Ngân hàng năm 2026 đứng trước bài toán chi phí vốn và tăng trưởng tín dụng

Theo phân tích của VIS Rating, kết quả kinh doanh của ngành ngân hàng Việt Nam trong năm 2025 ghi nhận sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm tổ chức tín dụng. Chất lượng tài sản của một số ngân hàng quốc doanh và ngân hàng tư nhân quy mô lớn cải thiện, góp phần kéo tỷ lệ nợ xấu toàn ngành giảm từ 2,3% năm 2024 xuống còn 2,1% trong năm 2025. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh thị trường bất động sản từng bước phục hồi và nhiều ngân hàng thực hiện xóa nợ vào cuối năm.

Sự cải thiện chất lượng tín dụng chủ yếu đến từ một số ngân hàng lớn khi tỷ lệ chậm trả các khoản vay mua nhà giảm, đồng thời khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp có dấu hiệu cải thiện. Bên cạnh đó, nợ xấu tại một số lĩnh vực như năng lượng tái tạo cũng giảm so với trước. Trong khi đó, tại một số ngân hàng quy mô vừa và nhỏ có danh mục cho vay mua nhà mang tính đầu cơ, việc xử lý chất lượng tài sản được thực hiện thông qua hoạt động xóa nợ nhằm làm giảm tỷ lệ nợ xấu trên báo cáo tài chính.

Ở chiều ngược lại, áp lực suy giảm chất lượng tài sản vẫn hiện hữu tại một số ngân hàng có dư nợ liên quan đến các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc doanh nghiệp trong lĩnh vực hàng không đang gặp khó khăn. Đây được xem là những phân khúc tín dụng tiếp tục cần theo dõi trong thời gian tới.

Cùng với biến động về chất lượng tài sản, khả năng sinh lời của hệ thống ngân hàng trong năm 2025 nhìn chung không có nhiều thay đổi. Theo ông Phan Huy Hưng - Giám đốc, Chuyên gia phân tích cao cấp từ VIS Rating, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROAA) toàn ngành giữ ở mức khoảng 1,5%, trong bối cảnh chi phí tín dụng giảm và một số ngân hàng ghi nhận thêm lợi nhuận từ hoạt động thu hồi nợ xấu, qua đó phần nào bù đắp sự suy giảm của biên lãi ròng.

Tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 19% trong năm 2025, mức cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ cho vay doanh nghiệp bất động sản, cho vay mua nhà và lĩnh vực sản xuất. Tuy nhiên, biên lãi ròng (NIM) toàn ngành giảm khoảng 30 điểm cơ bản xuống còn 3,1%, trong bối cảnh chi phí huy động vốn gia tăng. Áp lực này thể hiện rõ hơn tại các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ khi chi phí huy động tăng, trong khi lãi suất cho vay có xu hướng thấp hơn do chuyển dịch sang cho vay khách hàng doanh nghiệp.

Đối với nhóm ngân hàng lớn, tăng trưởng lợi nhuận cũng có sự khác biệt. Một số ngân hàng ghi nhận lợi nhuận cải thiện nhờ giảm chi phí tín dụng, tăng thu hồi nợ xấu hoặc gia tăng nguồn thu từ hoạt động dịch vụ và công ty chứng khoán. Trong khi đó, một số ngân hàng khác vẫn chịu áp lực từ việc gia tăng chi phí dự phòng.

Về năng lực vốn, ông Hưng cho biết tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản của toàn ngành trong năm 2025 giảm khoảng 25 điểm cơ bản so với năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do một số ngân hàng chi trả cổ tức tiền mặt ở mức cao, trong khi tăng trưởng tín dụng nhanh khiến tài sản có rủi ro gia tăng. Tuy vậy, một số ngân hàng quy mô nhỏ đã cải thiện đáng kể bộ đệm vốn thông qua các đợt tăng vốn mới.

Bên cạnh đó, áp lực thanh khoản có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ. Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) trên tổng dư nợ cho vay toàn ngành giảm xuống còn khoảng 19,9% trong năm 2025, phản ánh sự sụt giảm nguồn vốn chi phí thấp tại một số ngân hàng. Đồng thời, tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ tăng trưởng tiền gửi khiến nhiều ngân hàng phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng.

Từ tháng 10/2025, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh thêm khoảng 5,9 điểm phần trăm, đạt trung bình khoảng 10,8% vào tháng 2/2026. Chi phí huy động vốn cũng tăng khoảng 60 điểm cơ bản do tăng trưởng tiền gửi chậm lại và thanh khoản thị trường có dấu hiệu căng thẳng.

Trong bối cảnh đó, chuyên gia từ VIS Rating cho rằng trong ngắn hạn, các ngân hàng, đặc biệt là nhóm quy mô vừa và nhỏ với nền tảng tiền gửi yếu hơn, nhiều khả năng sẽ tiếp tục điều chỉnh tăng lãi suất huy động nhằm thu hút thêm tiền gửi và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.

Sang năm 2026, chất lượng tài sản và lợi nhuận của ngành ngân hàng được dự báo tiếp tục có sự phân hóa, trong đó các ngân hàng lớn được kỳ vọng duy trì mức độ ổn định hơn nhờ môi trường kinh doanh trong nước ổn định và sự hỗ trợ từ các chính sách.

Thu Hương