Nghị quyết số 79-NQ/TW: Tái định vị 'đầu tàu' doanh nghiệp nhà nước

Bài 1: Từ chủ trương của Đảng đến vai trò “bệ đỡ” cho nền kinh tế

Được ví như “đầu tàu” mang trên mình sứ mệnh dẫn dắt các thành phần kinh tế, DNNN luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm, dành mọi điều kiện tốt nhất để phát triển. Nhờ vận dụng hiệu quả các chủ trương, định hướng của Đảng, chính sách của Nhà nước và sự nhạy bén với thị trường, các DNNN đã có những bước phát triển mạnh mẽ qua từng thời kỳ, khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

Những chủ trương, quyết sách đúng đắn đang tạo đà cho DNNN phát triển bứt phá. Ảnh: ST

Từ những quyết sách mở đường…

Những thành tựu quan trọng và toàn diện trong phát triển kinh tế - xã hội đất nước thời gian qua có phần đóng góp rất lớn của khối DNNN. Kết quả này bắt nguồn từ những chủ trương, định hướng có tầm nhìn sâu rộng của Đảng và được Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành thể chế hóa thông qua những cơ chế, chính sách vượt trội dành cho DNNN. Nếu như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, trong đó DNNN là lực lượng nòng cốt, thì đến Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, khu vực này tiếp tục được xác định “giữ vị trí then chốt…” của nền kinh tế. Đặc biệt, vai trò chủ đạo đó tiếp tục được khẳng định tại Đại hội Đảng lần thứ XIV, song hành với yêu cầu phải đổi mới căn bản và toàn diện khu vực này theo hướng hiện đại, minh bạch và hoạt động hiệu quả.

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) đánh giá, hành lang pháp lý về phát triển DNNN ngày càng được hoàn thiện, không ngừng được cập nhật, bổ sung để phù hợp với thực tế. “Các chủ trương đầu tư ưu tiên trước một bước được đưa ra đã tạo nguồn lực và sức cạnh tranh cho DNNN phát triển” - đại biểu Tiến cho biết. Cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước, nhiều nguồn lực đầu tư cùng nhiều chính sách đã được huy động, ban hành để tạo nền tảng thuận lợi cho DNNN thực hiện nhiệm vụ. Trong đó phải kể đến các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai… cùng với Luật Doanh nghiệp năm 2020, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014, góp phần tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho DNNN ổn định sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, các DNNN còn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ rất lớn của các cơ quan chức năng, trong đó có Kiểm toán nhà nước (KTNN). Thông qua kết quả kiểm toán công tác cổ phần hóa, việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản công, KTNN đã giúp DNNN kịp thời nhận diện, phòng ngừa và chấn chỉnh các sai phạm; từ đó chủ động có giải pháp nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong công tác quản lý, điều hành.

…Đến những “bệ đỡ” của nền kinh tế

Từ sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước, sự đồng hành của các cơ quan cùng sức sáng tạo, đổi mới của đội ngũ doanh nhân, các DNNN đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp to lớn vào kết quả tăng trưởng vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững. Sau hơn 35 năm triển khai chủ trương phát triển kinh tế nhà nước, số lượng DNNN đã được sắp xếp, tinh gọn mạnh mẽ, hiện còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn và khoảng hơn 800 doanh nghiệp nếu tính cả các đơn vị có vốn Nhà nước chi phối.

Dù số lượng không lớn, nhưng các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đang nắm giữ nguồn lực khổng lồ của nền kinh tế. Quy mô tài sản bình quân của một DNNN là 4.100 tỷ đồng, cao gấp 10 lần doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và gấp 109 lần doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Không chỉ tạo ra hàng chục nghìn tỷ đồng doanh thu, đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước (NSNN) mỗi năm, các DNNN đang đảm nhận những lĩnh vực thiết yếu, giữ vai trò nền tảng, bảo đảm an sinh và kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế. Trong đó phải kể đến những pháp nhân chủ lực như: Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội….

Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính) nhận định: Các DNNN hiện nay không còn hoạt động dàn trải như trước, mà gắn liền với chức năng, nhiệm vụ chiến lược, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia. Petrovietnam (PVN) là minh chứng rõ nét cho vai trò “đầu tàu” này. Trong hơn 50 năm qua, Tập đoàn đã có nhiều đóng góp to lớn, nhiều năm liền đạt từ 20-30% tổng thu NSNN, góp phần quan trọng ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh năng lượng. Không chỉ là trụ cột kinh tế, PVN còn được xem như những “vọng gác trên biển” của Tổ quốc.

Là DNNN chủ lực trong lĩnh vực hàng hải, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) góp phần quan trọng bảo đảm chuỗi cung ứng, thúc đẩy xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Giai đoạn 2020-2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng của VIMC đạt bình quân hơn 130 triệu tấn/năm; doanh thu bình quân đạt trên 15.700 tỷ đồng/năm; lợi nhuận trước thuế tăng trưởng bình quân hơn 45%/năm; nộp NSNN hơn 5.700 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế biển của đất nước. “Rõ ràng, DNNN đã chứng tỏ được vai trò, vị thế và có đóng góp quan trọng đối với ổn định vĩ mô và phát triển kinh tế - xã hội, với kỳ vọng tiếp tục là trụ cột chiến lược của nền kinh tế trong thời gian tới” - GS,TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá.

Tầm nhìn chiến lược về DNNN trong thời đại mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của DNNN, song định hướng phát triển có sự thay đổi căn bản với những điểm mới mang tính chiến lược. Theo đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, DNNN quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược; đồng thời khuyến khích DNNN đầu tư ra nước ngoài ở những lĩnh vực có lợi thế so sánh hoặc nhu cầu thị trường lớn. “Tinh thần nghị quyết mới là mỗi doanh nghiệp phải có một “sử mệnh” rõ ràng, cụ thể, thay vì những mục tiêu chung chung” - ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính) cho biết.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, DNNN đang đứng trước vận hội lớn khi bối cảnh thể chế có nhiều đổi mới. Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu sắp xếp, cải cách DNNN, mà còn tạo ra một sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy: Từ quản lý doanh nghiệp sang quản trị toàn bộ tài sản và nguồn lực mà Nhà nước nắm giữ. Nguồn lực nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Theo TS. Huỳnh Thanh Điền (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành), trọng tâm của cách tiếp cận mới này là hướng đến trao quyền chủ động lớn hơn cho chủ sở hữu và người đại diện vốn nhà nước tại DNNN. Đồng thời, thiết lập cơ chế bảo vệ người ra quyết định khi đã làm đúng quy trình, đúng thẩm quyền nhưng phát sinh rủi ro khách quan, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo và công nghệ mới. “Cách tiếp cận này giúp DNNN dám quyết, dám làm, dám chịu trách nhiệm, qua đó phát huy vai trò dẫn dắt, kiến tạo thị trường và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, cộng hưởng với khu vực kinh tế tư nhân” - TS. Huỳnh Thanh Điền nhận định.

Để thúc đẩy DNNN phát triển bền vững, phát huy được thế mạnh, tiềm năng và thực sự dẫn dắt các thành phần kinh tế khác, việc nhận diện những điểm nghẽn trong cơ chế chính sách cũng như những tồn tại nội tại của doanh nghiệp là vô cùng cần thiết, từ đó thể chế hóa hiệu quả các chủ trương của Đảng nhằm huy động tối đa nguồn lực DNNN trong thời gian tới.

Báo Kiểm toán sẽ tiếp tục thông tin./.