Ngăn tảo hôn, chặn cạm bẫy mạng cho giới trẻ dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng

Để pháp luật không dừng lại sau mỗi buổi tuyên truyền

Ở những ngôi trường có đông học sinh dân tộc thiểu số tại Lâm Đồng, giáo dục pháp luật không chỉ là những tiết học về quyền, nghĩa vụ công dân hay những buổi phổ biến quy định do cơ quan chức năng phối hợp tổ chức, mà ngày càng được đưa vào các hoạt động ngoại khóa, hội thi sân khấu hóa và những tình huống gần với đời sống, để các em có thể nhận diện điều đúng, điều sai từ chính những vấn đề mình gặp phải.

Công an xã Đơn Dương đã phối hợp với Trường Tiểu học Đạ Ròn tổ chức tuyên truyền chuyên đề “Trường học an toàn - nói không với bạo lực học đường”

Tại Trường THCS Tân Thượng (xã Đinh Trang Thượng), nơi 92% học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người K’Ho, các hội thi sân khấu hóa kiến thức pháp luật được tổ chức hằng tháng, tập trung vào những nội dung thiết thực như phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Thay vì chỉ tiếp nhận các quy định qua lời giảng giải, học sinh được tiếp cận vấn đề thông qua những hình thức trực quan, sinh động hơn, từ đó có thêm cơ hội hiểu vì sao một hành vi có thể ảnh hưởng đến tương lai của bản thân và những người xung quanh.

Cách làm này gợi mở một yêu cầu quan trọng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số: điều cần thiết không chỉ là truyền đạt đủ nội dung, mà còn phải tìm được phương pháp để kiến thức ở lại với người học sau khi buổi tuyên truyền kết thúc.

Bởi với thanh thiếu niên, nhất là những em sinh sống tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, những quy định pháp luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với những lựa chọn rất cụ thể trong cuộc sống: có nên bỏ học để kết hôn sớm, phải làm gì khi được rủ rê tham gia hành vi vi phạm pháp luật, làm thế nào để nhận biết một lời mời gọi việc làm có dấu hiệu lừa đảo, hay ứng xử ra sao khi tiếp xúc với những thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.

Những câu hỏi ấy không thể được giải quyết chỉ bằng việc yêu cầu học sinh ghi nhớ điều khoản, bởi phía sau mỗi tình huống còn có tác động của gia đình, cộng đồng, điều kiện kinh tế và môi trường sống. Do đó, giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ dân tộc thiểu số cần được thực hiện thường xuyên, có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và những người có ảnh hưởng trong cộng đồng.

Ngày 7/9/2026, Công an phường Đông Gia Nghĩa phối hợp tổ chức tuyên truyền pháp luật tại Trường THPT Dân tộc nội trú N’Trang Lơng, với 526 cán bộ, giáo viên và học sinh tham dự. Nội dung tập trung vào kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, phòng tránh lừa đảo trực tuyến và phòng, chống ma túy, những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của thanh thiếu niên trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phổ biến.

Điểm đáng chú ý là phạm vi giáo dục pháp luật đang được mở rộng từ những quy định cơ bản sang kỹ năng nhận diện nguy cơ, phòng tránh và xử lý tình huống. Một học sinh biết không cung cấp thông tin cá nhân cho người lạ, không chuyển tiền theo yêu cầu đáng ngờ, không chia sẻ nội dung chưa được kiểm chứng hoặc biết tìm đến người có trách nhiệm khi bị đe dọa sẽ có thêm khả năng tự bảo vệ mình, thay vì chỉ dừng lại ở việc biết hành vi nào bị pháp luật nghiêm cấm.

Tuy nhiên, để những chuyển biến ấy trở thành thói quen, hoạt động tuyên truyền không thể chỉ diễn ra theo từng đợt, gắn với các ngày cao điểm hoặc những chuyên đề riêng lẻ. Điều quan trọng hơn là nhà trường phải có cách theo dõi, đánh giá khả năng vận dụng kiến thức của học sinh, còn gia đình và cộng đồng cần tiếp tục củng cố những điều các em đã được học.

Từ chuyện tảo hôn, bảo vệ rừng đến những cạm bẫy trên mạng

Với một địa bàn có nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống như Lâm Đồng, đưa pháp luật đến với thế hệ trẻ còn là quá trình giúp các em hiểu rõ hơn những vấn đề đang tác động trực tiếp đến tương lai của mình và sự phát triển của buôn làng.

Cán bộ công an xã Đinh Trang Thượng lấy dẫn chứng các đối tượng sử dụng ma túy và các tác hại của ma túy ảnh hưởng đến sức khỏe và phá hoại cuộc sống tương lai của một con người.

Theo thống kê, Lâm Đồng hiện có 49 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 17,6% dân số. Sự đa dạng về thành phần dân cư, điều kiện sinh sống và khả năng tiếp cận thông tin đặt ra yêu cầu phải lựa chọn phương pháp tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng, thay vì áp dụng một cách làm giống nhau ở mọi địa bàn.

Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là một trong những vấn đề cho thấy rõ yêu cầu ấy. Theo số liệu từ Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, giai đoạn 2015-2020, toàn tỉnh ghi nhận 1.164 trường hợp tảo hôn; đến giai đoạn 2021-2025, con số này giảm còn 697 trường hợp, tương đương mức giảm khoảng 40%. Hôn nhân cận huyết thống cũng từng được ghi nhận với gần 30 cặp trong giai đoạn trước.

Sự sụt giảm số trường hợp tảo hôn là tín hiệu tích cực, nhưng con số 697 trường hợp trong giai đoạn 2021-2025 cũng cho thấy công tác tuyên truyền, vận động vẫn cần được duy trì, đặc biệt tại những nơi tập quán kết hôn sớm còn ảnh hưởng đến quyết định của một bộ phận gia đình và thanh thiếu niên.

Đối với học sinh, giáo dục pháp luật về hôn nhân và gia đình cần đi cùng việc phân tích những hệ lụy của kết hôn sớm đối với sức khỏe, việc học tập, cơ hội nghề nghiệp và khả năng tự chủ trong tương lai. Các em cần hiểu rằng việc tiếp tục đến trường không chỉ mở rộng cơ hội tìm kiếm việc làm, mà còn giúp bản thân có thêm kiến thức để đưa ra những quyết định quan trọng của cuộc đời.

Dẫu vậy, không thể chỉ vận động học sinh thay đổi trong khi những định kiến hoặc quan niệm tồn tại lâu đời trong cộng đồng chưa được giải thích, tháo gỡ. Vì thế, cha mẹ, già làng, trưởng thôn và người có uy tín cần tham gia vào quá trình tuyên truyền, cùng nhà trường tạo ra sự đồng thuận, để việc kết hôn đúng độ tuổi, bảo vệ quyền trẻ em và duy trì cơ hội học tập trở thành nhận thức chung của gia đình và cộng đồng.

Bên cạnh vấn đề hôn nhân, giáo dục pháp luật về bảo vệ rừng cũng có ý nghĩa thiết thực tại địa bàn có hệ sinh thái rừng gắn với đời sống và sinh kế của người dân. Với thanh thiếu niên, nội dung tuyên truyền cần vượt ra ngoài việc nhắc lại các hành vi bị nghiêm cấm, hướng đến giúp các em nhận biết hành vi xâm hại rừng, hiểu trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, phòng cháy, chữa cháy rừng và biết thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm.

Khi kiến thức pháp luật được đặt trong mối liên hệ với nguồn nước, môi trường sống, sinh kế của gia đình và tương lai của buôn làng, việc chấp hành quy định không còn là yêu cầu từ bên ngoài, mà có thể trở thành ý thức trách nhiệm đối với chính nơi các em đang sinh sống.

Trong khi đó, không gian mạng đang mở ra cơ hội tiếp cận tri thức nhưng cũng kéo theo những nguy cơ mà thanh thiếu niên cần được trang bị kỹ năng phòng tránh. Những lời mời gọi việc nhẹ, lương cao, thủ đoạn lừa đảo trực tuyến, nguy cơ bị dụ dỗ tham gia hoạt động vi phạm pháp luật hay việc vô tình phát tán thông tin sai lệch đều đòi hỏi các em có khả năng nhận diện và ứng xử phù hợp.

Vì vậy, giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ dân tộc thiểu số cần gắn kiến thức pháp lý với kỹ năng sống, khả năng tự bảo vệ và trách nhiệm với cộng đồng. Một buổi tuyên truyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi học sinh có thể vận dụng những điều đã học vào tình huống cụ thể, biết từ chối lời dụ dỗ nguy hiểm, tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và không tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Đưa pháp luật đến gần buôn làng bằng công nghệ số

Cùng với các hoạt động trực tiếp tại trường học, việc ứng dụng công nghệ số đang mở thêm một hướng tiếp cận trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở Lâm Đồng.

Tuyên truyền phòng chống ma túy năm học 2026-2027 cho học sinh trên địa bàn xã Đinh Trang Thượng.

Ngày 21/8/2026, Phòng An ninh nội địa Công an tỉnh Lâm Đồng phối hợp Công an xã Cư Jút ra mắt mô hình tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên nền tảng website mang tên “Buôn làng hiểu luật”. Theo thông tin từ Công an tỉnh, mô hình được xây dựng nhằm giúp người dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số, tiếp cận và tra cứu thông tin pháp luật thuận tiện hơn.

Website được định hướng trình bày trực quan, thuận tiện sử dụng trên điện thoại và máy tính, với các nội dung gần gũi như chính sách dân tộc, tôn giáo, phòng, chống ma túy, an ninh mạng, trật tự an toàn giao thông và cách nhận diện những thủ đoạn lừa đảo thường gặp. Việc kết hợp hình ảnh, video và đồ họa cũng giúp thông tin pháp luật dễ tiếp cận hơn so với cách truyền đạt thuần túy bằng văn bản.

Đối với thế hệ trẻ, đây có thể trở thành một kênh bổ trợ cho hoạt động giáo dục tại trường học, giúp các em chủ động tìm hiểu những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ và cách ứng xử của mình. Khi thông tin chính thống được cung cấp thuận tiện, các em có thêm cơ sở để kiểm chứng những nội dung tiếp nhận từ mạng xã hội, đồng thời chia sẻ kiến thức hữu ích với gia đình và cộng đồng.

Dù vậy, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của giáo viên, gia đình và những người có uy tín tại cơ sở. Một website chỉ phát huy hiệu quả khi người dùng có khả năng tiếp cận, biết cách tìm kiếm thông tin và được hướng dẫn vận dụng kiến thức vào đời sống. Tại những nơi điều kiện kết nối mạng hoặc kỹ năng sử dụng thiết bị còn hạn chế, các buổi tuyên truyền trực tiếp, tài liệu dễ hiểu và sự hỗ trợ của lực lượng tại chỗ vẫn giữ vai trò quan trọng.

Bởi thế, hướng đi phù hợp không phải lựa chọn giữa tuyên truyền trực tiếp và tuyên truyền trên nền tảng số, mà là kết hợp hai phương thức này để bổ trợ cho nhau. Nhà trường có thể giúp học sinh nhận diện vấn đề, cán bộ chức năng giải thích quy định và hướng dẫn xử lý tình huống, còn các nền tảng số cung cấp kênh tra cứu để kiến thức tiếp tục được củng cố sau mỗi buổi học.

Để đo lường hiệu quả, bên cạnh số buổi tuyên truyền và số người tham dự, các đơn vị cần quan tâm đến sự thay đổi trong nhận thức, hành vi của học sinh; khả năng nhận diện rủi ro, bảo vệ bản thân và vận dụng quy định pháp luật trong đời sống. Đây cũng là cơ sở để điều chỉnh nội dung, phương pháp và lựa chọn những mô hình phù hợp với từng địa bàn.

Đưa pháp luật đến với thế hệ trẻ dân tộc thiểu số vì thế không phải công việc có thể hoàn thành sau một vài buổi tuyên truyền, mà là hành trình lâu dài, cần sự kiên trì của nhà trường, gia đình, chính quyền và cộng đồng. Khi những quy định vốn khô khan được chuyển thành kiến thức gần gũi, khi người trẻ hiểu quyền lợi của mình đi cùng trách nhiệm với người khác và với buôn làng, pháp luật mới thực sự trở thành điểm tựa để các em trưởng thành, tự tin lựa chọn con đường tương lai và góp sức xây dựng quê hương.