Ngành gỗ cần chủ động ứng phó với nguy cơ tăng thuế tại Hoa Kỳ

Hoa Kỳ đang đặt xuất khẩu gỗ Việt Nam trước nguy cơ tăng thuế từ đầu năm 2027. Để chủ động ứng phó, ngành gỗ cần nâng cao khả năng ứng phó bằng cách lập kịch bản, kiểm soát xuất xứ, tăng giá trị sản phẩm và đa dạng hóa thị trường...

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 10 tháng năm 2026 đạt hơn 15 tỷ USD. Ảnh: VIFOREST.

Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ 10 tháng năm 2026 đạt hơn 15 tỷ USD. Ảnh: VIFOREST.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tháng 10 đạt 1,72 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch 10 tháng năm 2026 lên 15,02 tỷ USD, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2025. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 50,2% thị phần. Trung Quốc và Nhật Bản lần lượt đứng thứ hai và thứ ba, với thị phần tương ứng 14,9% và 12,6%.

Tuy nhiên, trong 10 tháng năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 4,1%, trong khi Trung Quốc tăng 40,8% và Nhật Bản tăng 6,7%. Trong nhóm 15 thị trường lớn nhất, Bỉ ghi nhận mức tăng mạnh nhất, gấp 2,2 lần; ngược lại, xuất khẩu sang Ấn Độ giảm 21,1%.

DOANH NGHIỆP CẦN CHUẨN BỊ CHO KỊCH BẢN THUẾ TĂNG

Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 17,2 tỷ USD gỗ và sản phẩm gỗ, trong đó Hoa Kỳ đạt 9,46 tỷ USD, chiếm gần 55%. Trong 10 tháng năm 2026, thị trường này chiếm gần 50% tổng kim ngạch 15,02 tỷ USD của ngành, tương đương khoảng 7,5 tỷ USD.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), nhận định mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường này khiến những thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ có thể tác động đáng kể đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngày 31/12/2025, Nhà Trắng (Hoa Kỳ) ban hành văn bản lùi thời điểm tăng thuế theo Điều 232 của Luật Mở rộng thương mại năm 1962 đối với một số sản phẩm gỗ thêm một năm, từ 1/1/2026 sang 1/1/2027. Trong thời gian này, các mặt hàng thuộc diện áp dụng vẫn chịu mức thuế 25% hiện hành. Từ ngày 1/1/2027, trừ những ngoại lệ liên quan đến thỏa thuận với đối tác, thuế suất đối với một số sản phẩm gỗ bọc đệm sẽ tăng từ 25% lên 30%, còn một số sản phẩm tủ bếp và tủ phòng tắm tăng từ 25% lên 50%.

Đây là lịch thuế đã được công bố, vì vậy ngày 1/1/2027 là mốc doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Thời điểm này diễn ra trước khi Quốc hội Hoa Kỳ khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1/2027. Bởi vậy, doanh nghiệp không thể đặt kế hoạch giao hàng đầu năm trên giả định Quốc hội Hoa Kỳ mới sẽ kịp ngăn việc tăng thuế".

Ông Ngô Sỹ Hoài  Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST).

Ông Hoài khuyến nghị doanh nghiệp cần đối chiếu kỹ mã hàng, mô tả sản phẩm, xuất xứ và thời điểm làm thủ tục nhập khẩu. Việc xác định tổng nghĩa vụ thuế cũng phải xem xét mối quan hệ giữa các biện pháp thuế, tránh xây dựng phương án giá chỉ dựa trên một mức thuế riêng lẻ.

Sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026, Đảng Dân chủ giành đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện Hoa Kỳ. Tuy nhiên, kết quả này chưa đủ cơ sở để dự báo chính sách thuế đối với đồ gỗ Việt Nam sẽ thay đổi theo hướng thuận lợi. Mọi điều chỉnh vẫn phải tuân thủ thẩm quyền và trình tự pháp lý.

Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng phương án cho cả hai tình huống: điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi hơn hoặc thuế cao kéo dài. Hợp đồng cần quy định rõ trách nhiệm khi thuế thay đổi, điều kiện giao hàng và thanh toán. Các quyết định mở rộng công suất cũng phải gắn với khả năng tiêu thụ có lợi nhuận sau khi tính đủ chi phí.

Bên cạnh thuế, doanh nghiệp cần theo dõi riêng các vụ việc phòng vệ thương mại. Điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp được tiến hành theo quy trình pháp lý, với sự tham gia của Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC). Kết quả bầu cử không thay thế hồ sơ điều tra hoặc tự động xóa bỏ nghĩa vụ thuế.

"Doanh nghiệp chuẩn bị đầy đủ dữ liệu về chi phí, sản xuất và nhân lực để phối hợp khi cơ quan chức năng yêu cầu, nhất là đối với những nhóm sản phẩm đang hoặc có nguy cơ liên quan đến các vụ việc thương mại", ông Hoài lưu ý; đồng thời nhấn mạnh việc dịch chuyển đơn hàng giữa các quốc gia cung ứng cũng phải đi kèm kiểm soát chặt chẽ xuất xứ, bảo đảm hồ sơ phản ánh đúng nguồn nguyên liệu và các công đoạn sản xuất thực tế.

CHUỖI CUNG ỨNG HAI CHIỀU TẠO NỀN TẢNG HỢP TÁC

Một cơ sở để duy trì hợp tác thương mại với Hoa Kỳ là sự tham gia của doanh nghiệp hai nước trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đến chế biến, phân phối và bán lẻ.

Theo số liệu tổng hợp của VIFOREST, năm 2024, Việt Nam nhập khẩu khoảng 325 triệu USD gỗ từ Hoa Kỳ; năm 2025 tăng lên gần 600 triệu USD; trong 10 tháng năm 2026 đã đạt gần 700 triệu USD, chủ yếu là gỗ tròn và gỗ xẻ phục vụ chế biến. Dự kiến, cả năm 2026 vượt 800 triệu USD.

Ông Hoài nhận định dòng nguyên liệu này thể hiện lợi ích thương mại hai chiều. Do đó, VIFOREST cần phối hợp với các đối tác xây dựng hồ sơ cụ thể về nguồn nguyên liệu, các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, cũng như tác động của thuế đến chi phí và giá bán để làm cơ sở trao đổi với các bên liên quan tại Hoa Kỳ.

Doanh nghiệp cần bảo đảm nguồn gốc hợp pháp của nguyên liệu. Việt Nam và Hoa Kỳ đã có thỏa thuận năm 2021 về khai thác và thương mại gỗ bất hợp pháp; tháng 5/2026, Nhóm công tác về gỗ hai nước tiếp tục họp tại Washington để rà soát việc thực hiện. Kiểm soát nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc là nền tảng duy trì niềm tin của khách hàng".

Ông Ngô Sỹ Hoài Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST)

Ngoài thuế, sức mua tại Hoa Kỳ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định sản xuất. Khi chi phí thuế tăng trong khi nhu cầu hạn chế, nhà nhập khẩu có thể giảm giá mua, chia nhỏ đơn hàng hoặc chuyển nguồn cung, gây áp lực lên lợi nhuận và vốn lưu động của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Hoài, doanh nghiệp cần quan tâm đến giá trị còn lại sau chi phí, khả năng trả lương và nguồn lực tái đầu tư, thay vì chỉ chú trọng doanh thu, sản lượng. Để giữ khách hàng, ngành gỗ cần đầu tư vào thiết kế, chất lượng và dịch vụ, từng bước chuyển từ gia công theo mẫu sang chủ động phát triển sản phẩm, thương hiệu.

Doanh nghiệp cần lựa chọn rõ phân khúc và kênh bán hàng, nghiên cứu các dòng nội thất đa chức năng, tích hợp tiện ích phù hợp với nhu cầu thực tế. Việc hợp tác với nhà thiết kế am hiểu thị trường Hoa Kỳ, kiểm tra độ bền, an toàn và lấy ý kiến người mua trước khi sản xuất quy mô lớn cũng rất cần thiết.

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể hợp tác với nhà phân phối, đại diện bán hàng và đơn vị logistics để đáp ứng đơn hàng nhỏ, giao nhanh. Hoạt động xúc tiến thương mại cần được chuẩn bị kỹ về khách hàng mục tiêu, lịch hẹn và thông tin giá cả, thuế, vận tải.

Ông Hoài kiến nghị tăng phối hợp giữa hiệp hội, cơ quan quản lý và Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp về dữ liệu, thiết kế và kết nối thị trường. Hiệu quả hỗ trợ cần được đánh giá qua đơn hàng có lợi nhuận, khách hàng quay lại và khả năng giao hàng ổn định.

Chu Khôi

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/nganh-go-can-chu-dong-ung-pho-voi-nguy-co-tang-thue-tai-hoa-ky.htm