Ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lớn 'núp bóng' doanh nghiệp nhỏ để được hỗ trợ

Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, chiều 29/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cân nhắc tiêu chí lao động, làm rõ cách xác định nguồn vốn

Góp ý về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) cho biết, dự thảo luật quy định doanh nghiệp thuộc diện này phải đáp ứng điều kiện về số lao động, nguồn vốn và doanh thu. Cụ thể, doanh nghiệp sử dụng dưới 300 lao động, có vốn của năm trước không quá 150 tỷ đồng và tổng doanh thu năm trước không quá 400 tỷ đồng.

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị cân nhắc bỏ điều kiện về số lượng lao động. Theo đại biểu, một doanh nghiệp đã đáp ứng điều kiện về vốn và doanh thu, nhưng tạo ra nhiều việc làm, sử dụng nhiều lao động hơn thì không có lý do gì để không được hỗ trợ phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Lê Minh Hưng dự phiên họp.

Đối với tiêu chí về vốn, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, dự thảo cần xác định rõ nguồn vốn được tính là vốn chủ sở hữu hay vốn huy động. Đại biểu phân tích, đối với doanh nghiệp thương mại, dòng vốn luân chuyển thường lớn, việc vượt ngưỡng 150 tỷ đồng là bình thường, nhưng điều đó không đồng nghĩa doanh nghiệp đã có quy mô lớn.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, dự thảo cần xác định rõ nguồn vốn được tính là vốn chủ sở hữu hay vốn huy động.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định theo hướng xác định ngưỡng “vốn chủ sở hữu không quá 150 tỷ đồng”, qua đó phản ánh phù hợp hơn đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp.

Cũng tập trung vào tiêu chí xác định quy mô doanh nghiệp, đại biểu Vương Quốc Thắng (TP Đà Nẵng) cho rằng, việc sử dụng số lao động bình quân năm làm căn cứ phân loại có thể phát sinh khó khăn trong kiểm tra, đối soát. Theo đại biểu, tiêu chí này cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng thông qua hợp đồng dịch vụ hoặc lao động thời vụ nhằm lách trần quy mô, duy trì điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ.

Mặt khác, trong bối cảnh tự động hóa và kinh tế số phát triển, nhiều doanh nghiệp công nghệ có số lượng lao động ít nhưng doanh thu và giá trị gia tăng lớn. Nếu quá phụ thuộc vào tiêu chí lao động, việc phân loại có thể chưa phản ánh đầy đủ quy mô và đặc điểm hoạt động của nhóm doanh nghiệp này.

Đại biểu Vương Quốc Thắng cho rằng, việc sử dụng số lao động bình quân năm làm căn cứ phân loại có thể phát sinh khó khăn trong kiểm tra, đối soát.

Từ những phân tích trên, đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng chỉ xác lập các tiêu chí khung trong luật, giao Chính phủ quy định ngưỡng cụ thể và điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ, bảo đảm phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung tiêu chí “doanh nghiệp độc lập”, theo hướng loại trừ các doanh nghiệp là công ty con do doanh nghiệp lớn, tập đoàn kinh tế sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc nắm quyền chi phối. Theo đại biểu, quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lớn "núp bóng" doanh nghiệp nhỏ và vừa để trục lợi nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước, đồng thời bảo đảm thống nhất với quy định cấm cố ý chia, tách doanh nghiệp để hưởng hỗ trợ tại khoản 5 Điều 7 dự thảo Luật.

Đối với nhóm doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, đại biểu Vương Quốc Thắng đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí phân loại dựa trên giá trị gia tăng hoặc tỷ lệ chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) trên doanh thu, nhằm phản ánh sát hơn đặc thù của các doanh nghiệp này.

Không để doanh nghiệp phát triển tốt bị gián đoạn hỗ trợ

Quan tâm đến tính khả thi của các tiêu chí, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho biết, khoản 1 Điều 4 dự thảo luật quy định doanh nghiệp có số lao động bình quân năm trước liền kề không quá 300 người và đáp ứng một trong hai ngưỡng về nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc doanh thu không quá 400 tỷ đồng.

Theo đại biểu, báo cáo tiếp thu, giải trình đã làm rõ cơ sở lựa chọn các ngưỡng, trong đó dự kiến tỷ lệ doanh nghiệp thuộc diện nhỏ và vừa tăng từ 97,4% lên khoảng 98,4%. Đại biểu thống nhất với định hướng này, không đề nghị thay đổi các ngưỡng đã được cân nhắc, đồng thời đồng tình với việc sử dụng số liệu của năm trước liền kề để thuận tiện cho công tác kiểm chứng.

Đại biểu Dương Khắc Mai đồng tình với việc sử dụng số liệu của năm trước liền kề để thuận tiện cho công tác kiểm chứng.

Tuy nhiên, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, dự thảo luật chưa thể hiện rõ cách xác định quy mô đối với doanh nghiệp mới thành lập chưa có số liệu của năm trước liền kề, doanh nghiệp hoạt động đa ngành và trường hợp doanh nghiệp vượt ngưỡng trong khi đang thực hiện chương trình hỗ trợ đã được phê duyệt.

Đại biểu nhấn mạnh, đây là vấn đề về tính liên tục của chính sách, khác với đề xuất sử dụng số liệu bình quân nhiều năm đã được Bộ Tài chính giải trình.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 3 Điều 4 quy định giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể phương pháp xác định quy mô đối với các trường hợp nêu trên; nguyên tắc sử dụng dữ liệu sẵn có của cơ quan nhà nước; đồng thời quy định cách xử lý các cam kết hỗ trợ hợp pháp đang được thực hiện khi doanh nghiệp tăng trưởng vượt ngưỡng. Theo đại biểu, cần tránh tình trạng doanh nghiệp phát triển tốt lại trở thành lý do để đột ngột chấm dứt chính sách hỗ trợ đã cam kết.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) nhận định, quy mô doanh nghiệp có thể thay đổi liên tục khi doanh thu và số lao động biến động trong thời gian ngắn. Trong khi đó, dự thảo chưa quy định rõ cách xác định tổng nguồn vốn đối với doanh nghiệp hoạt động đa ngành và doanh nghiệp mới thành lập, có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung nguyên tắc xác định tính ổn định của quy mô doanh nghiệp dựa trên số liệu bình quân trong một khoảng thời gian phù hợp.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa nêu rõ: “Vấn đề cần rà soát không chỉ là mức trần 300 lao động, 150 tỷ đồng vốn và 400 tỷ đồng doanh thu, mà còn là cách thiết kế tiêu chí để bảo đảm phân loại đúng quy mô doanh nghiệp, sự công bằng giữa các ngành nghề và thuận lợi khi thực hiện chính sách hỗ trợ”.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung nguyên tắc xác định tính ổn định của quy mô doanh nghiệp dựa trên số liệu bình quân trong một khoảng thời gian phù hợp; quy định cụ thể kỳ tính, căn cứ số liệu và phương pháp xử lý trường hợp doanh nghiệp có biến động lớn về vốn, doanh thu. Đồng thời, cần có quy định riêng đối với doanh nghiệp chưa hoạt động đủ thời gian theo quy định.

Đặc biệt, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị thiết kế cơ chế chuyển tiếp đối với doanh nghiệp vượt ngưỡng trong thời gian đang thụ hưởng chính sách hỗ trợ, tránh việc dừng hỗ trợ đột ngột, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và làm giảm động lực phát triển của doanh nghiệp.

Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, bên cạnh việc xác định các ngưỡng về lao động, vốn và doanh thu, dự thảo Luật cần làm rõ phương pháp phân loại trong những trường hợp đặc thù, bảo đảm tính minh bạch, khả thi và thống nhất khi triển khai. Cơ chế chuyển tiếp phù hợp cũng là yêu cầu được các đại biểu đặt ra nhằm bảo đảm doanh nghiệp vừa có cơ hội tiếp cận chính sách hỗ trợ, vừa không bị gián đoạn quyền lợi hợp pháp chỉ vì quy mô tăng trưởng trong quá trình hoạt động.