Vì sao khoai tây trở thành tâm điểm tranh chấp thương mại Mỹ - Nhật?

Dưới sức ép từ Tổng thống Donald Trump, Nhật Bản đang cân nhắc dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khoai tây tươi từ Mỹ.

Khoai tây được thu hoạch tại Obihiro, Hokkaido. Ảnh: Kyodo

Khoai tây được thu hoạch tại Obihiro, Hokkaido. Ảnh: Kyodo

Tuy nhiên, nông dân Nhật lo ngại động thái này có thể đe dọa sinh kế, kéo theo nguy cơ sâu bệnh và ảnh hưởng đến an ninh lương thực quốc gia.

Khoai tây là nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực Nhật Bản, từ món khoai nướng phết bơ, salad đến bánh croquette. Cùng với gạo, loại củ này được xem là một trong những nông sản thiết yếu mà Nhật Bản đặc biệt bảo vệ, trong bối cảnh nước này nhập khẩu hơn 60% lượng thực phẩm tiêu thụ.

Tuy nhiên, ngành khoai tây nội địa đang đứng trước bước ngoặt khi Tokyo tiến gần hơn đến khả năng dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khoai tây tươi từ Mỹ, vốn được duy trì suốt 76 năm. Động thái diễn ra trong bối cảnh Washington gia tăng sức ép thương mại, yêu cầu Nhật Bản mở rộng thị trường cho nông sản Mỹ.

Nông dân Nhật Bản phản đối kế hoạch này, cảnh báo khoai tây nhập khẩu có thể mang theo sâu bệnh, gây thiệt hại lâu dài cho các vùng canh tác trong nước.

Nguy cơ đối với vùng trồng khoai tây lớn nhất Nhật Bản

Nhật Bản từng nới lỏng một phần lệnh cấm vào năm 2006, cho phép nhập khẩu khoai tây Mỹ để chế biến khoai tây chiên. Các lô hàng phải được vận chuyển trong container niêm phong và xử lý ở nhiệt độ cao nhằm ngăn chặn sâu bệnh lây lan.

Nếu lệnh cấm được dỡ bỏ hoàn toàn, khoai tây tươi Mỹ sẽ lần đầu xuất hiện trên kệ siêu thị và thực đơn nhà hàng Nhật Bản kể từ năm 1950.

Đề xuất vấp phải phản ứng mạnh tại Hokkaido, nơi sản xuất khoảng 80% sản lượng khoai tây của Nhật Bản. Toshihide Numasawa, nhân viên thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Nhật Bản tại địa phương, cho biết tổ chức này nhiều lần khẳng định lập trường phản đối nhập khẩu vì lo ngại sâu bệnh xâm nhập và gây thiệt hại cho vùng sản xuất.

Khoai tây được các thương nhân Hà Lan đưa đến Nhật Bản năm 1598. Đến giữa thế kỷ XIX, loại củ này trở thành nguồn lương thực thay thế gạo, đặc biệt tại Hokkaido, nơi khí hậu lạnh không thuận lợi cho trồng lúa.

Ngày nay, Nhật Bản có hơn 90 giống khoai tây. Giống Danshaku nổi tiếng tại Hokkaido nhờ hàm lượng tinh bột cao, phần thịt bở, thích hợp với các món nướng, hầm và ăn kèm bơ.

Theo Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, năm 2024, người dân nước này tiêu thụ khoảng 3,5 triệu tấn khoai tây, trong đó 1,2 triệu tấn khoai tây tươi nhập khẩu được sử dụng để chế biến khoai tây chiên. Nông dân Hokkaido hiện còn phải đối mặt với sâu bệnh, biến đổi khí hậu và tình trạng suy giảm dân số nông thôn.

Washington gây sức ép mở cửa thị trường

Vấn đề nhập khẩu khoai tây đang trở thành nội dung đáng chú ý trong đàm phán thương mại Mỹ - Nhật, đồng thời đặt tân Bộ trưởng Nông nghiệp Nhật Bản Arata Takebe vào tình thế khó khăn. Khu vực bầu cử của ông nằm ngay tại Hokkaido, vùng trồng khoai tây trọng điểm của Nhật Bản.

Trả lời hãng thông tấn Jiji Press, ông Takebe cho biết kế hoạch dỡ bỏ lệnh cấm cần được xem xét thông qua các cuộc thảo luận khoa học và kỹ thuật kỹ lưỡng, đồng thời có thể mất nhiều thời gian.

"Tôi biết phía Mỹ đặt nhiều kỳ vọng, nhưng lệnh cấm nhập khẩu sẽ không được dỡ bỏ nếu chưa có đủ các cuộc thảo luận hoặc một thỏa thuận mà cả hai bên đều có thể chấp nhận", ông nói.

Nhật Bản đặc biệt lo ngại nguy cơ sâu bệnh từ khoai tây nhập khẩu. Chính phủ nước này xác định 21 loại sinh vật gây hại và dịch bệnh có khả năng xâm nhập, trong đó đáng lo ngại nhất là tuyến trùng nang khoai tây và tuyến trùng nang khoai tây nhạt.

Hai loại tuyến trùng không gây nguy hiểm trực tiếp cho con người nhưng có thể phá hủy rễ cây, làm giảm năng suất và tồn tại trong đất hơn 15 năm, khiến việc khôi phục vùng canh tác trở nên khó khăn.

Theo The Guardian, đầu năm nay, một nhóm nghị sĩ Mỹ đã kêu gọi Tổng thống Donald Trump tiếp tục gây sức ép với Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi về vấn đề này. Washington coi Nhật Bản là thị trường xuất khẩu tiềm năng, có thể mang lại thêm khoảng 150 triệu USD doanh thu mỗi năm cho nông dân Mỹ.

Những người ủng hộ dỡ bỏ lệnh cấm cũng cho rằng khoai tây Mỹ sẽ giúp tăng nguồn cung và giảm giá thực phẩm cho người tiêu dùng Nhật Bản.

Nông dân lo mất đất canh tác

Tuy nhiên, giới sản xuất tại Hokkaido cho rằng lợi ích thương mại không thể đánh đổi bằng nguy cơ đối với ngành nông nghiệp nội địa.

Hiệp hội Các doanh nghiệp Nông nghiệp Hokkaido nhấn mạnh bảo vệ nông nghiệp địa phương không chỉ là bảo vệ người sản xuất trong vùng, mà còn là duy trì nền tảng cung ứng lương thực cho Nhật Bản trong tương lai.

Naohiro Makino, một nông dân trồng khoai tây tại Hokkaido, kiên quyết phản đối nhập khẩu khoai tây tươi từ Mỹ. Ông cảnh báo nếu sâu bệnh xâm nhập, nông dân có thể không trồng được khoai tây trong hơn một thập kỷ.

"Vì những vùng đất nông nghiệp mà tổ tiên chúng tôi đã gìn giữ, tôi kiên quyết phản đối việc dỡ bỏ lệnh cấm", ông nói với báo Asahi Shimbun.

Cuộc tranh cãi vì vậy không chỉ xoay quanh việc mở cửa thị trường hay giảm giá thực phẩm, mà còn đặt ra bài toán cân bằng giữa lợi ích thương mại, an toàn sinh học và khả năng tự chủ lương thực của Nhật Bản.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/vi-sao-khoai-tay-tro-thanh-tam-diem-tranh-chap-thuong-mai-my-nhat-post1403839.html