NASA mất tàu vũ trụ từng giúp giải mã bí ẩn khí hậu sao Hỏa

Thông báo được đưa ra ngày 3/6, sau khi mọi nỗ lực khôi phục liên lạc với tàu vũ trụ đều thất bại. MAVEN, viết tắt của Mars Atmosphere and Volatile Evolution (Nghiên cứu sự tiến hóa của khí quyển và các chất dễ bay hơi trên sao Hỏa), hiện không còn khả năng liên lạc hoặc thực hiện các nhiệm vụ khoa học.

NASA đã kết thúc sứ mệnh MAVEN sau khi mất liên lạc với tàu vũ trụ này sau 11 năm khám phá khí quyển và khí hậu của sao Hỏa. (Nguồn: Getty Images)

Một trong những nhiệm vụ cuối cùng mà MAVEN thực hiện trước khi gặp sự cố là quan sát vật thể liên sao 3I/ATLAS, thiên thể liên sao thứ ba từng được phát hiện đi qua Hệ Mặt Trời.

Hành trình hơn một thập kỷ quanh sao Hỏa

MAVEN được phóng ngày 18/11/2013 bằng tên lửa Atlas V từ Trạm Không quân Cape Canaveral ở bang Florida, Mỹ. Sau gần một năm di chuyển trong không gian, tàu tiến vào quỹ đạo sao Hỏa ngày 22/9/2014.

Đây là sứ mệnh đầu tiên của NASA được thiết kế chuyên biệt để nghiên cứu tầng khí quyển phía trên của sao Hỏa và tìm hiểu cách môi trường khí quyển của hành tinh này đã thay đổi theo thời gian.

Ban đầu, MAVEN chỉ được thiết kế để hoạt động trong khoảng một năm. Tuy nhiên, tàu đã làm việc hiệu quả suốt hơn một thập kỷ, vượt xa tuổi thọ dự kiến ban đầu.

Điều gì đã xảy ra với MAVEN

Ngày 6/12/2025, MAVEN bất ngờ mất liên lạc với Trái Đất. Kể từ thời điểm đó, các kỹ sư NASA không thể kết nối lại với tàu. Theo NASA, dữ liệu cuối cùng nhận được trước khi sự cố xảy ra cho thấy toàn bộ hệ thống vẫn hoạt động bình thường.

Tuy nhiên, các phân tích sau đó cho thấy tàu đã tự động chuyển sang chế độ an toàn khi đi khuất phía sau sao Hỏa. Khi quay trở lại vùng có thể liên lạc với Trái Đất, MAVEN bắt đầu quay với tốc độ bất thường. NASA cho rằng chính hiện tượng quay mất kiểm soát này đã khiến nguồn pin trên tàu bị cạn kiệt nhanh chóng, làm hệ thống liên lạc ngừng hoạt động hoàn toàn.

Sau nhiều tháng cố gắng khôi phục, cơ quan vũ trụ Mỹ kết luận rằng MAVEN không còn khả năng tiếp tục sứ mệnh.

Trong hơn 11 năm hoạt động, MAVEN đã mang lại nhiều phát hiện quan trọng về lịch sử tiến hóa của sao Hỏa. Các quan sát của tàu cho thấy gió Mặt Trời và thời tiết không gian đã liên tục bào mòn khí quyển của hành tinh này trong hàng tỷ năm. Quá trình đó được cho là nguyên nhân khiến sao Hỏa chuyển từ một thế giới từng có điều kiện thuận lợi hơn cho sự sống thành môi trường lạnh giá và khô cằn như hiện nay.

MAVEN cũng phát hiện rằng tốc độ thất thoát khí quyển của sao Hỏa tăng mạnh trong các đợt bão Mặt Trời cường độ lớn. "MAVEN đã giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về khí quyển và quá trình tiến hóa của sao Hỏa", bà Shannon Curry, trưởng nhóm khoa học của dự án tại Phòng thí nghiệm Vật lý Khí quyển và Không gian thuộc Đại học Colorado Boulder cho biết.

Khám phá những hiện tượng cực quang kỳ lạ trên Hành tinh Đỏ

Một trong những thành tựu nổi bật nhất của MAVEN là phát hiện nhiều dạng cực quang mới trên sao Hỏa. Khác với Trái Đất, nơi cực quang chủ yếu xuất hiện gần hai cực từ, các hiện tượng phát sáng trong khí quyển trên sao Hỏa có thể xuất hiện trên phạm vi rộng lớn hơn nhiều của hành tinh.

Tàu cũng nghiên cứu cơn bão bụi toàn cầu xảy ra năm 2018 và xác nhận rằng những trận bão như vậy có thể đẩy hơi nước lên các tầng khí quyển cao hơn. Điều này làm gia tăng lượng nước bị thất thoát ra ngoài không gian, góp phần khiến sao Hỏa ngày càng khô hạn.

Theo NASA, những dữ liệu mà MAVEN thu thập được sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nhiều thập kỷ tới. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử sao Hỏa mà còn hỗ trợ việc chuẩn bị cho các sứ mệnh đưa con người tới hành tinh này trong tương lai.

Ngoài vai trò nghiên cứu khoa học, MAVEN còn là một mắt xích quan trọng trong Mạng lưới Chuyển tiếp sao Hỏa của NASA. Trong nhiều năm, tàu đã hỗ trợ truyền dữ liệu từ các robot thám hiểm đang hoạt động trên bề mặt hành tinh, bao gồm Curiosity và Perseverance, về Trái Đất.