Nếu drone được phép giao hàng đại trà, thị trường 10 tỷ USD có thể mở ra ở Việt Nam?

Đầu năm 2026, TP Hồ Chí Minh đã khởi động chương trình thử nghiệm ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) vào giao hàng. Chương trình do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố phối hợp với Ban Quản lý Khu công nghệ cao và một số doanh nghiệp công nghệ triển khai, tập trung vào giao nhận hàng hóa chặng ngắn.

Tiềm năng thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam có thể đạt khoảng 10 tỷ USD vào năm 2035 nếu xây dựng được hệ sinh thái phù hợp. Ảnh minh họa: Phương Vi

Các chuyến bay được thực hiện trên cơ sở cấp phép của Cục Tác chiến - Bộ Tổng tham mưu với yêu cầu bảo đảm an toàn hàng không, an ninh - quốc phòng và trật tự xã hội. Mục tiêu của giai đoạn thử nghiệm là đánh giá độ an toàn, tính ổn định và hiệu quả của UAV trong điều kiện vận hành thực tế, đồng thời kiểm tra khả năng phối hợp giữa doanh nghiệp công nghệ, logistics, bán lẻ và cơ quan quản lý.

Đây là bước thử quan trọng bởi nếu UAV được đưa vào giao hàng với quy mô lớn, một phần hoạt động vận chuyển chặng cuối có thể được chuyển từ mặt đất lên không trung. Những đơn hàng nhỏ, cần giao nhanh hoặc phải đi qua khu vực thường xuyên ùn tắc có thể là nhóm phù hợp với mô hình này.

Tuy nhiên, từ một chương trình thử nghiệm đến việc triển khai đại trà vẫn còn khoảng cách đáng kể, nhất là về quản lý vùng trời, cấp phép bay, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, trách nhiệm khi xảy ra sự cố và khả năng tích hợp UAV vào mạng lưới logistics hiện hữu.

Theo thông tin được Báo Điện tử Chính phủ dẫn từ lãnh đạo FPT, tiềm năng thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam có thể đạt khoảng 10 tỷ USD vào năm 2035 nếu xây dựng được hệ sinh thái phù hợp. Khái niệm này rộng hơn rất nhiều so với giao hàng bằng drone, bao gồm UAV, logistics trên không, giám sát - quan trắc, nông nghiệp thông minh và các dịch vụ liên quan.

VietnamPlus cũng dẫn đánh giá cho rằng kinh tế tầm thấp có thể trở thành một thị trường trị giá hàng tỷ USD và tạo thêm hàng trăm nghìn việc làm trong thập kỷ tới. Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm phương tiện bay mà còn có hạ tầng, phần mềm, dữ liệu, điều khiển, dịch vụ và các hoạt động thương mại được triển khai trong không phận tầm thấp.

Một trong những bài toán lớn của thương mại điện tử là giao hàng chặng cuối. Báo cáo Logistics Việt Nam 2024 của Bộ Công Thương cho biết thương mại điện tử B2C tại Việt Nam năm 2023 đạt khoảng 20,5 tỷ USD, tăng 25% so với năm trước. Cùng năm, khoảng 2,1 tỷ đơn hàng được vận chuyển qua các nền tảng thương mại điện tử.

Quy mô đơn hàng lớn tạo dư địa cho việc ứng dụng tự động hóa trong vận chuyển. Drone có thể đặc biệt phù hợp với những tuyến giao hàng ngắn, cần tốc độ cao hoặc những địa bàn mà phương tiện đường bộ gặp khó khăn.

Trên thế giới, các mô hình giao hàng bằng UAV cũng đang được mở rộng. Bộ Công Thương dẫn trường hợp Walmart hợp tác với Wing và Zipline để sử dụng drone cho một số đơn hàng cần giao nhanh, cho thấy công nghệ này đang chuyển dần từ giai đoạn trình diễn sang các mô hình thương mại cụ thể.

Dẫu vậy, hiệu quả kinh tế của drone còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tải trọng, quãng đường, thời lượng pin, thời tiết, mật độ chuyến bay, điểm nhận - trả hàng và chi phí vận hành. Vì thế, drone khó có thể ngay lập tức thay thế toàn bộ đội xe giao hàng hiện nay.

Một trong những điều kiện quyết định khả năng mở rộng dịch vụ drone là hành lang pháp lý.

Nghị định 288/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 5-11-2025, quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng đối với hoạt động khai thác UAV tại Việt Nam.

Thực tế triển khai năm 2026 cho thấy các địa phương đang tiếp cận UAV theo hướng thử nghiệm có kiểm soát. Tại Điện Biên, một chương trình thí điểm được xây dựng với khoảng 6.000 chuyến bay UAV, triển khai đến hết tháng 5-2027 và đặt mục tiêu tỷ lệ chuyến bay an toàn trên 99%.

Tại Tây Ninh, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cũng đề nghị địa phương cụ thể hóa bài toán ứng dụng, vùng bay, phạm vi thử nghiệm và cơ chế sandbox đối với UAV và kinh tế tầm thấp. Các hướng ưu tiên được đề cập gồm nông nghiệp, tài nguyên - môi trường, công nghiệp, hạ tầng, logistics, du lịch và dịch vụ công.

Nếu các điều kiện về công nghệ, an toàn và pháp lý được hoàn thiện, giao hàng bằng UAV có thể tạo thêm một phương thức vận chuyển mới cho thị trường logistics Việt Nam.

Nhưng để biến tiềm năng thành doanh thu thực tế, Việt Nam cần hình thành đồng bộ nhiều lớp của hệ sinh thái: từ sản xuất drone, pin, cảm biến, thiết bị liên lạc đến phần mềm điều khiển, bản đồ số, hệ thống quản lý bay, trạm cất - hạ cánh, trung tâm điều phối và dịch vụ logistics.