Ngăn chặn vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số

Đội Quản lý thị trường số 2 ra quân đồng loạt kiểm tra nhiều cơ sở kinh doanh trên địa bàn thành phố trong tháng 5/2026. Ảnh: Chi cục Quản lý thị trường cung cấp

Nhiều hệ lụy từ môi trường số

Ông Phạm Ngọc Sơn, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng cho biết, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhất là trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội.

Nhiều đối tượng ẩn danh, sử dụng tài khoản mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, livestream để kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm nhãn hiệu. Các đối tượng còn sử dụng tài khoản ảo, thường xuyên thay đổi địa chỉ, số điện thoại hoặc giao dịch qua trung gian để né tránh xác minh; dùng hình ảnh hàng chính hãng để quảng cáo, nhưng lại bán hàng giả mạo nhãn hiệu hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Theo ông Võ Văn Khanh, Chi hội trưởng Hiệp hội Thương mại điện tử miền Trung - Tây Nguyên, có không ít thách thức đối với công tác quản lý, kiểm soát hàng giả, hàng nhái và vi phạm bản quyền trên môi trường trực tuyến. Việc các đối tượng lợi dụng môi trường mạng để che giấu thông tin, hoạt động xuyên biên giới, vi phạm sở hữu trí tuệ đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, doanh thu của doanh nghiệp, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường thương mại điện tử.

Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên cũng cho rằng, các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ, nhất là khi thương mại điện tử, logistics, giao thương xuyên vùng phát triển mạnh gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh. Về lâu dài, nếu không kiểm soát tốt xâm phạm sở hữu trí tuệ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và mục tiêu phát triển kinh tế chất lượng cao của khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Đội Quản lý thị trường số 3 kiểm tra các cơ sở kinh doanh trên địa bàn phường Thanh Khê. Ảnh: Chi cục Quản lý thị trường cung cấp

Gắn kết trách nhiệm “3 bên”

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường thương mại điện tử, ông Võ Văn Khanh cho rằng, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến thương mại điện tử và sở hữu trí tuệ theo hướng phù hợp với thực tiễn chuyển đổi số. Cạnh đó, tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong việc giám sát, phát hiện và truy vết các đối tượng vi phạm trên môi trường mạng.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động trong việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng thương hiệu và áp dụng các giải pháp công nghệ để bảo vệ sản phẩm. Doanh nghiệp cũng cần phối hợp chặt chẽ với các sàn thương mại điện tử và cơ quan chức năng, kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Người tiêu dùng cũng cần nâng cao nhận thức, ưu tiên lựa chọn sản phẩm chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng, không tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm, cần chủ động phản ánh tới các nền tảng thương mại điện tử để cùng tham gia bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh.

Trong khi đó, ông Nguyễn Tiến Quang đề xuất, cần tăng mạnh chế tài xử phạt và xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, có tổ chức hoặc tái phạm nhiều lần, nhất là trên môi trường số. Cạnh đó, yêu cầu các sàn thương mại điện tử nâng cao trách nhiệm pháp lý trong kiểm soát hàng hóa, xác thực người bán và phối hợp gỡ bỏ nhanh các gian hàng vi phạm.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện sớm hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng; xây dựng cơ chế phối hợp liên thông giữa lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan, thanh tra chuyên ngành và các nền tảng số nhằm xử lý nhanh và đồng bộ hơn.

Đồng thời, có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực đăng ký, quản trị và bảo vệ tài sản trí tuệ. Song song đó, cần tăng cường tuyên truyền hình thành văn hóa tiêu dùng tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bởi nếu thị trường còn chấp nhận hàng giả, hàng nhái thì cuộc chiến này sẽ rất khó triệt để.

Ông Phạm Ngọc Sơn cũng cho hay, Chi cục đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, triển khai đợt cao điểm chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tập trung rà soát, nắm chắc địa bàn, sàng lọc đối tượng, nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao để xây dựng phương án kiểm tra phù hợp. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác giám sát, thu thập thông tin trên không gian mạng.

Chi cục chú trọng phối hợp với các chủ thể quyền, doanh nghiệp chính hãng nhằm hỗ trợ nhận diện hàng thật, hàng giả, cung cấp thông tin về dấu hiệu vi phạm và nâng cao hiệu quả xử lý trên thực tế. Quan điểm của Chi cục là xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, không có vùng cấm, không có ngoại lệ nhằm góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.