Ngân vang thanh âm Quảng Trị

Quảng Trị “trẻ” trong những giai điệu mới

Sau khi Quảng Bình và Quảng Trị hợp nhất, hình thành tỉnh Quảng Trị mới, yêu cầu đặt ra đối với văn nghệ sĩ là sáng tạo những tác phẩm phản ánh được không gian, đặc điểm, con người và diện mạo mới của quê hương. Trên tinh thần đó, Phân hội Âm nhạc đã tổ chức các chuyến đi thực tế tại những địa phương thuộc vùng miền núi, biên giới như các xã: Trường Sơn, Lao Bảo… để anh chị em nghệ sĩ có cơ hội tiếp cận đời sống, văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số (ĐBDTTS), tìm hiểu những phong tục, tập quán, cảnh sắc và nét đẹp riêng của từng vùng đất.

Ca khúc “Bình minh quê em Quảng Trị” của tác giả Thanh Nguyễn - Ảnh: N.V

Đặc biệt, phân hội còn tổ chức Trại sáng tác “Thanh âm Quảng Trị” (từ ngày 3-9/9/2026). Đây là dịp để các nhạc sĩ đi sâu tìm hiểu vùng đất, con người, lịch sử và văn hóa, qua đó tìm kiếm đề tài, chất liệu mới cho sáng tác. Trong những ngày tham gia trại, các nghệ sĩ được đến nhiều địa danh lịch sử, văn hóa, như: Tượng đài Thanh niên xung phong, bến phà Xuân Sơn, hang Tám Cô, hang Y Tá...

Mỗi địa danh, điểm đến đều khơi dậy trong họ niềm tự hào, thôi thúc họ sáng tác ra nhiều giai điệu đẹp nhằm khơi dậy ký ức hào hùng và khắc họa một Quảng Trị đang đổi thay từng ngày, với những bản làng khởi sắc, các công trình mới và những vùng quê tràn đầy sức sống.

Sau một tuần thực tế, sáng tác, 20 tác phẩm âm nhạc mới đã được hoàn thành. Các ca khúc có đề tài phong phú, từ ngợi ca truyền thống lịch sử, vẻ đẹp thiên nhiên, văn hóa, con người đến phản ánh những đổi thay của quê hương trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Điểm đáng chú ý trong các sáng tác là sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống với hơi thở đương đại. Những âm hưởng quen thuộc của dân ca được khai thác, biến hóa trong những cấu trúc, giai điệu mới, nhằm tạo nên một Quảng Trị trong âm nhạc vừa thân thuộc, giàu bản sắc, vừa trẻ trung và tràn đầy khát vọng.

Một trong những đề tài được các tác giả quan tâm là miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của ĐBDTTS. Điển hình là ca khúc “Lao Bảo vào xuân” của nhạc sĩ Dương Nguyệt Ánh được viết sau chuyến đi thực tế tại Lao Bảo vào cuối tháng 8/2026. Từ cảnh sắc thiên nhiên đến đời sống văn hóa, những hình ảnh về mùa hoa Ku Boong, tiếng chim Chơ Rao, mùa lúa mới... được đưa vào ca khúc một cách tự nhiên. Cùng mạch cảm hứng ấy, “Âm vang đại ngàn” của tác giả Ngọc Liên lại khai thác sâu những nét đẹp trong đời sống văn hóa của ĐBDTTS.

Từ tình yêu quê hương, các nghệ sĩ đã khắc họa một Quảng Trị trẻ trung qua những thanh âm - Ảnh: N.V

Không chỉ trở về với ký ức lịch sử hay tìm kiếm vẻ đẹp miền sơn cước, các nhạc sĩ còn hướng ngòi bút vào một Quảng Trị đang trên đà phát triển. Điển hình là ca khúc “Về với Trường Sơn” của tác giả Hồ Đình Phục, thể hiện rõ sự đan xen giữa quá khứ và hiện tại. Con đường Hồ Chí Minh huyền thoại, những bản làng giữa đại ngàn được nhìn bằng một góc nhìn mới.

Hình ảnh “bình minh lên trên những mái nhà sàn” gợi nên sự đổi thay và khát vọng vươn lên của con người vùng cao. Trong “Quảng Trị-niềm tin và khát vọng”, nhạc sĩ Thanh Ngọc đưa những địa danh thân thuộc như dòng sông Hiếu, cầu Hiền Lương vào giai điệu với âm hưởng ngọt ngào và hào sảng.

Chính những địa danh từng chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử, nay tiếp tục hiện diện trong âm nhạc như những biểu tượng của niềm tin và khát vọng. Ở “Bài ca ban mai”, tác giả Lê Thị Lộc lại lựa chọn một cách thể hiện trẻ trung, hiện đại, lãng mạn, trữ tình bằng giai điệu trong trẻo, giàu sức gợi, mở ra một góc nhìn tươi mới về quê hương.

Với “Quảng Trị lời trái tim”, tác giả Ngô Quốc Cường phác họa một bức tranh khá toàn diện về quê hương với biển xanh, sông nước, câu hò khoan và các di tích lịch sử. Tất cả được kết nối bằng tình yêu, niềm tự hào của người con đối với nơi mình sinh ra và lớn lên.

Sông, biển Nhật Lệ được các tác giả khai thác khá nhiều, nổi bật là ca khúc “Nhật Lệ dòng sông kể chuyện” của tác giả Trung Nhân với giai điệu nhẹ nhàng, sâu lắng. Một trong những ca khúc hay, khai thác âm hưởng dân ca để kể câu chuyện về tình đất, tình người là “Chung vòng tay mẹ, Quảng Trị yêu thương” của tác giả Thanh Nhân.

Những địa danh của Quảng Bình và Quảng Trị trước đây được đan cài trong một không gian mới, tạo nên hình ảnh một Quảng Trị thống nhất, trẻ trung và giàu sức sống. Tác phẩm “Bình minh quê em Quảng Trị” của tác giả Thanh Nguyễn cũng mang đến một sắc thái tươi sáng. Hình ảnh biển, sông, màu xanh lúa mới, cây trái ngọt lành hòa quyện với truyền thống lịch sử, tạo nên bức tranh quê hương vừa đẹp, vừa giàu niềm tin vào tương lai.

Những tác phẩm ấy cho thấy âm nhạc Quảng Trị đang có sự vận động đáng kể. Quê hương không chỉ được nhìn từ những trang sử hào hùng mà còn được cảm nhận qua nhịp sống hôm nay, từ những đổi thay trong từng bản làng, miền quê, đô thị và cả những công trình đang hình thành. Đằng sau những giai điệu ấy là sự dấn thân của người nghệ sĩ. Họ không ngại khó khăn để đến những bản làng xa xôi và chắt lọc những chất liệu đặc trưng để đưa vào tác phẩm.

Giữ mạch nguồn truyền thống

Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na, Chủ tịch Hội VHNT Quảng Trị chia sẻ: Cùng với sự phát triển của xã hội và công nghệ, đời sống âm nhạc có nhiều thay đổi. Công chúng có thêm nhiều lựa chọn và các phương thức đưa tác phẩm đến với người nghe cũng đa dạng hơn. Điều đó mở thêm cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu là người sáng tác phải không ngừng học hỏi, đổi mới, tìm kiếm hướng đi phù hợp với thời đại.

Tuy nhiên, đổi mới không có nghĩa là rời xa cội nguồn. Vì vậy, việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống cách mạng trong âm nhạc luôn là yêu cầu quan trọng đối với người nghệ sĩ hôm nay.

Từ tình yêu quê hương, các nghệ sĩ đã khắc họa một Quảng Trị trẻ trung qua những thanh âm - Ảnh: N.V

Nhà văn Nguyễn Thị Lê Na cho rằng: Mỗi nghệ sĩ có cách tiếp cận và phương thức thể hiện riêng, song điều cốt lõi là tác phẩm phải bắt nguồn từ đời sống, con người và những giá trị văn hóa của quê hương, dân tộc. Với Quảng Trị, nguồn chất liệu ấy luôn rộng mở, từ những câu chuyện lịch sử, địa danh, con người đến nhịp sống hôm nay và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tất cả đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho những sáng tạo mới.

Trại sáng tác “Thanh âm Quảng Trị” không chỉ góp phần tạo nên những tác phẩm mới mà còn gợi mở hướng đi cho âm nhạc địa phương là trở về với nguồn cội, trân trọng và kế thừa các giá trị truyền thống, đồng thời mạnh dạn làm mới để hòa nhịp với đời sống đương đại. Đây cũng là trăn trở của các nhạc sĩ trong việc bảo tồn, phát huy những làn điệu dân ca và giá trị âm nhạc truyền thống, qua đó tạo nên những tác phẩm có chất lượng, gần gũi hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Box: Phân hội Âm nhạc, Hội VHNT Quảng Trị hiện có 71 hội viên, trong đó 22 nghệ sĩ là hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Dù còn gặp nhiều khó khăn, nhất là về kinh phí hoạt động, phân hội vẫn cố gắng huy động nguồn lực tổ chức các chuyến đi thực tế sáng tác tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, tạo điều kiện để nghệ sĩ giao lưu, trải nghiệm và tìm kiếm nguồn cảm hứng mới. Nhạc sĩ Dương Nguyệt Ánh, Trưởng Phân hội Âm nhạc (Hội VHNT) kỳ vọng thời gian tới, phân hội tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nhằm có thêm nguồn lực để tập hợp, tuyển chọn và xuất bản tập nhạc “Thanh âm Quảng Trị”. Đây sẽ là nơi lưu giữ những sáng tác được chắt lọc từ thực tiễn, trải nghiệm và tình yêu của các nghệ sĩ dành cho quê hương.