Ngành dệt may: Từ ngành xuất khẩu tỷ USD đến bài toán tăng trưởng mới

Tăng trưởng không còn là câu chuyện của quy mô

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải tái định vị mô hình tăng trưởng. Sau hơn 25 năm phát triển mạnh mẽ nhờ mở rộng quy mô và hội nhập quốc tế, ngành đang bước sang giai đoạn cạnh tranh bằng năng suất, công nghệ, tính bền vững và giá trị gia tăng.

Phân tích rõ hơn về vấn đề này tại Hội nghị Tìm giải pháp quản trị rủi ro, kiểm soát nhập siêu, thúc đẩy xuất khẩu do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) phối hợp với các ngành hàng tổ chức sáng 12/6, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho rằng, ngành dệt may đang đứng trước bước ngoặt phát triển quan trọng, khi tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng khó khăn hơn và dư địa mở rộng quy mô không còn nhiều như trước.

Đại diện các lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tại hội nghị

Theo ông Trương Văn Cẩm, dệt may là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và bảo đảm an sinh xã hội.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt khoảng 46,2 tỷ USD. Bước sang năm 2026, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu từ 48 - 49 tỷ USD. Tuy nhiên, những biến động phức tạp của kinh tế thế giới đang khiến tốc độ tăng trưởng chậm lại đáng kể.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu dệt may đạt khoảng 18 tỷ USD, chỉ tăng 0,6% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xuất siêu đạt khoảng 7,4 tỷ USD.

Nhìn lại chặng đường phát triển hơn hai thập kỷ qua, đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết ngành đã có sự tăng trưởng ngoạn mục. Nếu như năm 2001, thời điểm Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ có hiệu lực, kim ngạch xuất khẩu dệt may mới đạt khoảng 1,96 tỷ USD thì đến năm 2025 đã lên tới 46,2 tỷ USD, tăng hơn 23 lần.

"Đó là một hành trình phát triển rất nhanh. Nhưng chính vì đã đạt tới quy mô lớn nên việc tiếp tục mở rộng sản lượng đang trở nên khó khăn hơn rất nhiều", ông Trương Văn Cẩm nhận định.

Theo phân tích của Hiệp hội, nhu cầu tiêu dùng dệt may toàn cầu hiện chỉ tăng khoảng 2% mỗi năm. Trong khi đó, ngành dệt may Việt Nam vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 6 - 7%. Khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng của thị trường và mục tiêu của ngành đang tạo ra sức ép rất lớn.

Trong bối cảnh đó, ông Trương Văn Cẩm cho rằng, cần có cách tiếp cận mới trong điều hành tăng trưởng xuất khẩu.

"Nên phân loại các ngành hàng theo đặc điểm phát triển. Có những ngành còn nhiều dư địa để mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu. Nhưng với những ngành đã đạt quy mô lớn như dệt may thì tăng trưởng cần được nhìn nhận theo hướng chất lượng thay vì chỉ dựa vào sản lượng", ông Cẩm nói.

Tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng

Nhấn mạnh định hướng phát triển của ngành tại hội nghị, theo ông Trương Văn Cẩm, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là giai đoạn ngành tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng nhằm đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước. Trong đó, giải pháp đầu tiên được xác định là nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt May Việt Nam phát biểu tại hội nghị

Hiện nay, ngành dệt may Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Việc phát triển công nghiệp hỗ trợ, gia tăng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu trong nước và hình thành chuỗi cung ứng nội địa sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng, giảm nhập khẩu và tăng đóng góp thực chất cho GDP.

Theo ông Trương Văn Cẩm, khi tỷ lệ nội địa hóa tăng lên, ngành không chỉ cải thiện hiệu quả sản xuất mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Bên cạnh đó, ngành sẽ đẩy mạnh chuyển dịch sang các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. "Nếu chỉ gia tăng sản lượng nhưng giá trị gia tăng không được cải thiện thì hiệu quả đóng góp cho nền kinh tế sẽ không tương xứng. Điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng tăng trưởng", ông nhấn mạnh.

Một trong những động lực quan trọng khác là chuyển đổi số. Theo ông Trương Văn Cẩm, đây là yêu cầu tất yếu phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Các doanh nghiệp dệt may đang từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản trị đơn hàng, quản lý chuỗi cung ứng, tối ưu hóa sản xuất, quản trị nhân lực và kết nối khách hàng. Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức.

Dệt may hiện là ngành sử dụng lao động lớn nhất trong khối công nghiệp của Việt Nam. Chỉ tính riêng khu vực doanh nghiệp công nghiệp đã có khoảng 1,86 triệu lao động. Nếu tính cả hợp tác xã, hộ gia đình và các mô hình sản xuất khác, số lao động tham gia ngành vượt 3 triệu người. Việc đẩy mạnh tự động hóa và số hóa có thể làm giảm nhu cầu lao động trong một số công đoạn sản xuất truyền thống.

Theo ông Trương Văn Cẩm, đây vừa là cơ hội để tái cơ cấu lực lượng lao động, vừa là thách thức lớn đòi hỏi phải có chính sách đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp nhằm bảo đảm sinh kế cho người lao động.

Song song với chuyển đổi số, xanh hóa sản xuất đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu và Hoa Kỳ ngày càng đưa ra những tiêu chuẩn khắt khe về phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo, truy xuất nguồn gốc và kinh tế tuần hoàn.

Điều này buộc doanh nghiệp dệt may phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên liệu tái chế, xử lý môi trường và các mô hình sản xuất xanh. "Đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh trong thời gian tới", ông Trương Văn Cẩm khẳng định.

Phát triển thị trường nội địa và ứng phó rủi ro thương mại

Ngoài xuất khẩu, Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng xác định thị trường nội địa là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn.

Theo ông Trương Văn Cẩm, hiện nay khoảng 85 - 86% sản lượng dệt may của Việt Nam phục vụ xuất khẩu, trong khi tỷ lệ tiêu thụ trong nước mới chiếm khoảng 12 - 13%.

Toàn cảnh hội nghị

Dù quy mô thị trường nội địa chưa đủ lớn để hấp thụ toàn bộ năng lực sản xuất hiện có, nhưng đây vẫn là không gian phát triển quan trọng giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào thị trường nước ngoài.

"Ngành dệt may phải phát triển trên hai chân, vừa xuất khẩu vừa phát triển thị trường trong nước", ông nhấn mạnh.

Bên cạnh những giải pháp phát triển dài hạn, theo ông Cẩm, ngành dệt may hiện vẫn đang đối mặt với nhiều rủi ro từ môi trường thương mại quốc tế. Cụ thể, trong trường hợp các mức thuế bổ sung được áp dụng ở ngưỡng cao, ngành dệt may sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể.

Hiện nay, biên lợi nhuận của doanh nghiệp dệt may tương đối thấp. Nếu chi phí thuế tăng mạnh, không chỉ doanh nghiệp bị ảnh hưởng mà nhu cầu tiêu dùng tại thị trường nhập khẩu cũng có thể suy giảm.

"Khách hàng chắc chắn sẽ yêu cầu doanh nghiệp chia sẻ phần chi phí phát sinh. Đây là vấn đề chúng tôi rất quan tâm và thường xuyên trao đổi với các cơ quan chức năng", ông Cẩm nói.

Ông Trương Văn Cẩm cho rằng, đối với hàng hóa xuất khẩu, doanh nghiệp đã phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Nếu tiếp tục phải thực hiện thêm các thủ tục kiểm tra, định danh trong nước thì sẽ làm gia tăng chi phí tuân thủ và giảm sức cạnh tranh.

"Hiệp hội đã có nhiều ý kiến góp ý đối với nội dung này, đồng thời kiến nghị các cơ quan quản lý xem xét kỹ lưỡng trước khi ban hành các quy định mới", ông Cẩm nhấn mạnh.

Trao đổi tại hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn đánh giá cao cách tiếp cận của ngành dệt may khi chuyển trọng tâm từ tăng trưởng về lượng sang tăng trưởng về chất. Theo ông Sơn, trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên phụ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu cho rằng, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ được đo bằng kim ngạch mà còn phải được đánh giá thông qua mức độ đóng góp vào GDP, khả năng lan tỏa tới các ngành sản xuất trong nước, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là định hướng mà Bộ Công Thương đang thúc đẩy đối với nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực trong giai đoạn tới.