Thực hiện đồng bộ biện pháp giải tỏa áp lực thi cử

Cô và trò Trường THPT Yên Mô B đang tích cực ôn tập trong giai đoạn "nước rút". Ảnh: Minh Hải

Kỳ thi được ví như một “cuộc chiến sinh tồn” thực sự bởi tính chất sống còn “được ăn cả, ngã về không” của nó, các em không có nhiều sự lựa chọn như trong kỳ thi đại học. Bởi vậy, nhiều học sinh và các gia đình có con thi chuyển cấp này bị xoay vòng với những cuộc học thêm, phụ đạo từ sáng tới tối.

Các trường trung học cơ sở (THCS) vừa lo xây dựng phương án hoàn thành chương trình, phương án ôn tập củng cố kiến thức cho học sinh, vừa lo tư vấn, hướng dẫn phân luồng sao cho chính xác, bảo đảm các em sẽ lựa chọn đúng, nhà trường hoàn thành các kế hoạch, chỉ tiêu được giao.

Nhà trường, gia đình phải chung tay giải bài toán làm sao để vừa đảm bảo tiến độ ôn tập, vừa giữ gìn sức khỏe và tinh thần thoải mái cho thí sinh. Thầy cô và gia đình còn phải là những chuyên gia tâm lý sâu sắc, sát sườn nhất, kịp thời nắm bắt tình hình và tư vấn giúp các em giải tỏa áp lực của một cuộc “sàng lọc” khắc nghiệt trong sự nghiệp học hành đầu đời.

Áp lực căng thẳng của Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT là vấn đề đã được đề cập từ lâu xuất phát từ chuỗi các nguyên nhân cốt lõi mang tính hệ thống, tâm lý xã hội và kinh tế. Do mất cân đối cung cầu về trường công dẫn đến tỷ lệ “chọi” quá gay gắt.

Các lựa chọn thay thế như trung tâm giáo dục thường xuyên, trường nghề hoặc trường tư thục vẫn chưa nhận được sự tin tưởng đồng đều từ xã hội do chất lượng giáo dục và chi phí đầu tư còn bất cập. Chi phí học trường dân lập cao khiến nhiều gia đình phải đau đầu với bài toán kinh tế và nỗi lo thất học nếu con không đỗ trường công lập; chưa kể nỗi lo “trường dân lập giá cao, chất lượng thấp” khiến học sinh rơi vào tình trạng "học cho có bằng", gây lãng phí nguồn lực xã hội và ảnh hưởng đến tương lai của thế hệ trẻ...

Tạo bình đẳng cho học sinh về cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao; thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở giáo dục là một yêu cầu được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Bãi bỏ quy định phân vùng tuyển sinh các trường THPT công lập, cho phép thí sinh tự do đăng ký vào bất kỳ trường công lập nào trên địa bàn dựa trên năng lực và nguyện vọng cá nhân thay vì bị giới hạn bởi nơi cư trú là sự cụ thể hóa quan điểm trên. Các trường THPT phải tự nâng cao chất lượng dạy học để thu hút người học, trong khi học sinh có thêm động lực để phấn đấu cho suất học tại ngôi trường mơ ước.

Sự cạnh tranh gay gắt suất “đỗ” đòi hỏi công tác tổ chức thi phải đạt được mức độ an toàn, nghiêm túc, khách quan và minh bạch tuyệt đối để bảo đảm công bằng nhất cho “công đèn sách” của các em và niềm tin xã hội.

Thúc đẩy phát triển mô hình trung học nghề tương đương THPT, cho phép học sinh học song song văn hóa và nghề giúp giải quyết nỗi lo của phụ huynh về việc con em bị “đứt gãy" con đường học vấn khi không đỗ lớp 10 công lập cũng như động viên các em lựa chọn học nghề phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân để giảm áp lực thi cử cũng như phân luồng học sinh hiệu quả.

Về lâu dài cần đa dạng hóa loại hình đào tạo và đánh giá năng lực toàn diện thay vì chỉ dựa vào kết quả của 3 bài thi tập trung để giành “tấm vé” vào trường công lập, giảm bớt tính chất "sống còn" của kỳ thi.

Tuyên truyền làm thay đổi nhận thức xã hội về việc đỗ vào trường THPT công lập mới là thước đo "sự thành công" ở lứa tuổi này. Đồng thời hiểu rõ định hướng phân luồng học sinh THCS vào trường nghề là cần thiết để cân bằng nguồn nhân lực, bảo đảm cơ hội việc làm cho tương lai.

Tư vấn hướng nghiệp phải dựa trên sở thích và năng lực của học sinh thay vì áp lực hoàn thành chỉ tiêu thi đua; có một hệ thống đào tạo nghề thực sự hấp dẫn, hiệu quả cũng như nâng cao chất lượng giáo dục hệ thống trường dân lập.

Ngoài ra, cần một chiến lược dài hơi hơn: không chỉ là đổi mới cách thi, mà đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng giáo dục công lập và giám sát chặt chẽ chất lượng các trường dân lập.

Chỉ khi học sinh có nhiều lựa chọn chất lượng tương đương nhau, áp lực mới thực sự được giải tỏa và việc phân luồng mới đạt được ý nghĩa giáo dục thực sự. Có như thế mới thực sự cụ thể hóa mạnh mẽ tư duy chiến lược của Đảng về giáo dục trong kỷ nguyên mới; thể hiện đúng tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau" trong giáo dục; xây dựng một "hệ sinh thái" giáo dục công bằng, chất lượng, sẵn sàng cho những mục tiêu xa hơn của quốc gia trong tương lai.

Đổi mới Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 không chỉ là một kế hoạch giáo dục thuần túy, mà là bước cụ thể hóa mạnh mẽ tư duy chiến lược của Đảng về giáo dục trong kỷ nguyên mới, thực sự lấy học sinh làm trung tâm.