Nếu Mỹ ngừng hỗ trợ, Ukraine sẽ xoay xở ra sao?

Các binh sĩ Ukraine và Đức tham gia huấn luyện vận hành hệ thống tên lửa phòng không Patriot do Mỹ sản xuất tại một thao trường quân sự ở Đức. Ảnh tư liệu: Picture Alliance

Trong khi các cuộc tấn công gây thương vong của Nga vẫn tiếp diễn, Ukraine phải đối mặt với nguy cơ hỗ trợ từ Mỹ thiếu ổn định. Dù các nước châu Âu đã tăng đóng góp và ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine phát triển nhanh chóng, Kiev vẫn phụ thuộc đáng kể vào Washington về một số năng lực quân sự và công nghệ then chốt.

Theo các chuyên gia, Mỹ có thể gây sức ép với Ukraine trên ba phương diện chính: kinh tế, quân sự và chính trị. Vấn đề đặt ra là liệu Ukraine có thể duy trì khả năng chiến đấu nếu sự hỗ trợ của Mỹ tiếp tục suy giảm.

Kinh tế: Châu Âu đã vượt Mỹ về tổng viện trợ

Chính quyền Tổng thống Trump đã dừng các gói viện trợ mới cho Ukraine từ đầu năm 2025. Trước thời điểm đó, Mỹ đã cung cấp tổng cộng ít nhất 131,5 tỷ USD viện trợ cho Ukraine, theo Viện Kinh tế thế giới Kiel của Đức, tổ chức theo dõi viện trợ dành cho Kiev.

Trong khi đó, tổng viện trợ của Liên minh châu Âu (EU) và các nước thành viên đã đạt ít nhất 228,5 tỷ USD kể từ năm 2022, vượt mức đóng góp của Mỹ. Đức, Đan Mạch, Hà Lan và Thụy Điển là những nước cung cấp viện trợ quân sự đáng kể trong EU; Anh và Na Uy cũng đóng góp lớn dù không thuộc khối.

Tuy nhiên, một phần viện trợ của châu Âu vẫn dựa vào vũ khí do Mỹ sản xuất. Nhiều nước thành viên NATO mua vũ khí Mỹ rồi chuyển giao cho Ukraine, nhưng các thương vụ chuyển giao này vẫn có thể cần sự chấp thuận của Lầu Năm Góc. Điều đó giúp Washington tiếp tục có ảnh hưởng đối với nguồn cung quân sự cho Kiev.

Vấn đề cấp bách hiện nay là tên lửa đánh chặn cho hệ thống phòng không Patriot. Tổng thống Zelensky ngày 23/10 cho biết các lô tên lửa đánh chặn đã được thống nhất trước đó vẫn chưa được bàn giao đúng tiến độ.

Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng việc ngừng hoặc hạn chế lâu dài các đơn hàng vũ khí Mỹ khó có thể xảy ra, bởi những hợp đồng này cũng mang lại lợi ích kinh tế cho các doanh nghiệp quốc phòng Mỹ.

Quân sự: Tình báo và công nghệ Mỹ vẫn khó thay thế

Dù viện trợ tài chính của Mỹ đã giảm mạnh, Ukraine vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực tình báo và công nghệ của Washington. Những năng lực khó thay thế nhất bao gồm tên lửa đánh chặn Patriot, dịch vụ Internet vệ tinh quân sự Starshield và công nghệ cảnh báo sớm tên lửa.

Ông Max Bergmann, Giám đốc chương trình Nga tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở ở Washington, nhận định châu Âu chưa có những hệ thống tương đương. Theo ông, trong nhiều thập niên, các nước châu Âu đã dựa vào Mỹ thay vì tự phát triển những năng lực này.

Ông Bergmann cảnh báo sự gián đoạn hỗ trợ có thể gây thiệt hại kinh tế lớn cho Ukraine, làm gia tăng thương vong dân thường và khiến thêm nhiều người phải rời bỏ nhà cửa. Tuy nhiên, ông nghi ngờ khả năng những sức ép đó có thể làm suy giảm hoàn toàn ý chí tiếp tục chiến đấu của Ukraine.

Đầu tuần này, ông Zelensky cho biết đã có những thời điểm Ukraine không nhận được cảnh báo tình báo từ Mỹ về các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Theo giới chức Ukraine, điều này khiến tên lửa Nga đánh trúng mục tiêu mà người dân không nhận được cảnh báo không kích như thường lệ, góp phần làm gia tăng thương vong. Bộ Ngoại giao Mỹ và Tổng thống Trump bác bỏ thông tin Washington hạn chế chia sẻ tình báo. Đến tối 20/10, ông Zelensky cho biết hoạt động chia sẻ tình báo với Mỹ đã được khôi phục.

Một vấn đề khác liên quan đến Starshield, phiên bản phục vụ quân sự của hệ thống Internet vệ tinh Starlink do tỷ phú Elon Musk kiểm soát. Ngày 24/10, Bộ Quốc phòng Ukraine thông báo quyền truy cập đầy đủ vào Starshield đã được khôi phục.

Các hạn chế về tốc độ được cho là đã ảnh hưởng đến hoạt động của những UAV đánh chặn tốc độ cao, đồng thời gây xáo trộn hoạt động quân sự của Ukraine tại nhiều khu vực tiền tuyến.

Theo các chuyên gia, nếu những gián đoạn tương tự tái diễn, Ukraine sẽ chịu tác động nặng nề trong ngắn hạn. Về lâu dài, các đồng minh châu Âu có thể tăng đầu tư để phát triển những hệ thống riêng, giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Ông Bergmann cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc Mỹ cung cấp viện trợ hay không. Ukraine cũng đang trả tiền cho các dịch vụ như Starshield và mua tên lửa đánh chặn Patriot. Vì vậy, những gián đoạn trong cung cấp dịch vụ và vũ khí còn đặt ra câu hỏi rộng hơn về độ tin cậy của Mỹ với tư cách một đối tác công nghệ và quốc phòng.

Chính trị: Bất đồng Mỹ - Ukraine tạo thêm dư địa cho Nga

Theo các nhà phân tích, bất đồng giữa Washington và Kiev còn có tác động địa chính trị rộng hơn, có thể tạo lợi thế cho Moskva trong cuộc xung đột.

Căng thẳng gia tăng sau một loạt động thái gây tranh cãi của chính quyền Tổng thống Trump trong tháng 10, trong đó có việc miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga trước khi chúng có hiệu lực và đạt thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel.

Bà Natia Seskuria, nghiên cứu viên cao cấp về Nga và khu vực Á - Âu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định việc Mỹ gia tăng sức ép lên Kiev có thể khiến Nga tin rằng nếu tiếp tục chiến đấu, quyết tâm của châu Âu cuối cùng cũng sẽ suy yếu.

Ông John Lough, người đứng đầu bộ phận quan hệ đối tác quốc tế tại Trung tâm Chiến lược Á - Âu mới, cũng cho rằng những diễn biến gần đây đang làm gia tăng sức ép lên châu Âu, đồng thời phơi bày sự thiếu đồng thuận giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu. Theo ông, Nga có thể hưởng lợi khi Washington gây sức ép với Ukraine, nới lỏng một số biện pháp trừng phạt và không thúc đẩy dự luật trừng phạt do Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đề xuất.

Theo ông Lough, việc Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở lọc dầu của Nga đã khiến Kiev trở thành mục tiêu dễ bị ông Trump chỉ trích, trong bối cảnh chính quyền Mỹ tìm cách giải thích những diễn biến bất lợi liên quan đến giá nhiên liệu.

Nhìn chung, Ukraine vẫn có thể tiếp tục chiến đấu nếu viện trợ tài chính trực tiếp từ Mỹ suy giảm, nhờ nguồn hỗ trợ từ châu Âu và năng lực quốc phòng trong nước. Tuy nhiên, khả năng thay thế các hệ thống phòng không, tình báo và công nghệ quân sự đặc thù của Mỹ trong thời gian ngắn vẫn là thách thức lớn.