Ngành công nghiệp ô tô Đức trước nguy cơ sa thải quy mô lớn và đóng cửa nhà máy

Ngành công nghiệp ô tô Đức - biểu tượng của sức mạnh sản xuất và xuất khẩu châu Âu trong nhiều thập kỷ - đang đứng trước một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử hiện đại.

Nhà máy Volkswagen tại Zwickau đang sản xuất 6 mẫu ô tô điện. Ảnh: Volkswagen

Theo giới chuyên gia và các tổ chức đại diện ngành, những khó khăn hiện nay không còn là vấn đề của riêng một doanh nghiệp mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống đối với toàn bộ ngành công nghiệp ô tô châu Âu.

Trong nhiều thập kỷ, ngành ô tô là một trong những trụ cột của nền kinh tế châu Âu, đặc biệt tại Đức - nơi ngành này đóng góp khoảng 5% GDP và tạo việc làm trực tiếp cũng như gián tiếp cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên, những lợi thế truyền thống đang bị bào mòn bởi hàng loạt yếu tố bất lợi.

Lúc này, các hãng xe lớn như Volkswagen hay Stellantis đã phải vật lộn trong thời gian dài với chi phí năng lượng và lao động liên tục tăng cao. Cùng với đó là hệ thống quy định môi trường và tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng nghiêm ngặt tại châu Âu, khiến chi phí sản xuất xe tăng lên đáng kể so với các đối thủ quốc tế.

Lắp ráp xe điện I.D3 tại Dresden (Đức). Ảnh: Volkswagen

Quá trình chuyển đổi sang xe điện cũng làm thay đổi cấu trúc sản xuất của ngành. Xe điện sử dụng ít linh kiện cơ khí hơn xe động cơ đốt trong, kéo theo nhu cầu lao động trong nhiều lĩnh vực truyền thống như động cơ, hộp số hay hệ thống nhiên liệu giảm mạnh. Điều này khiến hàng chục nghìn việc làm đứng trước nguy cơ bị cắt giảm trong những năm tới.

Bà Hildegard Müller, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp ô tô Đức (VDA), nhận định, các nhà sản xuất ô tô châu Âu sẽ phải chấp nhận thêm nhiều đợt cắt giảm lao động và đóng cửa nhà máy trong quá trình tái cơ cấu nhằm duy trì sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Đáng chú ý, Volkswagen lúc này bị coi là biểu tượng của cuộc khủng hoảng. Những khó khăn của Volkswagen được xem là minh chứng rõ nét nhất cho áp lực mà ngành ô tô châu Âu đang đối mặt.

Nhà sản xuất ô tô lớn nhất châu Âu đang chuẩn bị đàm phán về kế hoạch mở rộng chương trình cắt giảm nhân sự tại Đức, đồng thời xem xét đóng cửa tới bốn nhà máy trong nước. Nếu kế hoạch này được triển khai, Volkswagen có thể cắt giảm tới 100.000 việc làm - một trong những chương trình tái cấu trúc lớn nhất lịch sử ngành công nghiệp ô tô thế giới. Đây sẽ là bước đi chưa từng có đối với một doanh nghiệp vốn được xem là biểu tượng của ngành sản xuất Đức.

Người tiêu dùng châu Âu có xu hướng ưu tiên xe do các hãng châu Âu sản xuất vì nhiều yếu tố lịch sử, văn hóa, kinh tế và kỹ thuật. Ảnh: Hoàng Linh

Phát biểu trước giới truyền thông, bà Müller cho rằng những khó khăn mà Volkswagen đang trải qua chỉ là bức tranh thu nhỏ của toàn ngành. Theo bà, "tình hình của toàn bộ ngành công nghiệp ô tô cũng giống như những gì đang diễn ra tại Volkswagen. Không phải mọi cơ sở sản xuất đều có thể tiếp tục tồn tại trong tương lai, vì vậy các doanh nghiệp cần triển khai những chương trình tái cơ cấu".

Việc phải tính đến phương án đóng cửa nhà máy cũng cho thấy các doanh nghiệp không còn nhiều dư địa để duy trì mô hình sản xuất truyền thống trong bối cảnh chi phí ngày càng tăng nhưng lợi nhuận suy giảm.

Một trong những nguyên nhân khiến các hãng xe châu Âu gặp khó là sự vươn lên nhanh chóng của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc. Nhờ lợi thế về chuỗi cung ứng pin, chi phí sản xuất thấp và quy mô thị trường nội địa lớn, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đang đưa ra những mẫu xe điện có giá bán cạnh tranh nhưng vẫn sở hữu công nghệ hiện đại.

Mẫu xe điện mới Enyaq của nhà sản xuất CH Czech Skoda Auto. Ảnh: Hoàng Linh

Không chỉ đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Âu, các doanh nghiệp này còn bắt đầu xây dựng nhà máy ngay tại khu vực để tránh rào cản thương mại và giảm chi phí logistics. Trong bối cảnh đó, bà Müller cho rằng, thay vì chỉ coi các doanh nghiệp nước ngoài là đối thủ, các hãng xe châu Âu cũng cần cân nhắc mở cửa nhà máy cho các đối tác quốc tế sử dụng năng lực sản xuất sẵn có. Chuyên gia này nhận định, cách tiếp cận này có thể giúp duy trì hoạt động của các nhà máy và bảo vệ việc làm cho người lao động trong bối cảnh nhu cầu thị trường biến động.

Hiện nay, trong nỗ lực bảo vệ ngành công nghiệp ô tô, Liên minh châu Âu đang xây dựng Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act) với định hướng ưu tiên các doanh nghiệp sản xuất ngay tại châu Âu thông qua các quy định “Made in Europe”. Mục tiêu của chính sách là khuyến khích đầu tư vào sản xuất trong khu vực, giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài và nâng cao sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng và thông qua đạo luật này được đánh giá sẽ còn kéo dài, trong khi các đối thủ quốc tế đang hành động rất nhanh.

Trong lúc châu Âu vẫn đang hoàn thiện chính sách hỗ trợ, các doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu mở rộng hiện diện sản xuất ngay tại lục địa này. Mới đây, SAIC Motor công bố kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất ô tô đầu tiên trong Liên minh châu Âu tại vùng Galicia (Tây Ban Nha), với khoản đầu tư ban đầu khoảng 200 triệu euro.

Dự án được chính quyền Galicia xác định là một dự án công nghiệp chiến lược, bao gồm nhà máy sản xuất tại cảng Ferrol cùng một trung tâm logistics và công nghiệp tại As Pontes de García Rodríguez. Theo kế hoạch, nhà máy sẽ có công suất khoảng 120.000 xe mỗi năm, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược nội địa hóa sản xuất của các hãng xe Trung Quốc tại châu Âu.

Xe điện giá rẻ từ Trung Quốc là mối đe dọa lớn đối với nền công nghiệp ô tô hùng mạnh của châu Âu. Ảnh: SAIC

Ở khía cạnh tích cực, các chuyên gia nhận định ngành ô tô châu Âu vẫn sở hữu nhiều lợi thế như nền tảng công nghệ, năng lực nghiên cứu phát triển, hệ thống kỹ thuật chất lượng cao và những thương hiệu lâu đời. Tuy nhiên, để duy trì vị thế, các doanh nghiệp sẽ phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện, phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo và xây dựng chuỗi cung ứng pin ngay trong khu vực.