Nâng sức cạnh tranh hàng Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Sản xuất quế xuất khẩu tại Công ty cổ phần Sản xuất và xuất khẩu quế, hồi Việt Nam. Ảnh: Hải Yến

Xuất khẩu tăng song thách thức lớn

Năm 2025 được đánh giá là một dấu mốc quan trọng của ngoại thương Việt Nam khi hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng cao, bất chấp những biến động phức tạp của kinh tế thế giới. Không chỉ tăng về quy mô, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu cũng có sự chuyển dịch tích cực theo hướng giá trị gia tăng cao và bền vững hơn.

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Trần Quốc Toản, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt trên 475 tỷ USD, tăng hơn 17%; nhập khẩu đạt trên 455 tỷ USD, tăng trên 19,4%. Việt Nam tiếp tục xuất siêu khoảng 20 tỷ USD, góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đối tác quốc tế.

Đáng chú ý, năm 2025 có 8 nhóm mặt hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch xuất khẩu. Dẫn đầu là nhóm điện tử, máy tính và linh kiện với trên 107 tỷ USD; tiếp đến là máy móc, thiết bị khoảng 59 tỷ USD; điện thoại và linh kiện khoảng 56 tỷ USD; dệt may trên 39 tỷ USD; giày dép khoảng 24 tỷ USD; gỗ và sản phẩm gỗ trên 17 tỷ USD; thủy sản trên 11 tỷ USD.

Cơ cấu này cho thấy tỷ trọng các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng nông sản như gạo, cà phê, thủy sản ngày càng đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính, qua đó nâng cao giá trị thương hiệu.

Tuy nhiên, song hành với kết quả tích cực là những thách thức ngày càng rõ nét. Theo Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Hoàng Minh Chiến, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng các yêu cầu về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường - xã hội (ESG), truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số đang tạo áp lực rất lớn đối với hoạt động xuất khẩu.

“Cạnh tranh xuất khẩu hiện không còn dựa vào chi phí thấp hay sản lượng, mà chuyển sang chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi thương mại toàn cầu”, ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh. Điều này buộc các ngành hàng chủ lực như dệt may, da giày, gỗ phải đổi mới công nghệ, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và đầu tư bài bản cho thương hiệu.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn đang ở “nấc thang thấp” trong chuỗi giá trị, chủ yếu gia công theo đơn đặt hàng, phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và đối tác nước ngoài. Khi các thị trường lớn siết chặt quy định về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội, những hạn chế này càng bộc lộ rõ, đặt ra yêu cầu cấp bách về nâng cấp năng lực cạnh tranh của hàng Việt.

Đòn bẩy từ thương mại điện tử và mạng lưới FTA

Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử và các hiệp định thương mại tự do (FTA) được xem là hai yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy, tư duy sản xuất truyền thống cần được thay đổi căn bản để thích ứng với môi trường số.

Bà Hoàng Thị Thanh Tâm, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển sáng tạo Đông Dương (Indochina), doanh nghiệp xuất khẩu gốm và thủ công mỹ nghệ, cho rằng khi tham gia thương mại điện tử B2B (doanh nghiệp đến doanh nghiệp), thách thức không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở hệ thống vận hành, cách tiếp cận khách hàng và khả năng tạo dựng niềm tin.

Doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng đội ngũ chuyên biệt cho kênh số, chuẩn hóa thiết kế, chất lượng và các chứng chỉ cần thiết cho nhà máy. “Để vươn ra thị trường quốc tế cần sự chuẩn hóa, ổn định và chuyên nghiệp, chứ không chỉ dựa vào cảm xúc và câu chuyện sản phẩm”, bà Thanh Tâm chia sẻ.

Tương tự, bà Hoàng Yến, đại diện Công ty TNHH BABEENI Việt Nam - đơn vị chuyên sản xuất, gia công, xuất khẩu thời trang trẻ em, nhấn mạnh vai trò của việc tối ưu gian hàng trên các nền tảng B2B như Alibaba.com. Doanh nghiệp chú trọng xây dựng hồ sơ gian hàng minh bạch, công khai năng lực sản xuất, kèm video giới thiệu để tạo niềm tin với đối tác quốc tế. Nhờ đó, BABEENI đã xuất khẩu sang hơn 30 quốc gia và chủ động đa dạng hóa thị trường trước biến động về chính sách thuế quan.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Quốc Toản cho biết, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt về xuất xứ hàng hóa, để doanh nghiệp tận dụng tốt ưu đãi thuế quan từ 17 FTA đã ký kết. Các chương trình như Thương hiệu quốc gia, Doanh nghiệp xuất khẩu uy tín sẽ được đẩy mạnh nhằm nâng cao hình ảnh hàng Việt.

Trong khi đó, Cục Xúc tiến thương mại tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới thông qua các sáng kiến như “Gian hàng Quốc gia Việt Nam - Vietnam Pavilion”, giúp tăng độ nhận diện thương hiệu và mở rộng cơ hội hợp tác.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động chuyển đổi sang sản xuất xanh, thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Đây được xem là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam không chỉ đứng vững, mà còn đi xa hơn tại các thị trường khó tính trong giai đoạn tới.

Lam Giang