Ngăn chặn lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi

Vấn đề này không chỉ giới hạn trong phạm vi vật nuôi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người thông qua môi trường sống và chuỗi thực phẩm, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một chiến lược quản lý tổng thể, mang tính liên ngành.

Ảnh minh họa

Chất thải chăn nuôi - “Ổ chứa” vi khuẩn kháng thuốc

Tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc lần thứ nhất do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cuối tháng 3, nội dung về kháng kháng sinh và an toàn thực phẩm đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các nhà khoa học. Nhiều nghiên cứu công bố tại đây đã chỉ ra những “lỗ hổng” đáng lo ngại trong quản lý chất thải và sử dụng kháng sinh hiện nay.

Theo nghiên cứu do Tiến sĩ Đặng Thị Thanh Sơn, Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam, thực hiện tại khu vực Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), chất thải chăn nuôi đang trở thành “ổ chứa” vi khuẩn kháng thuốc với quy mô lớn.

Đáng chú ý, tỷ lệ vi khuẩn kháng Colistin – loại kháng sinh được xem là “tuyến phòng thủ cuối cùng” trong điều trị y tế – trong mẫu phân lợn tại các hộ chăn nuôi lên tới hơn 60%.

Nguy cơ kháng thuốc hiện đã không còn dừng lại ở vật nuôi mà lan sang cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy khoảng 28,2% trẻ em nhập viện tại địa phương mang vi khuẩn kháng thuốc CRE, có khả năng kháng từ 4-10 nhóm kháng sinh khác nhau. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy vi khuẩn kháng thuốc đã vượt qua ranh giới trang trại để tấn công trực tiếp vào sức khỏe con người.

Ở một góc nhìn khác, Tiến sĩ Lưu Quỳnh Hương, Viện Khoa học Kỹ thuật chăn nuôi cảnh báo về rủi ro từ việc tái sử dụng nước thải chăn nuôi sau xử lý biogas để tưới cây trồng.

Kết quả khảo sát cho thấy, hệ thống biogas hiện chưa thể loại bỏ hoàn toàn vi sinh vật gây bệnh: vi khuẩn Salmonella vẫn được phát hiện trong 58,3% mẫu nước thải và 16,7% mẫu rau ăn sống.

Khi tưới rau bằng nguồn nước này, vi khuẩn có thể bám lên các loại rau gia vị (mùi, húng, hành hoa...) và đi thẳng vào cơ thể người tiêu dùng.

Áp lực từ khối lượng chất thải khổng lồ

Ngành chăn nuôi Việt Nam đang đối mặt với thách thức lớn về môi trường. Mỗi năm, tổng lượng chất thải rắn ước tính khoảng 61 triệu tấn cùng hơn 300 triệu m³ nước thải.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% trong số này được xử lý và tái sử dụng hiệu quả, phần còn lại thải trực tiếp ra môi trường.

Riêng năm 2025, lĩnh vực chăn nuôi lợn với tổng đàn hơn 31,4 triệu con là nguồn phát sinh chất thải lớn nhất (khoảng 27-30 triệu tấn chất thải rắn).

Tại một số địa phương như Huế, phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thả rông vẫn phổ biến, khiến người dân phụ thuộc vào kháng sinh như biện pháp chính để phòng và trị bệnh. Khảo sát cho thấy 33,3% hộ dùng kháng sinh để phòng bệnh và tới 71,5% dùng để điều trị, tạo điều kiện cho vi khuẩn kháng thuốc phát triển mạnh mẽ.

Cần quản trị hiệu quả toàn chuỗi giá trị…

Trước thực trạng tỉ lệ vi khuẩn kháng các loại kháng sinh mạnh như Carbapenem và Colistin ở mức “báo động đỏ”, các chuyên gia khẳng định việc kiểm soát không thể dựa vào các giải pháp đơn lẻ, mà cần một chiến lược tổng thể ở cấp quốc gia.

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) lưu ý: “Đó không chỉ là câu chuyện kê đơn mà là quản trị hiệu quả toàn chuỗi giá trị, từ việc siết chặt quy trình sản xuất thức ăn công nghiệp đến thiết lập hệ thống giám sát kháng kháng sinh định kỳ để đánh giá thực chất hiệu quả của các biện pháp can thiệp”.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh, cần đổi mới tư duy nghiên cứu và quản lý theo hướng tổng thể, gắn kết các chương trình lớn với nhu cầu thực tiễn của ngành và thị trường.

Bà Đặng Thị Thanh Sơn, Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam, cảnh báo rằng tỷ lệ vi khuẩn kháng các loại kháng sinh mạnh như Carbapenem và Colistin đang ở mức đáng báo động. Do đó, cần tăng cường xử lý chất thải từ trang trại đến cơ sở y tế theo hướng tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health), đồng thời triển khai các biện pháp mạnh để kiểm soát và tiến tới loại bỏ các chủng vi khuẩn kháng thuốc nguy hiểm.

Chỉ khi có sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý, nhà khoa học và trách nhiệm của người chăn nuôi, ngành chăn nuôi mới có thể phát triển theo hướng an toàn, bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong dài hạn.

ĐÌNH PHONG