NATO xuất hiện 'câu lạc bộ riêng': Phép thử mới về đoàn kết

Tổng thống Donald Trump tham dự Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, tháng 7/2026. Ảnh: Nhà Trắng

Một số thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang phản ứng trước nỗ lực của Mỹ nhằm hình thành một nhóm các đồng minh thân cận trong liên minh, được cho là tập trung vào những quốc gia có mức chi tiêu quốc phòng cao. Các nước bị loại khỏi nhóm lo ngại cơ chế này có thể ảnh hưởng đến sự đoàn kết của NATO, trong bối cảnh Nga đang gia tăng các hoạt động chiến tranh hỗn hợp tại châu Âu.

Theo Politico, Washington đã hai lần tổ chức các cuộc gặp với một nhóm đồng minh được lựa chọn kể từ mùa Xuân. Nhóm này được gọi là “Nhóm Bergen”, theo tên thành phố Bergen của Na Uy, nơi diễn ra cuộc gặp đầu tiên hồi đầu năm.

Nhóm ban đầu gồm Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Ba Lan, Đức và Hà Lan. Sau cuộc gặp tại Bergen, Mỹ tiếp tục tổ chức một cuộc họp tương tự bên lề Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Ankara hồi tháng 7, với sự tham dự của Đan Mạch và Thổ Nhĩ Kỳ. Các thành viên dự kiến tiếp tục gặp nhau tại Ba Lan vào tháng tới.

Việc hình thành nhóm riêng đang khiến một số thành viên NATO không được mời quan tâm, trong đó có Anh và Pháp - hai cường quốc hạt nhân của châu Âu - cùng ba nước Baltic là Estonia, Latvia và Litva. Đây đều là những quốc gia đặc biệt quan tâm tới vấn đề an ninh; trong đó, các nước Baltic cũng nằm trong nhóm thành viên NATO có mức chi tiêu quốc phòng cao.

Theo ba nhà ngoại giao NATO và hai quan chức quốc phòng châu Âu được Politico dẫn lời, việc hình thành các nhóm nhỏ bên trong liên minh có thể tạo ra sự phân chia giữa các đồng minh và ảnh hưởng tới sự thống nhất của NATO.

“Một tiếng nói thống nhất của NATO và các đồng minh là điều đặc biệt quan trọng vào thời điểm này”, một nhà ngoại giao NATO nhận định, đồng thời cho rằng việc phân loại các nước thành “tốt” và “xấu” không giúp củng cố sự đoàn kết.

Một quan chức quốc phòng châu Âu cũng nhấn mạnh, các cuộc thảo luận về tương lai NATO và an ninh châu Âu nên tiếp tục được thực hiện trong khuôn khổ liên minh. Theo quan chức này, trong trường hợp xảy ra xung đột, NATO sẽ cần sự tham gia của tất cả các thành viên.

Mỹ thúc đẩy chia sẻ gánh nặng quốc phòng

Việc Washington thúc đẩy nhóm các đồng minh thân cận diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump gia tăng sức ép đối với các nước NATO nhằm tăng chi tiêu quốc phòng và điều chỉnh chính sách an ninh phù hợp hơn với những ưu tiên của Mỹ.

Washington thời gian qua nhiều lần yêu cầu các đồng minh châu Âu tăng đầu tư cho quốc phòng, đồng thời đặt vấn đề chia sẻ gánh nặng an ninh xuyên Đại Tây Dương vào trọng tâm quan hệ trong NATO.

Theo Politico, Mỹ cũng từng gắn mức chi tiêu quốc phòng của các đồng minh với vấn đề duy trì lực lượng Mỹ tại châu Âu. Washington đồng thời có những động thái nhằm “phân loại” các đồng minh dựa trên mức độ ủng hộ những mục tiêu chính sách đối ngoại của Mỹ.

Một quan chức quốc phòng cấp cao châu Âu cho biết, trong cuộc gặp gần đây nhất, nhóm Bergen tập trung đáng kể vào việc mua sắm thiết bị quân sự của Mỹ và thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ.

Tuy nhiên, quan chức này không coi việc bị loại khỏi nhóm là vấn đề nghiêm trọng, cho rằng các nước NATO vẫn thường xuyên tổ chức những cuộc gặp không bao gồm tất cả thành viên.

Cũng có những tiếng nói ủng hộ

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng việc hình thành nhóm nhỏ trong NATO không nhất thiết mang ý nghĩa tiêu cực nếu cơ chế này phục vụ mục tiêu tăng cường năng lực quốc phòng chung.

Oana Lungescu, cựu phát ngôn viên NATO và hiện là thành viên danh dự của Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc phòng và an ninh Hoàng gia Anh (RUSI) cho rằng, nhóm có thể hữu ích nếu tập trung vào những vấn đề thiết thực như năng lực quân sự, sản xuất quốc phòng và khả năng cung ứng ở quy mô lớn.

Điều quan trọng, theo bà, là nhóm vẫn cần duy trì sự liên kết với NATO và có sự tham gia của các đại diện của liên minh. Tại cuộc gặp đầu tiên, một số quan chức NATO đã tham dự, trong đó có Tổng tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh NATO tại châu Âu, Đại tướng Mỹ Alexus Grynkewich.

Một nhà ngoại giao NATO cũng nhìn nhận nhóm có thể đem lại lợi ích nếu các nước cùng trao đổi về cách sử dụng ngân sách quốc phòng hiệu quả hơn và phát huy thế mạnh riêng của từng quốc gia. Tuy nhiên, nhóm cần duy trì khả năng tiếp nhận thêm thành viên.

Đối với các quốc gia ở tuyến đầu của NATO, đặc biệt là khu vực Baltic, việc bị đứng ngoài một cơ chế hợp tác an ninh mới vẫn có thể tạo cảm giác không yên tâm.

Tổng thống Litva Gitanas Nausėda trong phát biểu mới nhất tỏ ra khá thận trọng trước động thái này. Ông nhắc rằng NATO có hơn 30 thành viên, trong khi cuộc gặp mới chỉ có sự tham gia của 6 quốc gia cùng với Mỹ, đồng thời cho rằng việc này có phần giống như “tạo ra một sự cường điệu giả tạo”.

Theo các chuyên gia, những cơ chế hợp tác linh hoạt trong NATO có thể giúp các nước phối hợp nhanh và hiệu quả hơn, song nếu trở thành những cấu trúc khép kín, chúng cũng có thể tạo thêm khoảng cách giữa các đồng minh. Phái đoàn Mỹ tại NATO hiện chưa đưa ra bình luận khi Politico đề nghị phản hồi.