Nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh

Ba đột phá thể chế cần ưu tiên

- Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, ưu tiên các động lực mới để thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô. Ông đánh giá như thế nào về vai trò của kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn trong hiện thực hóa mục tiêu này?

- Kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn trở thành xu hướng tất yếu, giữ vai trò trụ cột chiến lược trong việc hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng. Trong đó, kinh tế số là động lực quan trọng, đóng vai trò then chốt trong định hình lực lượng sản xuất và phương thức tăng trưởng mới. Kinh tế số tạo ra dư địa cho các mô hình kinh doanh mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giúp môi trường pháp lý trở nên minh bạch hơn, từ đó củng cố niềm tin cho nhà đầu tư và tạo đà cho tăng trưởng nhanh.

Cùng với sự bứt phá của công nghệ, kinh tế xanh đóng vai trò cốt lõi trong việc thúc đẩy phát triển bền vững, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội. Phát triển kinh tế xanh không chỉ giúp Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải ròng (Net Zero), mà còn giúp giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, hạn chế ô nhiễm môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Song hành với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn góp phần tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Kinh tế tuần hoàn biến chất thải thành tài nguyên thứ cấp, mở ra các ngành công nghiệp tái chế, công nghiệp sinh thái và năng lượng tái tạo có giá trị gia tăng cao, không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, mà còn thu hút các dòng vốn xanh chất lượng cao, kiến tạo một không gian phát triển mới cho Việt Nam.

- Theo ông, đâu là những đột phá cần ưu tiên để ba trụ cột kinh tế xanh - số - tuần hoàn thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới?

- Kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn là ba trụ cột có quan hệ hữu cơ, bổ trợ và thúc đẩy lẫn nhau, tạo nền tảng cho động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Từ góc độ thể chế, để ba trụ cột kinh tế xanh - số - tuần hoàn thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần ưu tiên một số đột phá then chốt.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, đầy đủ và hội nhập, chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và hiệu quả dài hạn.

Thứ hai, đột phá thể chế cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trọng tâm là cơ chế dữ liệu, cơ chế đặt hàng nghiên cứu, thúc đẩy thương mại hóa kết quả khoa học - công nghệ.

Thứ ba, xây dựng thể chế thúc đẩy tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn thông qua hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và các cơ chế thị trường như tín chỉ carbon, tài chính xanh, mua sắm công xanh.

Nhiều doanh nghiệp của Việt Nam đang nỗ lực thực hiện chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển bền vững. Trong ảnh: Sản xuất ống thép tại Nhà máy của Tập đoàn Hòa Phát. Ảnh: Nguyễn Nghị

Trong thách thức có cơ hội

- Trong bối cảnh Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn được xem là hướng đi tất yếu. Ông nhìn nhận cơ hội và thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam khi triển khai các mô hình này là gì?

- Đối với các doanh nghiệp, cơ hội lớn nhất khi triển khai các mô hình kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hội nhập thị trường quốc tế. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) giúp doanh nghiệp Việt Nam duy trì và mở rộng vị thế trong các chuỗi cung ứng toàn cầu, khẳng định uy tín và vị thế trên thị trường, tránh nguy cơ bị loại khỏi thị trường trong bối cảnh kinh tế thế giới chuyển mạnh sang phát triển bền vững. Đồng thời, doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận các nguồn lực mới như tài chính xanh, công nghệ sạch và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước...

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là hạn chế về nguồn lực và năng lực chuyển đổi, nhất là đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (chiếm khoảng 98% trong tổng số hơn 940.000 doanh nghiệp cả nước). Phần lớn doanh nghiệp vẫn duy trì mô hình sản xuất, kinh doanh truyền thống; nguồn lực về vốn, nhân lực chất lượng cao và công nghệ còn hạn chế, trong khi năng lực nhận thức, thiết kế lộ trình, tổ chức thực hiện chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn đáp ứng các tiêu chuẩn ESG còn yếu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào các hệ sinh thái liên kết và chuỗi giá trị, làm gia tăng chi phí chuyển đổi và hạn chế khả năng triển khai các tiêu chuẩn ESG một cách đồng bộ.

- Ông khuyến nghị gì để Hà Nội và các địa phương kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển con người, qua đó hiện thực hóa các định hướng lớn về phát triển kinh tế được Đại hội XIV đề ra?

- Để hiện thực hóa những định hướng lớn của Đại hội XIV trong dài hạn, trước hết, Hà Nội và các địa phương cần tích cực triển khai “Chuyển đổi kép” (chuyển đổi số kết hợp chuyển đổi xanh) nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Trong đó, Hà Nội cần tiên phong trong phát triển đô thị xanh, hạ tầng giao thông công cộng thân thiện môi trường, sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và quản lý chất thải theo mô hình tuần hoàn. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong quy hoạch đô thị, quản lý giao thông, năng lượng, nước và chất thải sẽ giúp cân bằng tốt hơn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Bên cạnh đó, con người cần được đặt làm trung tâm của mọi sự phát triển. Nói cách khác, phát triển kinh tế cần gắn chặt với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng sống của người dân. Hà Nội và các địa phương cần ưu tiên đầu tư cho giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, kỹ năng số và kỹ năng xanh. Các chính sách an sinh xã hội phải đảm bảo trong quá trình chuyển đổi, thành quả tăng trưởng kinh tế được phân phối công bằng thông qua các dịch vụ công tiện lợi và môi trường sống văn minh, an toàn.

Để các định hướng lớn đi vào cuộc sống, Hà Nội và các địa phương cần xây dựng môi trường pháp lý ổn định và minh bạch. Sự minh bạch trong chính sách và ổn định trong môi trường đầu tư sẽ tạo ra một lực đẩy quan trọng, thu hút các nguồn lực xã hội cho các dự án phát triển bền vững.

Khi chính quyền đóng vai trò là nhà kiến tạo, sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân thông qua sự minh bạch về chính sách, sự gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển con người sẽ trở thành một chỉnh thể thống nhất, qua đó giúp Hà Nội và các địa phương sớm thực hiện được các định hướng lớn về phát triển kinh tế mà Đại hội XIV đã đề ra.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Khánh An (Thực hiện)