Ngân hàng qua thời 'gồng mình' tiếp quỹ ATM ngày cận Tết

Khi rút tiền mặt không còn là “nỗi ám ảnh”

Trong ký ức của nhiều người, thời gian cận Tết từng là một cuộc chạy đua căng thẳng với tiền mặt. Nhu cầu rút tiền tăng vọt trong thời gian ngắn, có thời điểm cao gấp nhiều lần ngày thường, buộc hệ thống phải dồn lực tiếp quỹ ATM, tổ chức vận chuyển tiền liên tục, đặc biệt tại các khu công nghiệp, vùng tập trung đông lao động. Không chỉ là câu chuyện chi phí, đó còn là áp lực vận hành lớn, tiềm ẩn rủi ro về an toàn, quá tải cục bộ và gián đoạn dịch vụ.

Hình ảnh người dân xếp hàng dài trước cây ATM để rút tiền mặt những năm trước. Ảnh: Hoàng Vân

Đi cùng với đó là hình ảnh người dân xếp hàng dài trước cây ATM, nỗi lo máy hết tiền, trục trặc kỹ thuật hay áp lực đổi tiền mới, tiền lẻ từng là “điệp khúc” quen thuộc. Tuy nhiên, bức tranh đó đang dần lùi lại phía sau. Cùng với quá trình chuyển đổi số được đẩy mạnh, thói quen thanh toán của người dân đã thay đổi rõ rệt. Tết không còn là “điểm nóng” của rút tiền mặt như trước, thay vào đó là sự gia tăng đều đặn của các giao dịch không dùng tiền mặt, diễn ra nhanh, tiện lợi và an toàn hơn. Sự chuyển dịch này không chỉ giúp người dân đón Tết nhẹ nhàng hơn, mà còn giúp hệ thống ngân hàng giảm đáng kể áp lực vận hành trong mùa cao điểm.

Chia sẻ tại Tọa đàm “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết” do Thời báo Ngân hàng tổ chức mới đây, ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết, nếu như trước đây mỗi mùa Tết, ngành Ngân hàng phải “gồng mình” tiếp quỹ ATM để bảo đảm đủ tiền mặt cho người dân, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang việc bảo đảm hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt vận hành thông suốt, an toàn.

Số liệu từ NAPAS cho thấy, trong vòng 5 năm gần đây (2020 - 2025), lượng rút tiền mặt tại ATM qua hệ thống này đã giảm hơn một nửa, chỉ còn khoảng 40 - 45% so với năm 2020, với tốc độ giảm ngày càng nhanh qua từng năm. Đây là một chỉ dấu rõ ràng cho thấy nhu cầu sử dụng tiền mặt trong dịp Tết không còn tăng đột biến như trước.

Ngược lại, các giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt lại tăng trưởng mạnh mẽ. Cùng giai đoạn trên, số lượng giao dịch qua NAPAS tăng hơn 11 lần, bao gồm chuyển khoản, thanh toán thẻ và chi tiêu trực tuyến. Cả số lượng lẫn giá trị giao dịch đều gia tăng, phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt trong thói quen sử dụng tiền của người dân, cũng như quá trình chuyển đổi số đang diễn ra thực chất trong đời sống hằng ngày.

Hiện nay, trung bình mỗi ngày, hệ thống NAPAS xử lý trên 40 triệu giao dịch, với giá trị hơn 200 nghìn tỷ đồng, tương đương gần 9 tỷ USD. Đáng chú ý, trong dịp Tết, lưu lượng giao dịch thanh toán số chỉ tăng khoảng 30 - 40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng gấp nhiều lần của nhu cầu rút tiền mặt trước đây. Điều này cho thấy thanh toán số đã trở thành hoạt động thường nhật, không còn mang tính “cao điểm cục bộ” như giao dịch tiền mặt.

Tết không còn là “điểm nóng” của rút tiền mặt như trước, thay vào đó là sự gia tăng của các giao dịch không dùng tiền mặt. Ảnh: Ngọc Ánh

Thanh toán số thành nền tảng vận hành mùa cao điểm

Sự thay đổi trong hành vi người dùng cũng kéo theo sự thay đổi trong cách chuẩn bị của các ngân hàng. Thay vì dồn lực cho tiếp quỹ ATM như trước, trọng tâm hiện nay là bảo đảm hạ tầng thanh toán số vận hành ổn định, an toàn trong mọi kịch bản.

Theo ông Nguyễn Hoàng Long, NAPAS cùng các ngân hàng đã đầu tư mạnh mẽ nâng cấp hạ tầng công nghệ, thiết kế hệ thống theo hướng dự phòng và dư thừa công suất. Các kịch bản tăng trưởng gấp đôi, gấp ba lưu lượng giao dịch đều được tính toán để hệ thống vẫn vận hành thông suốt.

Không chỉ giúp giảm áp lực vận hành, thanh toán số còn mang lại lợi ích lớn về chi phí xã hội. Việc giảm in ấn, vận chuyển, lưu trữ tiền mặt giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời cải thiện chất lượng phục vụ người dân. Đặc biệt, việc xây dựng và vận hành hạ tầng thanh toán quốc gia độc lập còn góp phần bảo đảm chủ quyền tiền tệ trên không gian số, giảm phụ thuộc vào các nền tảng thanh toán nước ngoài và tăng khả năng tự chủ trong bối cảnh kinh tế số.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Trần Hoài Nam - Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank, cho biết, công tác bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp Tết luôn được đặt lên hàng đầu. TPBank đã chủ động chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và phương án giám sát, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh trong giai đoạn giao dịch cao điểm.

Hiện nay, khoảng 99,5% giao dịch của TPBank được thực hiện qua kênh số, cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt đã trở nên phổ biến. Điều này giúp việc kiểm soát rủi ro và xử lý sự cố hiệu quả hơn so với giao dịch tiền mặt truyền thống. Với nhu cầu tiền mặt còn lại, ngân hàng triển khai hệ thống ATM thế hệ mới với công nghệ tái tuần hoàn tiền, cho phép nộp và rút tiền trên cùng một thiết bị, qua đó tối ưu chi phí tiếp quỹ và giảm tần suất vận chuyển tiền mặt.

Đáng chú ý, TPBank còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo và tối ưu hành trình tiếp quỹ, góp phần nâng cao an toàn, tiết kiệm chi phí và bảo đảm máy ATM luôn đáp ứng đủ nhu cầu trong dịp Tết, dù áp lực đã giảm đáng kể so với trước.

Bước vào mỗi mùa Tết, NAPAS và các ngân hàng vẫn duy trì cơ chế trực vận hành 24/7, hệ thống cảnh báo sớm và lực lượng kỹ thuật sẵn sàng xử lý sự cố. Tuy nhiên, khác với những năm trước, sự căng thẳng đã giảm đi rõ rệt. Từ việc người dân phải xếp hàng rút tiền mặt mang về quê, đến việc chỉ cần quét mã QR cho từng giao dịch nhỏ ở chợ truyền thống, quán ăn hay vùng sâu, vùng xa, sự thay đổi này phản ánh một bước tiến dài của chuyển đổi số.