Ngăn ngừa 'đại dịch nicotine' trong thế hệ trẻ
Việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm “thuốc lá mới khác” là cần thiết để chủ động kiểm soát các sản phẩm mới phát sinh, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý hoặc bị lợi dụng để lách luật khi sản phẩm có sự thay đổi về công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi, góp phần ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.

Nhiều mẫu mã thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bắt mắt được bày bán trên thị trường. (Ảnh: T. MAI)
Các chuyên gia, nhà quản lý khuyến nghị cần có quy định cấm toàn diện nhóm “thuốc lá mới khác” trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi). Đồng thời, mở rộng định nghĩa nguyên liệu để bao gồm các chất không chứa nicotine dùng cho sản phẩm thuốc lá.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ngành thuốc lá và nicotine liên tục phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị để thu hút người dùng mới, đồng thời né tránh quy định, tạo ra thách thức cho cơ quan quản lý quốc gia.
Tại Việt Nam Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy thị trường thuốc lá đang liên tục xuất hiện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới với công nghệ, kiểu dáng và tên gọi khác nhau.
Túi ngậm nicotine, một sản phẩm mới đang được tiếp thị mạnh mẽ tới thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia. Sản phẩm này cung cấp lượng nicotine tương đương hút thuốc lá thông thường, nhưng có loại tăng hàm lượng dẫn đến nghiện nhanh hơn và nặng hơn. Bên cạnh đó, nhà sản xuất còn sử dụng các chất tương tự nicotine để điều chỉnh thành phần các sản phẩm nhằm ứng phó với các biện pháp quản lý.
Theo tài liệu kỹ thuật mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng nhiều trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Mặc dù không phải nicotine, các chất này có đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự nicotine.
Vì vậy, việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm “thuốc lá mới khác” là cần thiết để chủ động kiểm soát các sản phẩm mới phát sinh, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý hoặc bị lợi dụng để lách luật khi sản phẩm có sự thay đổi về công nghệ, kiểu dáng hay tên gọi, góp phần ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.
Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung Shisha và ‘túi ngậm nicotine” vào danh mục cấm cùng với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên vẫn còn khoảng trống với các sản phẩm sử dụng các chất tương tự nicotine và thuốc lá điện tử sử dụng dung dịch không chứa nicotine. Bên cạnh đó, việc quy định cấm chỉ dựa trên danh mục các sản phẩm cụ thể đã được nhận diện và xuất hiện trên thị trường, thì mỗi khi có sản phẩm mới với công nghệ, hình thức hoặc tên gọi khác, cơ quan quản lý lại phải sửa đổi, bổ sung quy định để theo kịp. Cách tiếp cận này khiến pháp luật luôn đi sau thị trường và khó theo kịp tốc độ đổi mới của ngành công nghiệp.
Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Nguyễn Trọng Khoa nêu rõ: Tổ chức Y tế thế giới đã khẳng định, không có bằng chứng nào chứng minh rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng ít gây hại hơn các sản phẩm thuốc lá thông thường; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đều chứa nicotine là chất gây nghiện cao, gây hại đến sức khỏe. Đặc biệt nguy hiểm cho sự phát triển não bộ của trẻ em và thanh thiếu niên, hậu quả nghiêm trọng kèm theo đó là nghiện, rối loạn nhận thức và cảm xúc, giảm khả năng học tập và rối loạn tâm thần.
Ngoài ra, những thay đổi do nicotine gây ra trong hệ thần kinh khiến các em dễ bị nghiện nicotine hơn và vì thế ảnh hưởng đến sức khỏe sớm hơn và trầm trọng hơn trong tương lai. Phơi nhiễm nicotine cũng đặc biệt gây hại cho sức khỏe bà mẹ và bào thai trong thời kỳ thai nghén, gây ra đẻ non, thai chết lưu, tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch.

Thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến sức khoẻ con người, mà còn gây ô nhiễm môi trường. (Ảnh minh hoạ)
Chia sẻ về tình trạng mua bán các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên thị trường, các chuyên gia cảnh báo: các đối tượng kinh doanh sử dụng nhiều thủ thuật để né tránh kiểm duyệt như nguỵ trang thuốc lá điện tử dưới tên gọi bàn chải điện, máy cạo râu hoặc tinh dầu xịt phòng, đồng thời chuyển giao sang tin nhắn riêng. Thực tế này cho thấy việc thu hẹp các điểm bán công khai chưa đồng nghĩa với chấm dứt kinh doanh trái phép, đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát trên không gian mạng.
Trao đổi tại buổi Toạ đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” do Báo Nhân Dân tổ chức mới đây, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa và xã hội, Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội Nguyễn Hồng Ngọc cho biết, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Chính phủ trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tập trung chính vào các quy định để thực hiện giải pháp giảm nguồn cung ứng và giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá. Trong đó đã sửa đổi các khái niệm “thuốc lá”, “nguyên liệu thuốc lá”, bổ sung các khái niệm “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng”, “trưng bày thuốc lá”, “tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng”...

Ông Nguyễn Hồng Ngọc trao đổi tại buổi Toạ đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” do Báo Nhân Dân. (Ảnh: MINH DUY)
“Việc luật hóa các khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhằm xác định rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, bảo đảm thống nhất với quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội khóa XV, Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 quy định cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và áp dụng thống nhất trong thực tiễn”, ông Ngọc cho biết thêm.
Trong khi đó, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam nhấn mạnh, các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn, không có lợi cho sức khỏe. Điều đáng lo ngại là các sản phẩm thuốc lá mới đang được thiết kế và tiếp thị nhằm thu hút giới trẻ. Tại Việt Nam, nhiều sản phẩm có hương vị như dưa hấu, kẹo bông, cùng bao bì bắt mắt, thậm chí được thiết kế giống đồ chơi.
Tiến sĩ Angela Pratt cho biết thêm, thuốc lá điện tử không chứa nicotine vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Các sản phẩm này có thể chứa những hợp chất tương tự nicotine, có đặc tính gây nghiện và gây hại cho sức khỏe; có thể dễ dàng được bổ sung dung dịch chứa nicotine; đồng thời dung dịch và khí thải của những sản phẩm này vẫn có thể chứa những chất độc hại khác. Một sản phẩm được ghi nhãn không chứa nicotine nhưng thực tế vẫn có thể chứa chất này, đòi hỏi cơ quan chức năng phải có năng lực xét nghiệm đủ mạnh để xác định thành phần.

Tiến sĩ Angela Pratt trao đổi thông tin về các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn tại buổi Toạ đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: MINH DUY)
Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội quan trọng để thể chế hóa đầy đủ tinh thần Nghị quyết số 173/2024/QH15, trong đó có quy định cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới, kể cả bộ phận, linh kiện của những sản phẩm này. Nó không chỉ giúp khắc phục những khoảng trống pháp lý mà còn tạo thuận lợi cho công tác thực thi, phù hợp hơn với tinh thần Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.
Tiến sĩ Angela Pratt cho biết thêm: Riêng đối với người đang hút thuốc có nhu cầu cai nghiện, Tổ chức Y tế thế giới khuyến nghị lựa chọn những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả, như tư vấn của nhân viên y tế, đường dây hỗ trợ cai thuốc lá, hỗ trợ thay đổi hành vi và các loại thuốc cai nghiện được phê duyệt, thay vì tin vào những lời quảng cáo thiếu căn cứ của ngành công nghiệp thuốc lá.
Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/ngan-ngua-dai-dich-nicotine-trong-the-he-tre-post1004067.html

