Ngành gỗ khởi động thận trọng, hướng tới xuất khẩu 19 tỷ USD

Xuất khẩu gỗ tăng 27,3%, đối mặt nhiều thách thức thương mại

Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan, tính đến 15/2/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 2,33 tỷ USD, tăng 27,3%. Riêng trong tháng 1/2026 đạt 1,6 tỷ USD; tăng 12,5% so với tháng 1/2025. Trong đó, xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt 1,05 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025.

Về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm đến lớn nhất với kim ngạch 808 triệu USD, chiếm 50,4% tổng xuất khẩu toàn ngành, tăng 3,7% so với tháng 1/2025. Xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 228,4 triệu USD, tăng mạnh 63,6% so với cùng kỳ năm trước, song giảm 16,8% so với tháng 12/2025. Nhật Bản ghi nhận mức tăng ấn tượng, đạt 215,7 triệu USD, tăng 10,9% so với tháng trước và tăng 30,5% so với tháng 1/2025.

Năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ hướng đến mục tiêu 18,5 - 19 tỷ USD. Ảnh: Vũ Sinh

Một số thị trường khác cũng có tốc độ tăng trưởng cao như Malaysia tăng 57,9% so với cùng kỳ; Đức tăng 45,4% và Pháp tăng 15,9%. Ngược lại, xuất khẩu sang Hàn Quốc đạt 57,9 triệu USD, giảm 21,6% so với tháng 1/2025.

Về đơn hàng, một số doanh nghiệp lớn có đơn hàng gối đầu đến hết quý II, thậm chí sang đầu quý III, nhưng phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn ký hợp đồng ngắn hạn, theo từng quý. Tuy nhiên, tâm lý thận trọng của các nhà nhập khẩu vẫn khá rõ rệt; họ chưa ký hợp đồng dài hạn với khối lượng lớn như trước dịch hoặc trước các biến động thương mại toàn cầu. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam phải linh hoạt hơn trong sản xuất, tồn kho và quản trị dòng tiền.

Năm 2026, toàn ngành hướng đến mục tiêu xuất khẩu 18,5 - 19 tỷ USD, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) đánh giá, đây là mục tiêu khá khiêm tốn, nếu các điều kiện thị trường toàn cầu thuận lợi. Tuy nhiên, hiện doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Trong đó, đáng chú ý là rủi ro thương mại gia tăng. Mặc dù Tòa án tối cao của Hoa Kỳ đã bác bỏ thuế đối ứng, rất nhiều sản phẩm gỗ Việt xuất khẩu vào thị trường này đang chịu thuế 232 với thuế suất 25% và các cơ chế phòng vệ thương mại của Hoa Kỳ. Xu hướng điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh thuế ngày càng gia tăng; điều này tạo áp lực lớn về tuân thủ và minh bạch nguồn gốc nguyên liệu. Gỗ dán, là loại sản phẩm gỗ Việt Nam xuất khẩu khá nhiều vào Hoa Kỳ đang bị điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Bên cạnh đó, EU triển khai Quy định chống gây mất rừng và suy thoái rừng (EUDR). Các thị trường lớn yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn, các tiêu chí đảm bảo gỗ hợp pháp và chứng chỉ quản lý rừng bền vững, giảm phát thải carbon ngày càng khắt khe hơn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ chưa đủ nguồn lực để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này.

Hiện nay, lãi suất tuy đã hạ so với giai đoạn cao điểm nhưng vẫn là gánh nặng với doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn lưu động. Trong khi đó, giá nguyên liệu và chi phí nhân công có xu hướng tăng, đặc biệt là tình trạng thiếu lao động ngày càng gay gắt.

Định vị lại ngành gỗ để giảm phụ thuộc

Hoa Kỳ đang chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành, để đạt được mục tiêu đề ra, về giải pháp trước mắt, Phó Chủ tịch VIFOREST Ngô Sỹ Hoài cho biết, doanh nghiệp Việt đang tích cực trao đổi với đối tác Hoa Kỳ nhằm chia sẻ chi phí và tìm giải pháp thích ứng. Song song với đó, doanh nghiệp cũng rà soát quy trình quản trị rủi ro, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực tuân thủ để thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh biến động.

Về trung và dài hạn, ông Hoài nhấn mạnh, ngành gỗ cần tái định vị chiến lược phát triển, đặc biệt tại thị trường Hoa Kỳ; đồng thời mở rộng sang các khu vực tiềm năng khác nhằm giảm sự phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đơn lẻ. Hướng đi quan trọng là chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho thiết kế, xây dựng thương hiệu riêng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu thay vì chỉ gia công.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, VIFOREST đề xuất, Chính phủ, các Bộ ngành liên quan cần xây dựng cơ chế cảnh báo sớm các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp về dữ liệu, tư vấn pháp lý và chi phí theo đuổi vụ việc. Nhà nước sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng trồng, mã số vùng nguyên liệu, bản đồ số hóa để giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của EU với chi phí thấp hơn.

Về phía Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao với chủ trương tăng cường ngoại giao kinh tế cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại Trung Đông, Ấn Độ, Nam Mỹ… Khi nước ta đã trở thành một trong những trung tâm chế biến và xuất khẩu gỗ hàng đầu trên thế giới, chúng ta cũng cần tăng cường truyền thông ngoài nước để người tiêu dùng toàn cầu.

Quan trọng là đẩy mạnh chiến lược phát triển nguyên liệu trong nước bền vững. Theo đó, tăng diện tích rừng trồng gỗ lớn, khuyến khích cấp chứng chỉ rừng, nâng cao giá trị gia tăng ngay từ khâu nguyên liệu thông qua việc cung cấp gỗ có chất lượng cao hơn cho các nhà máy chế biến gỗ.

“Nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các bộ ngành và cộng đồng doanh nghiệp, ngành gỗ Việt Nam hoàn toàn có thể đạt và vượt mục tiêu 18,5 - 19 tỷ USD trong năm 2026. Điều quan trọng hơn là cần hướng tới một ngành công nghiệp gỗ có khả năng chống chịu các cú sốc thị trường tốt hơn, có sức “đề kháng” mạnh mẽ hơn và tự cường nhiều hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, Phó Chủ tịch VIFOREST Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh.

Lam Ngọc