Nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu

Nhiều nhà sản xuất dần chuyển dịch nhà máy sang Việt Nam (Ảnh: Yamaha Motor Việt Nam).

Trong nhiều thập kỷ, chuỗi cung ứng toàn cầu vận hành với mục tiêu hàng đầu là tối ưu hóa lợi nhuận và tập trung sản xuất tại những nơi có chi phí thấp nhất. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị cùng áp lực từ các cú sốc phi kinh tế đã buộc các tập đoàn đa quốc gia phải thay đổi chiến lược.

Tại Hội thảo “Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu" vừa diễn ra, ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, các tập đoàn đang đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống. Các mô hình dịch chuyển sản xuất mới như "China+1", dịch chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ hay chuyển dịch chuỗi giá trị sang các quốc gia có sự đồng điệu về chính sách đang trở thành xu thế chủ đạo.

Ông Lê Hoàng Tài nhấn mạnh rằng Việt Nam nổi lên như một điểm sáng nhờ giữ vững được ổn định vĩ mô và sở hữu mạng lưới liên kết kinh tế sâu rộng với 17 hiệp định thương mại tự do đã được thực thi. Đây là cơ hội lớn để chúng ta chuyển mình thành trung tâm cung ứng có hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương (Ảnh Moit).

Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Xúc tiến thương mại cũng thẳng thắn chỉ ra rằng phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước hiện vẫn tồn tại khoảng cách lớn so với yêu cầu quốc tế về vốn, công nghệ và quản trị dữ liệu.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Bùi Hồng Sơn, chuyên gia kinh tế Viện Chiến lược kinh tế quốc tế phân tích rằng chuỗi cung ứng hiện nay không còn vận hành thuần túy theo logic chi phí thấp mà chuyển sang ưu tiên tự chủ công nghệ và an ninh kinh tế. Điều này đặc biệt tác động mạnh đến các lĩnh vực cốt lõi như chip bán dẫn, AI và năng lượng sạch. Dù Việt Nam đang là điểm đến hấp dẫn của nhiều "ông lớn" như Apple, Samsung, Intel hay Foxconn nhưng thực trạng cho thấy phần lớn doanh nghiệp nội địa vẫn đang dừng lại ở các công đoạn lắp ráp hoặc gia công đơn giản với giá trị gia tăng thấp.

Bổ sung góc nhìn về xu hướng dịch chuyển toàn cầu, TS. Nguyễn Cao Đức - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ cho rằng tái cấu trúc chuỗi cung ứng hiện đã trở thành xu hướng nổi bật của kinh tế thế giới. Các yếu tố địa chính trị tại Trung Đông hay điểm nghẽn hàng hải tại eo biển Hormuz tiếp tục cho thấy mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các cú sốc phi kinh tế. Khi giá năng lượng và chi phí vận tải leo thang, áp lực không chỉ dừng ở logistics mà còn lan rộng tới chiến lược phân bổ nguồn cung của nhiều nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Cao Đức, các doanh nghiệp hiện nay đã chuyển từ việc tối đa hóa lợi nhuận sang ưu tiên an ninh chuỗi cung ứng và khả năng chống chịu dài hạn. Quá trình này đặt ra những tiêu chuẩn hoàn toàn mới khi các yếu tố như ESG, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc dần trở thành điều kiện nền tảng thay vì chỉ là tiêu chí cộng thêm. Chuyên gia này khẳng định rằng lợi thế chi phí thấp không còn là yếu tố đủ để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để chuyển hóa cơ hội thành lợi thế thực chất, các chuyên gia nhấn mạnh rằng doanh nghiệp Việt cần một lộ trình thay đổi mạnh mẽ từ nội lực. Ông Xavier Duf là Tổng Giám đốc Công ty Nghiên cứu và Tư vấn DXL chia sẻ rằng thương hiệu Made in Vietnam đã xuất hiện ngày càng nhiều trên bản đồ tiêu dùng quốc tế nhưng cuộc chơi hiện nay đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về quy trình sản xuất và dữ liệu môi trường.

Với sự hỗ trợ kịp thời từ các chính sách của Nhà nước và nỗ lực tự thân trong việc chuẩn hóa quy trình, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể vươn lên vị thế mới. Sự chủ động thay đổi này không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại trong cuộc sàng lọc mà còn mở ra con đường trở thành những đối tác chiến lược trong mạng lưới sản xuất toàn cầu trong tương lai.