NATO chi 40 tỉ USD đối phó UAV giá rẻ và cuộc đua công nghệ không người lái mới

Trong một động thái nhằm tái lập ưu thế trên không trước sự bùng nổ của các phương tiện bay không người lái (UAV) chi phí thấp, các quốc gia thành viên NATO đã thông báo kế hoạch đầu tư quy mô lớn. Song song đó, các bước tiến mới về khả năng phóng UAV từ tàu chiến và sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) trên drone cảm tử đang định hình lại diện mạo chiến trường hiện đại.

NATO xây dựng lá chắn 40 tỉ USD chống UAV bầy đàn

Tại cuộc họp ở Ankara ngày 7/7, liên minh NATO đã chính thức thông qua gói đầu tư trị giá hơn 40 tỉ USD, triển khai trong vòng 5 năm tới. Khoản ngân sách này tập trung vào ba trụ cột: mua sắm hệ thống phòng thủ, phát triển phi đội UAV trinh sát và mở rộng mạng lưới đào tạo nhân sự vận hành.

Sự thay đổi chiến lược này đánh dấu bước chuyển từ các nỗ lực phòng thủ riêng lẻ sang mô hình phối hợp toàn diện giữa các nước thành viên. Quyết định được đưa ra sau khi thực tế chiến trường Ukraine cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng về chi phí, khi các đơn vị phòng không thường xuyên phải sử dụng tên lửa đánh chặn đắt đỏ để tiêu diệt các UAV cảm tử có giá chỉ vài nghìn USD.

Sáng kiến chống UAV nhiều năm của NATO nhằm mở rộng năng lực phòng thủ, đào tạo tổ lái và mua sắm nhanh trước mối đe dọa UAV giá rẻ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Hệ thống chống UAV (C-UAS) của NATO sẽ được tổ chức theo cấu trúc phòng thủ ba lớp chuyên sâu:

Lớp trinh sát: Sử dụng tích hợp radar 3D, cảm biến vô tuyến thụ động, camera quang học/hồng ngoại và cảm biến âm thanh để phát hiện mục tiêu từ xa.
Lớp chế áp phi động năng: Triển khai các thiết bị gây nhiễu tín hiệu điều khiển, can thiệp hệ thống định vị vệ tinh và sử dụng vũ khí vi sóng công suất cao để vô hiệu hóa điện tử của UAV.
Lớp đánh chặn động năng: Sử dụng UAV đánh chặn, pháo phòng không (cỡ nòng 30-40mm) trang bị đạn nổ lập trình và các dòng tên lửa tầm ngắn cải tiến để tiêu diệt vật lý mục tiêu.

NATO đặt mục tiêu tăng gấp 5 lần số lượng tổ lái UAV vào cuối năm 2027, đặc biệt ưu tiên các khu vực sườn phía đông như Ba Lan, Romania, Slovakia và các nước Baltic. Các thử nghiệm thực địa đầu tiên đã được tiến hành tại thao trường Sēlija (Latvia) vào tháng 3/2026, với sự tham gia của các doanh nghiệp quốc phòng từ NATO và Ukraine.

Hải quân Anh thử nghiệm phóng UAV tấn công từ tàu chiến

Trong khuôn khổ diễn tập Neptune Reach, Hải quân Hoàng gia Anh đã đạt được bước tiến quan trọng khi phóng thành công UAV tấn công Nyan từ tàu thử nghiệm XV Patrick Blackett. Đây là một phần của chương trình Project Vantage nhằm đẩy nhanh việc tích hợp các hệ thống không người lái vào lực lượng vũ trang.

UAV tấn công Nyan được phóng từ máy phóng gắn trên boong tàu thử nghiệm XV Patrick Blackett trong diễn tập Neptune Reach. Ảnh: Hải quân Anh

Đáng chú ý, thiết bị sử dụng máy phóng gắn trên boong có khả năng gia tốc lên tới 55 m/s. Công nghệ này có sự tương đồng lớn với hệ thống máy phóng Cata B của Estonia hiện đang được Ukraine sử dụng hiệu quả để triển khai drone tấn công tầm xa. UAV Nyan, do công ty Callen-Lenz (thuộc BAE Systems) phát triển, đã được sản xuất với số lượng hơn 1.000 chiếc.

Thử nghiệm này là tiền đề để Anh xây dựng "hạm đội lai", nơi các tàu có người lái đóng vai trò trung tâm chỉ huy cho mạng lưới UAV trên không, mặt nước và dưới nước. Theo kế hoạch, chiếc tàu chỉ huy UAV đầu tiên của Anh dự kiến sẽ đi vào biên chế vào đầu thập niên 2030, thay thế cho khái niệm tàu khu trục truyền thống trong một số kịch bản tác chiến.

Ukraine đánh chặn UAV Molniya tích hợp AI của Nga

Tại khu vực Zaporizhzhia, Lực lượng Phòng vệ Ukraine ghi nhận lần đầu tiên bắn hạ thành công dòng UAV Molniya của Nga được tích hợp trí tuệ nhân tạo. Việc đánh chặn được thực hiện bởi các UAV chuyên dụng General Cherry AIR và Bullet do Ukraine tự sản xuất.

UAV Molniya tích hợp trí tuệ nhân tạo của Nga bị bắn hạ trên bầu trời Zaporizhzhia, tháng 6/2026. Ảnh: General Cherry

Phân tích kỹ thuật cho thấy Molniya tích hợp AI có khả năng bay tự hành, giúp nó khó bị phát hiện và gây nhiễu bởi các khí tài tác chiến điện tử truyền thống. Đặc biệt, loại UAV này được trang bị mạch kích nổ riêng biệt, tự động kích hoạt khi có tác động vào phần nắp trên của thiết bị. Hiện tại, Lữ đoàn Hệ thống Không người lái Varyag số 50 của Nga đang là đơn vị chủ lực thử nghiệm dòng drone này trên tiền tuyến.

Việc Nga đưa AI vào UAV cảm tử và Ukraine đáp trả bằng UAV đánh chặn nội địa cho thấy một giai đoạn mới của cuộc chiến drone. Tại đây, tốc độ cập nhật phần mềm và khả năng thích nghi của thuật toán AI trở thành yếu tố quyết định thắng bại trên bầu trời.

Các diễn biến quân sự đáng chú ý khác

Bên cạnh cuộc đua drone, các cường quốc quân sự cũng đang đẩy mạnh nâng cấp các khí tài truyền thống để thích ứng với bối cảnh mới.

Trung Quốc tiếp tục nâng cấp các dòng tiêm kích hạm, gia tăng sức mạnh cho các biên đội tàu sân bay đang mở rộng. Trong khi đó, Nga âm thầm cải tiến các dòng tên lửa đạn đạo nhằm gia tăng khả năng xuyên thủng các hệ thống phòng không hiện đại.

Tại Mỹ, việc ra mắt các dòng UAV đánh chặn sản xuất bằng công nghệ in 3D đang được kỳ vọng là giải pháp kinh tế để đối phó với chiến thuật drone bầy đàn trong tương lai.