Âu khiến hệ thống điện hạt nhân 'gặp nạn', tác động không dừng lại ở lĩnh vực năng lượng

Các cơ sở điện hạt nhân bị tổn thương

Tại Romania, Công ty điện hạt nhân quốc doanh Nuclearelectrica cảnh báo có thể phải dừng lò phản ứng hạt nhân duy nhất còn đang vận hành nếu mực nước sông Danube tiếp tục giảm. Danube là một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất châu Âu, trải dài khoảng 2.850 km.

Romania hiện duy trì tình trạng khẩn cấp về năng lượng đến hết tháng 8/2026 và đã triển khai hàng loạt biện pháp đặc biệt nhằm ứng phó với tình trạng thiếu nước. Trong số đó có việc nạo vét lòng sông, đồng thời đánh chìm các sà lan chở đầy đá để cải thiện dòng chảy.

Hai lò phản ứng tại Cernavoda, do Nuclearelectrica vận hành, thường cung cấp khoảng 20% sản lượng điện của Romania. Việc phải giảm công suất hoặc dừng hoạt động các lò phản ứng vì thiếu nước có thể gây thêm sức ép lên hệ thống điện vốn đang chịu ảnh hưởng bởi thời tiết cực đoan.

Tại Hungary, tình hình đã có phần cải thiện sau khi mưa giúp mực nước sông Danube tăng lên, tạo điều kiện để Nhà máy điện hạt nhân Paks khởi động lại thêm một tổ máy.

Thủ tướng Hungary Peter Magyar cho biết trên mạng xã hội hôm 10/8 rằng, 2 trong tổng số 8 tổ máy của nhà máy hiện đã phát điện trở lại. Paks là cơ sở điện hạt nhân lớn nhất của Hungary, cung cấp gần một nửa nhu cầu điện của nước này.

Trong khi đó, Pháp cũng đang chịu tác động rõ rệt từ đợt nắng nóng kéo dài. Với điện hạt nhân chiếm khoảng 70% sản lượng điện, bất kỳ sự gián đoạn nào tại các nhà máy cũng có thể tác động đáng kể đến nguồn cung điện của nước này.

Ngày 12/8, Tập đoàn điện lực EDF của nước này cho biết đã phải giảm công suất tại nhiều lò phản ứng do các điều kiện môi trường bất lợi.

Đầu tuần, EDF cũng đóng cửa ba lò phản ứng tại Nhà máy điện hạt nhân Gravelines ở miền Bắc nước Pháp sau khi một lượng lớn sứa tràn vào hệ thống làm mát, kích hoạt cơ chế bảo vệ tự động. Đây là năm thứ hai liên tiếp các đàn sứa khiến một số lò phản ứng tại Gravelines phải ngừng hoạt động. Nhà máy này là một trong những cơ sở điện hạt nhân lớn nhất của Pháp.

Theo các báo cáo, trong mùa Hè năm nay, Paris đã phải đóng cửa hoặc giảm công suất tại số lượng lớn các nhà máy điện hạt nhân trong bối cảnh nắng nóng gay gắt, cháy rừng và hạn hán kéo dài.

Các nhà máy điện hạt nhân thường được xây dựng gần sông, hồ hoặc biển để thuận tiện cho việc lấy nước làm mát. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc này khiến các cơ sở dễ bị tổn thương khi nhiệt độ tăng cao, mực nước giảm hoặc nguồn nước bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng tự nhiên bất thường.

Khủng hoảng hệ thống khí hậu

Trước những rủi ro ngày càng gia tăng, các chính phủ châu Âu đang xem xét nhiều giải pháp nhằm giảm mức độ phụ thuộc của các nhà máy vào điều kiện nguồn nước. Các phương án được tính đến gồm nâng cấp hoặc bổ sung hệ thống làm mát và điều chỉnh lịch bảo trì để tránh những giai đoạn nhiệt độ cực cao.

Tại Anh, ngày 12/8, Thủ tướng Andy Burnham triệu tập cuộc họp khẩn cấp của chính phủ để ứng phó với nắng nóng cực đoan, cháy rừng và hạn hán. Đây là lần thứ hai trong năm nay, chính phủ họp về vấn đề nắng nóng.

Ông Gareth Redmond-King, chuyên gia chính sách và chiến lược khí hậu người Anh cho rằng, việc chính phủ Anh coi tình hình hiện nay là một trường hợp khẩn cấp có thể đã “hơi muộn”.

Theo ông, nắng nóng cực đoan cùng những tác động liên quan như cháy rừng và hạn hán đang ảnh hưởng trực tiếp tới các con sông cho thấy hệ thống khí hậu đang đứng trước một cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng.

“Đây không phải là một hiện tượng nhất thời. Nếu thế giới tiếp tục đốt nhiên liệu hóa thạch và làm gia tăng lượng khí nhà kính trong khí quyển, nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng, kéo theo những rủi ro lớn hơn đối với hệ thống khí hậu và nền kinh tế”, ông Gareth Redmond-King nhấn mạnh.

Tác động của thời tiết cực đoan tại châu Âu không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng. Nền kinh tế của khu vực cũng đứng trước nguy cơ chịu tổn thất đáng kể.

Một phân tích do ngân hàng Hà Lan Triodos ước tính, đợt nắng nóng gay gắt trong mùa hè năm nay có thể khiến nền kinh tế châu Âu thiệt hại tới 180 tỷ Euro, tương đương khoảng 207,7 tỷ USD.

Mức thiệt hại này tương đương khoảng 1% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Liên minh châu Âu (EU), xấp xỉ mức tăng trưởng kinh tế mà khối 27 thành viên được dự báo đạt trong cả năm 2026.

Theo Triodos, nắng nóng tác động đến GDP của EU thông qua nhiều kênh như sản lượng nông nghiệp suy giảm và giá lương thực tăng, sản xuất năng lượng bị hạn chế kéo theo giá điện cao hơn, giao thông bị gián đoạn và chi phí vận chuyển tăng, trong khi năng suất lao động giảm.

Những diễn biến tại Romania, Hungary và Pháp cho thấy, biến đổi khí hậu đang đặt ra một thách thức ngày càng rõ rệt đối với hệ thống năng lượng châu Âu.

Nguồn điện hạt nhân - vốn được xem là trụ cột giúp châu Âu giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng - lại đang phải đối mặt với một nghịch lý: Thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra có thể làm suy giảm khả năng vận hành ổn định của các nhà máy.