Ngăn vấn nạn bạo hành trẻ em

Bé N.G.K. làm quen với nhân viên công tác xã hội tại Bệnh viện Nhi đồng 1 TPHCM (ẢNH: BVCC)

Bi kịch trong tổ ấm

Đầu tháng 5-2026, bé N.G.K. (2 tuổi, xã Hòa Hiệp, TPHCM) được chuyển đến Bệnh viện (BV) Nhi đồng 1 trong tình trạng nguy kịch: suy hô hấp, dập gan, dập lách, dập tụy, cơ thể chằng chịt vết thương. Cơ quan công an điều tra xác định, mẹ ruột và cha dượng của K. nhiều lần đánh đập em, gây ra thương tích nghiêm trọng. BV Nhi đồng 1 lập tức kích hoạt mô hình “một cửa". Một cuộc hội chẩn nhanh chóng diễn ra với sự tham gia của Ban giám đốc BV, Phòng Công tác xã hội, Sở Y tế TPHCM, Trung tâm Công tác xã hội - Giáo dục dạy nghề thiếu niên TPHCM, Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM, Công an và chính quyền xã Hòa Hiệp (TPHCM), Trung tâm bảo trợ và công tác xã hội TPHCM. Trong khi BV tập trung điều trị bệnh nhi, cơ quan chức năng gấp rút hỗ trợ pháp lý toàn diện và làm giấy khai sinh cho bé N.G.K.

Lúc này, người mẹ đã bị tạm giữ để điều tra, bé K. không có người thân kề cận. ThS Chu Văn Thành, Trưởng phòng Công tác xã hội, BV Nhi đồng 1 TPHCM, nhớ lại ngày đầu tiếp xúc, bé K. run rẩy, sợ sệt, ánh mắt hoảng hốt. Không ai bảo ai, nhân viên y tế tranh thủ dành thời gian vui đùa cùng bé, mang đến những món đồ chơi màu sắc. Những cái vỗ về của người lạ dần trở nên quen thuộc, mang lại cảm giác an toàn cho cậu bé. Khi K. bật tiếng cười đầu tiên từ lúc nhập viện, cả phòng bệnh vỡ òa vì vui mừng. Thế nhưng, đau lòng nhất là mỗi khi tỉnh dậy, K. đều tìm gọi mẹ, dù vết thương người mẹ gây ra còn chưa kéo da non. “Mọi người thay nhau đút cơm và trò chuyện với bé để con cảm nhận được sự yêu thương. Ngày hôm qua, bé K đã xuất viện và chuyển về Trung tâm Công tác xã hội - Giáo dục dạy nghề thiếu niên TPHCM. Chúng tôi mong bé sẽ luôn được bảo vệ và chăm sóc với điều kiện tốt nhất”, ThS Chu Văn Thành chia sẻ.

Từng hỗ trợ nhiều bệnh nhi bị bạo hành, bị xâm hại, chị Nguyễn Thị Thúy, Phó trưởng Phòng Công tác xã hội, BV Nhi đồng 2 đau xót khi thủ phạm thường là người thân, thậm chí ruột thịt của trẻ. Năm 2023, bé H.K. (2 tuổi, xã Đông Thạnh, TPHCM) nhập viện với cánh tay phải bị gãy, cơ thể bị bỏng nhiều vị trí. Khi công an vào cuộc, người mẹ thừa nhận đã đánh đập con. Năm 2024, BV đã phối hợp cơ quan công an, Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM kịp thời giải cứu bé P.U. (15 tuổi) bị mẹ ruột ép bán dâm. U. mắc bệnh tiểu đường nặng, thường xuyên nhập viện, nay lại gánh chịu sự xâm hại thể xác và tinh thần. Song song với việc điều trị bệnh, các bác sĩ tâm lý và nhân viên công tác xã hội của BV luôn kề cận với U. để chia sẻ, tâm sự. Suốt 2 năm đồng hành, nhưng tâm lý U. vẫn chưa ổn định, thường xuyên có biểu hiện xúc động, hoảng loạn, phải điều trị tâm lý định kỳ.

“Để tạo lá chắn cho trẻ, BV Nhi đồng 2 đã xây dựng mô hình phòng chống bạo lực và xâm hại tình dục trẻ em, giúp kịp thời can thiệp, bảo vệ và hỗ trợ trẻ toàn diện. Từ năm 2024 đến nay, chúng tôi tiếp nhận, hỗ trợ 6 trường hợp nghi bị bạo hành, 2 trường hợp nghi bị xâm hại tình dục. Tuy nhiên, quan trọng nhất là làm sao phòng ngừa được vụ việc đau lòng”, chị Nguyễn Thị Thúy chia sẻ.

Phòng ngừa căn cơ, bảo vệ kịp thời

Theo thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận ít nhất 30 vụ bạo lực liên quan trẻ em được báo chí phản ánh, trong đó có 12 vụ bạo lực gia đình, 18 vụ bạo lực học đường và bạo lực mạng. Nghiên cứu của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) cho thấy, 72,4% trẻ em từ 1-14 tuổi tại Việt Nam từng bị người thân bạo hành về thể chất, tinh thần hoặc trải qua các hình thức “kỷ luật bạo lực”.

Theo luật sư Nguyễn Trung Tín, Chi hội luật sư - Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM, hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em đã có khá đầy đủ quy định. Tuy nhiên, khoảng cách từ quy định đến thực tế cuộc sống còn rất lớn. Nhiều cơ chế khi áp dụng chưa thực chất, chưa sâu sát với hoàn cảnh cụ thể của trẻ và gia đình. Cùng với đó, lực lượng cán bộ chuyên trách ở cơ sở còn yếu và thiếu. Ở cấp xã, phường - nơi trực tiếp tiếp xúc các vụ việc liên quan đến trẻ em, cán bộ phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc. Không ít người trẻ, thiếu kinh nghiệm xử lý tình huống, thiếu kỹ năng chuyên môn và chưa được đào tạo sâu về bảo vệ trẻ em. Điều này dẫn đến nhiều vụ việc còn lúng túng, chậm trễ trong xử lý. "Ngay cả ở các kênh tiếp nhận phản ánh như Tổng đài quốc gia 111 vẫn còn những trường hợp chưa hiệu quả. Có người gọi đến phản ánh nguy cơ bạo hành trẻ em nhưng lại được yêu cầu phải có hậu quả thương tích rõ ràng thì mới xử lý. Cách tiếp cận như vậy là chưa phù hợp! Bảo vệ trẻ em cần đặt yếu tố phòng ngừa lên hàng đầu, không phải chờ hậu quả xảy ra rồi mới can thiệp”, luật sư Nguyễn Trung Tín nêu quan điểm.

Từ những bất cập đó, luật sư Nguyễn Trung Tín cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu các mô hình quốc tế hiệu quả hơn trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em. Tại Mỹ, cơ quan chuyên trách độc lập về bảo vệ trẻ em có khả năng can thiệp rất nhanh khi phát hiện nguy cơ. Các đơn vị này hoạt động chuyên nghiệp, nhân sự chuyên môn cao và được trao quyền phối hợp liên ngành hiệu quả. Quan trọng nhất là được quyền hành động ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm, thay vì chờ đến khi trẻ thực sự trở thành nạn nhân.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức, bạo hành trẻ em là một dạng tội phạm rất khó phát hiện. Nhiều quốc gia đã xây dựng mô hình “phân nhóm nguy cơ” để bảo vệ trẻ em khỏi bạo hành, xâm hại. Khi trẻ được xác định thuộc nhóm nguy cơ cao, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ theo dõi sát, thăm hỏi thường xuyên để kịp thời phát hiện, can thiệp. Bên cạnh đó, Bộ Y tế sẽ nghiên cứu và nhân rộng mô hình "một cửa" bảo vệ trẻ em bị bạo hành, xâm hại mà TPHCM đang triển khai hiệu quả. Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức cũng yêu cầu các cơ quan liên quan hỗ trợ trẻ lâu dài sau khi xuất viện; giúp trẻ hồi phục tâm lý, hòa nhập cộng đồng và có điều kiện học tập, phát triển trong môi trường an toàn.

Ông NGUYỄN TĂNG MINH, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM:

Cần sự chung tay của toàn xã hội

Công tác bảo vệ trẻ em hiện nay không dừng ở việc xử lý khi sự việc đã xảy ra, mà cần xây dựng một hệ thống hỗ trợ đa tầng, đa ngành với sự tham gia của gia đình, nhà trường, ngành y tế, cơ quan chức năng và xã hội. Quan trọng nhất là phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường ở trẻ để có biện pháp can thiệp kịp thời, tránh hậu quả đáng tiếc. Nhiều trẻ bị tổn thương tâm lý, bạo hành, xâm hại thường có biểu hiện thay đổi về hành vi, cảm xúc nhưng chưa được người lớn quan tâm đúng mức. Vì thế, việc tăng cường kỹ năng nhận diện nguy cơ cho phụ huynh, giáo viên và cán bộ cơ sở rất cần thiết. Bên cạnh đó, trẻ cần được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ tâm lý thuận lợi, an toàn và thân thiện để có thể chia sẻ, giải tỏa áp lực. Ngành y tế giữ vai trò quan trọng trong việc phối hợp ngành giáo dục và cơ quan liên quan xây dựng quy trình hỗ trợ, can thiệp và bảo vệ trẻ em từ sớm. Khi phát hiện trường hợp có nguy cơ, các đơn vị cần nhanh chóng kết nối thông tin, hỗ trợ y tế, tư vấn tâm lý và có biện pháp bảo vệ phù hợp. Bảo vệ trẻ em không là trách nhiệm riêng của ngành, tổ chức nào mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Chỉ khi các mắt xích được kết nối chặt chẽ mới có thể tạo ra môi trường an toàn, lành mạnh để trẻ em phát triển toàn diện.