Nga lần đầu tiên triển khai S-400 để chặn tên lửa đạn đạo chiến lược: Sức mạnh như thế nào?

Hình đồ họa bệ phóng từ hệ thống phòng không S-400. Ảnh: MW.

Việc lần đầu tiên được xác nhận rằng hệ thống tên lửa phòng không tầm xa S-400 của Nga đã tham gia đánh chặn một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo nhằm vào Moscow đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về năng lực phòng thủ tên lửa của hệ thống này.

Khác với các hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo chuyên dụng như A-235 hay S-500, S-400 được thiết kế theo hướng đa nhiệm cân bằng, có khả năng tiêu diệt nhiều loại mục tiêu trên không, bao gồm máy bay, tên lửa hành trình và cả tên lửa đạn đạo.

Ống phóng từ hệ thống phòng không tầm xa S-400 của Nga. Ảnh: MW.

Mặc dù S-400 đã từng được sử dụng trong chiến đấu ở cả xung đột Nga–Ukraine và các căng thẳng biên giới Ấn Độ–Pakistan, vụ đánh chặn đầu tháng 7 được xem là lần đầu tiên hệ thống này được dùng để đối phó một đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo chiến lược, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong gần 20 năm biên chế của nó.

Một trong những ưu thế cốt lõi của S-400 trong nhiệm vụ phòng thủ tên lửa nằm ở các loại tên lửa đánh chặn 48N6DM và đặc biệt là 40N6 thế hệ mới, vốn được thiết kế để có thể tiêu diệt mục tiêu di chuyển với tốc độ trên Mach 14, cho phép nó nhanh chóng leo cao để đánh chặn các đầu đạn đạn đạo đang lao xuống với tốc độ rất lớn. Tốc độ cao này giúp rút ngắn thời gian phản ứng và tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu trước khi va chạm xảy ra.

Phóng tên lửa từ hệ thống phòng không tầm xa S-400 của Nga. Ảnh: MW.

Trong các thử nghiệm, 40N6 từng được cho là có khả năng đánh chặn các tên lửa đạn đạo cơ động ở tốc độ Mach 8, một mức độ thách thức vượt xa nhiều loại tên lửa đạn đạo tầm ngắn được cho là Ukraine đang sở hữu. Nhờ đó, S-400 có thể đối phó với hầu hết các loại tên lửa đạn đạo, ngoại trừ tên lửa liên lục địa.

S-400 cũng sở hữu trần đánh chặn rất cao, được báo cáo vào khoảng 30–35 km, cho phép nó tấn công mục tiêu trong giai đoạn cuối khi tên lửa đang lao xuống từ tầng khí quyển cao. Việc đánh chặn ở độ cao và tầm xa lớn hơn giúp hệ thống có thêm thời gian và không gian để thực hiện nhiều lần khai hỏa. Đồng thời, việc phá hủy tên lửa sớm trong pha cuối cũng làm giảm nguy cơ mảnh vỡ hoặc đầu đạn chưa nổ rơi xuống mục tiêu dự kiến.

Bệ phóng từ hệ thống phòng không tầm xa S-400 của Nga tại Bắc Cực. Ảnh: MW.

Tên lửa 40N6 sử dụng động cơ nhiên liệu rắn cỡ lớn, cung cấp năng lượng mạnh trong suốt quá trình bay, giúp nó vừa đạt độ cao lớn vừa duy trì khả năng cơ động trong pha cuối. Điều này đặc biệt quan trọng khi đối phó với tên lửa đạn đạo vốn có thể thực hiện các động tác né tránh hoặc triển khai mồi bẫy khi quay trở lại khí quyển.

Trong khi S-400 vốn đã có năng lực chống tên lửa đạn đạo với 48N6DM, việc tích hợp 40N6 vào cuối thập niên 2010 đã mở rộng đáng kể vùng phòng thủ, không gian tác chiến và tính linh hoạt của hệ thống trước các mối đe dọa tên lửa đạn đạo, với tầm bắn tăng từ 250 km lên tới 400 km.

40N6 cũng được trang bị đầu dò radar chủ động tiên tiến hơn. Khác với các tên lửa tầm xa thế hệ cũ của Nga vốn phụ thuộc nhiều vào radar dẫn đường mặt đất, 40N6 có thể nhận dữ liệu cập nhật giữa hành trình trước khi tự tìm mục tiêu trong giai đoạn cuối. Điều này giúp giảm phụ thuộc vào chiếu xạ liên tục, tăng khả năng chống tác chiến điện tử và cho phép các khẩu đội S-400 đồng thời xử lý nhiều mục tiêu phức tạp hơn trong một đòn tấn công hỗn hợp.

Các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. Ảnh: MW.

Dù S-400 đứng thấp hơn A-235 – hệ thống chuyên bảo vệ Moscow trước tên lửa liên lục địa và mục tiêu bay trong không gian – nó vẫn được xem là một trong những hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tiên tiến nhất thế giới. Bên cạnh các năng lực thường được nhấn mạnh như chống máy bay tàng hình và tấn công mục tiêu tầm xa ngoài đường chân trời, cuộc chiến Nga–Ukraine đang tiếp tục cho thấy vai trò của S-400 như một hệ thống phòng không chiến lược đa nhiệm.

Một trong những điểm mạnh lớn nhất của hệ thống, đặc biệt khi so sánh với các đối thủ phương Tây, là khả năng đa nhiệm trong một tổ hợp duy nhất. Một khẩu đội S-400 có thể đồng thời đối phó tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, máy bay tàng hình, trực thăng và UAV nhờ nhiều loại tên lửa đánh chặn khác nhau. Điều này khiến S-400 trở thành một trong những hệ thống phù hợp nhất hiện nay để đối phó các mối đe dọa hỗn hợp như các cuộc tập kích đường không ngày càng gia tăng nhằm vào các thành phố của Nga.