Ngăn hàng giả từ môi trường số

Hiện nay, thị trường hàng hóa ngày càng đa dạng, phương thức mua bán cũng thuận tiện hơn, nhưng đi cùng với đó là những thách thức không nhỏ trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, nhất là trên thương mại điện tử và các nền tảng số.

Theo đánh giá của Chi cục Quản lý thị trường thành phố, các mặt hàng có nguy cơ vi phạm tập trung ở nhiều nhóm hàng thiết yếu và có giá trị tiêu dùng lớn, như thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm, trang thiết bị y tế, thời trang, giày dép, túi xách, đồng hồ, thiết bị điện tử... Đây đều là những sản phẩm mà người tiêu dùng khó có thể nhận biết đầy đủ thật - giả chỉ bằng cảm quan.

Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng của thành phố đã xử lý 397 vụ liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xử phạt vi phạm hành chính hơn 4,91 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 3,51 tỷ đồng. Những con số này cho thấy sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng, đồng thời phản ánh mức độ phức tạp của thị trường nếu công tác kiểm tra, kiểm soát không được duy trì thường xuyên.

Tuy nhiên, xử lý vi phạm chưa thể là giải pháp duy nhất. Một trong những hạn chế hiện nay là hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của phương thức kinh doanh. Các quy định liên quan đến thương mại điện tử, hoạt động chuyển phát nhanh, giao hàng và thu tiền hộ còn những khoảng trống nhất định, trong khi đây lại là những mắt xích quan trọng trong quá trình đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng.

Đáng chú ý, trách nhiệm của các đơn vị vận chuyển đối với nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa cần được làm rõ hơn. Khi một đơn hàng được tạo lập, vận chuyển và giao nhận qua nhiều khâu nhưng không xác định được đầy đủ trách nhiệm của từng chủ thể, việc truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm sẽ gặp không ít khó khăn. Vì vậy, cùng với tăng cường kiểm tra người bán, cần nghiên cứu hoàn thiện quy định đối với các nền tảng thương mại điện tử, đơn vị logistics, chuyển phát và dịch vụ thu hộ, bảo đảm mỗi khâu trong chuỗi lưu thông hàng hóa đều có trách nhiệm tương xứng. Chống hàng giả, hàng lậu vì thế cần được nhìn nhận là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài và có sự tham gia của nhiều chủ thể. Cùng với hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực của lực lượng chức năng, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, giám sát giao dịch trên môi trường số và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

Một thị trường minh bạch không chỉ được tạo dựng bằng những đợt kiểm tra, xử phạt, mà quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế khiến hàng giả, hàng lậu, hàng kém chất lượng khó có cơ hội lưu thông và tiêu thụ. Khi từng mắt xích trong chuỗi cung ứng cùng có trách nhiệm, người tiêu dùng được trang bị đầy đủ thông tin và doanh nghiệp chân chính được bảo vệ, cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả mới thực sự tạo chuyển biến bền vững.