Nếp nhà sàn - Mái nhà truyền thống của các thế hệ người Mường

Với đồng bào dân tộc Mường, những ngôi nhà sàn từng là nơi che chở, gắn bó với bao thế hệ; là nơi lưu giữ nếp sinh hoạt, phong tục của mỗi gia đình và những câu chuyện của cả cộng đồng. Nhưng khi cuộc sống đổi thay, những nếp nhà sàn riêng của gia đình dần vắng bóng, mà chỉ còn hiện diện trong những công trình nhà văn hóa thôn, bản. Qua thời gian, người Mường các địa phương đã coi đây là “ngôi nhà chung” để sinh hoạt cộng đồng, tìm về cội nguồn, gìn giữ bản sắc và bồi đắp tình đoàn kết…

Nhà văn hoá theo kiến trúc nhà sàn là nơi sinh hoạt cộng đồng của người Mường, phường Yên Sơn. Ảnh: Ngọc Linh

Nhà văn hoá theo kiến trúc nhà sàn là nơi sinh hoạt cộng đồng của người Mường, phường Yên Sơn. Ảnh: Ngọc Linh

Sinh ra, lớn lên và lấy chồng ở thôn Quảng Mào, xã Thạch Bình (nay là thôn Hồng Thắng, xã Phú Sơn), gần như cả cuộc đời gắn bó với cộng đồng Mường, bà Quách Thị Sẩn có nhiều ký ức về những nếp nhà sàn. Bà Sẩn vẫn nhớ những ngày mới về làm dâu, cả đại gia đình quây quần dưới một mái nhà sàn. “Ngày ngày, trong ngôi nhà sàn đơn sơ và bữa cơm bên bếp lửa bập bùng, mọi người trong gia đình lại cùng nhau sum vầy, trò chuyện... Những hình ảnh đó đã trở thành một ký ức đẹp của tôi”, bà Sẩn trải lòng.

Thôn Hồng Thắng có trên 98% đồng bào là người dân tộc Mường. Nhưng hiện nay, những ngôi nhà sàn của các gia đình dần được thay thế bằng nhà xây kiên cố, khang trang, khiến những người từng gắn bó với nếp nhà sàn như bà Quách Thị Sẩn không khỏi bâng khuâng. Bởi nhà sàn đâu chỉ là một giá trị văn hóa, mà trong nếp nhà ấy còn lưu giữ truyền thống gia đình được truyền từ đời này sang đời khác… Bà Sẩn từng mong muốn một ngày nào đó, trong thôn lại hiện hữu những nếp nhà sàn, để con cháu được trải nghiệm và gìn giữ một nét đẹp truyền thống của dân tộc mình.

Và bà Sẩn cùng người dân thôn Hồng Thắng thực sự phấn khởi khi vào năm 2021 thôn được hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà văn hóa (NVH) thôn theo kiến trúc nhà sàn truyền thống. Anh Trần Văn Quý, Trưởng thôn Hồng Thắng chia sẻ: Công trình NVH thôn được xây dựng mang kiến trúc nhà sàn là mong ước bấy lâu của cán bộ, đảng viên và bà con trong thôn. Đây là nơi để mọi người gặp gỡ, giao lưu và cùng nhau gìn giữ bản sắc dân tộc mình. Vào những dịp lễ, Tết, bà con tập trung ở NVH để tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống. Trong không gian ngôi nhà sàn, có tiếng cồng, chiêng ngân vang; có sự ấm áp của tình làng, nghĩa xóm bên ánh lửa bập bùng và những bình rượu cần nồng đượm... để người dân thêm gắn bó, tự hào về quê hương.

Theo ông Quách Văn Vỹ, Chủ tịch UBND xã Phú Sơn, toàn xã hiện có 6/11 thôn là vùng đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đến nay, 2 thôn Hồng Thắng và Phú Bình đã xây dựng được công trình NVH thôn theo kiến trúc nhà sàn. Xã cũng đang lập dự án xây NVH cho thôn Lạc Hồng và phấn đấu đến năm 2030, 100% thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống có NVH được xây dựng theo kiến trúc nhà sàn. Việc đầu tư những công trình này nhằm hoàn thiện thiết chế văn hóa ở cơ sở; đồng thời tạo dựng không gian sinh hoạt chung mang dấu ấn riêng của cộng đồng người Mường, góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống.

Tại phường Yên Sơn, những công trình NVH mang kiến trúc nhà sàn cũng đang trở thành “điểm hẹn” tổ chức và tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ của đồng bào Mường. Vào các dịp tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam hằng năm, không khí tại các NVH trở nên sôi động, rộn ràng. Ở đó, người già có dịp gặp gỡ, ôn lại những phong tục xưa; lớp trẻ được hòa mình vào các hoạt động văn hóa của cộng đồng, hiểu thêm về cội nguồn của mình.

Với người Mường như ông Bùi Hồng Thắng, người có uy tín của Tổ dân phố An Ngải, nhà sàn có ý nghĩa đặc biệt nên việc địa phương xây dựng NVH theo kiến trúc nhà sàn đã đáp ứng mong mỏi của đông đảo người dân. Ông Thắng chia sẻ: Chúng tôi rất vui khi có được NVH mang dáng dấp nhà sàn của dân tộc mình. Khi địa phương triển khai xây dựng, tôi đã tích cực tuyên truyền, vận động bà con đóng góp ngày công, cùng chung tay hoàn thiện công trình...

Đồng bào dân tộc Mường hiện chiếm trên 30% dân số toàn phường Yên Sơn. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, việc củng cố khối đại đoàn kết trong cộng đồng dân cư, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân tiếp tục được địa phương quan tâm. Khi địa phương triển khai xây dựng hai NVH theo kiến trúc nhà sàn, người dân đã đồng thuận, trách nhiệm, tích cực đóng góp công sức, kinh phí, vật liệu…, nên chỉ trong khoảng 100 ngày, các công trình đã được hoàn thành.

Đồng chí Vũ Thành Tôn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Yên Sơn cho biết: Khi người dân có nơi gặp gỡ, cùng nhau sinh hoạt, thực hành phong tục và trao truyền những giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ, văn hóa sẽ không chỉ được lưu giữa trong ký ức, mà sẽ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Những mái nhà sàn cộng đồng vì thế không đơn thuần là công trình kiến trúc mang dấu ấn dân tộc mà còn là nơi hội tụ tình cảm, sự gắn bó và niềm tự hào của cộng đồng người Mường, góp phần xây dựng quê hương văn minh, giàu đẹp.

Đồng bào Mường, Tổ dân phố Đồng Bài, phường Yên Sơn quây quần hát giao duyên trong nhà sàn. Ảnh: P.V

Đồng bào Mường, Tổ dân phố Đồng Bài, phường Yên Sơn quây quần hát giao duyên trong nhà sàn. Ảnh: P.V

Hiện nay, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh sinh sống tập trung tại 27 thôn, bản, tổ dân phố của 6 xã, phường gồm: Phú Long, Phú Sơn, Cúc Phương, Nho Quan, Gia Lâm và Yên Sơn. Những năm qua, cùng với việc triển khai các chính sách của Nhà nước về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, các địa phương đã chủ động huy động nguồn lực, vận động nhân dân chung tay xây dựng, bảo tồn các giá trị văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc. Trong đó, với sự đồng thuận, góp sức của cộng đồng, những nếp nhà sàn đang dần hiện diện trở lại trong đời sống của đồng bào, trở thành “mái nhà chung”, nơi gìn giữ phong tục, trao truyền bản sắc và gắn kết các thế hệ người Mường

Đào Hằng

Nguồn Ninh Bình: https://baoninhbinh.org.vn/nep-nha-san-mai-nha-truyen-thong-cua-cac-the-he-nguoi-muong-261120090504852.html