Doanh nghiệp nào sắp phải kiểm kê khí nhà kính, chi phí tuân thủ đến đâu?

Nói đến phát thải khí nhà kính, nhiều người thường nghĩ ngay đến những ống khói nhà máy hay các khu công nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những công trình dịch vụ như khách sạn, trung tâm thương mại hay cao ốc văn phòng cũng tiêu thụ lượng điện năng rất lớn thông qua hệ thống điều hòa, chiếu sáng, thang máy và các thiết bị vận hành liên tục. Chính vì vậy, nhóm công trình này đang ngày càng được nhiều quốc gia đưa vào phạm vi quản lý phát thải.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang diễn ra rõ nét hơn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa trình Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Quyết định của Thủ tướng về danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê năm 2026. So với danh mục hiện hành, số lượng cơ sở thuộc diện kiểm kê dự kiến tăng thêm 539 đơn vị.

Đáng chú ý, riêng lĩnh vực xây dựng bổ sung thêm 161 cơ sở, bao gồm các đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng và nhiều tòa nhà thương mại quy mô lớn. Trong danh sách xuất hiện hàng loạt khách sạn, cao ốc văn phòng quen thuộc như Keangnam, Lotte Liễu Giai, JW Marriott Hanoi, Fortuna, Pan Pacific, Intercontinental cùng nhiều trung tâm thương mại như GO!, The Garden, Vincom... Trong khi đó, khu đô thị Times City được đưa ra khỏi danh mục bắt buộc kiểm kê khí nhà kính.

Kiểm kê khí nhà kính không chỉ là làm báo cáo

Nhiều doanh nghiệp vẫn hình dung kiểm kê khí nhà kính đơn thuần là nộp một bộ hồ sơ định kỳ. Trên thực tế, công việc này đòi hỏi nhiều hơn thế.

Doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu về điện năng, nhiên liệu, nguyên liệu đầu vào và các nguồn phát thải liên quan. Từ những số liệu này, đơn vị sẽ tính toán lượng khí nhà kính phát sinh, lập báo cáo theo hướng dẫn của cơ quan quản lý và từng bước xây dựng kế hoạch giảm phát thải cho các giai đoạn tiếp theo.

Đây cũng là cơ sở để Nhà nước xác định mục tiêu giảm phát thải ở cấp cơ sở, phân bổ hạn ngạch phát thải và từng bước vận hành thị trường carbon trong nước. Kết quả kiểm kê sau này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tham gia thị trường carbon của doanh nghiệp.

Chi phí tuân thủ thực sự nằm ở đâu?

Đây có lẽ là câu hỏi được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất. Hiện nay, chưa có một mức phí cố định do Nhà nước quy định cho hoạt động kiểm kê khí nhà kính. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải dành nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu mới. Chi phí ban đầu thường tập trung vào việc xây dựng hệ thống dữ liệu, đào tạo hoặc bố trí nhân sự phụ trách, thuê đơn vị tư vấn hỗ trợ tính toán và lập báo cáo.

Một số doanh nghiệp còn phải đầu tư phần mềm quản lý dữ liệu phát thải nhằm theo dõi và lưu trữ thông tin chính xác hơn. Với các tập đoàn lớn hoặc đơn vị vận hành nhiều cơ sở, khoản đầu tư này có thể không nhỏ nhưng vẫn được xem là bước chuẩn bị cần thiết.

Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, phần tốn kém nhất thường không nằm ở hoạt động kiểm kê mà ở giai đoạn sau đó. Khi đã biết chính xác mình phát thải bao nhiêu, doanh nghiệp sẽ phải tính đến các giải pháp giảm phát thải như thay thế thiết bị cũ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, cải tạo công trình hoặc chuyển sang sử dụng năng lượng sạch. Đây mới là những khoản đầu tư có giá trị lớn và kéo dài trong nhiều năm.

Danh sách kiểm kê sẽ còn tiếp tục mở rộng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, danh mục kiểm kê khí nhà kính được ban hành lần đầu năm 2022 và cập nhật hai năm một lần. Đối tượng chủ yếu là các cơ sở tiêu thụ trên 1.000 TOE mỗi năm.

Danh mục cập nhật năm 2024 gồm 2.166 cơ sở, trong đó có 1.805 cơ sở thuộc ngành công thương, 75 cơ sở thuộc ngành giao thông vận tải, 229 cơ sở thuộc ngành xây dựng, 57 cơ sở thuộc ngành tài nguyên và môi trường. Danh mục này hiện giúp kiểm soát khoảng 23% tổng lượng phát thải quốc gia, trong khi mục tiêu dài hạn là tiến tới kiểm soát khoảng 85% lượng khí thải theo định hướng của Thỏa thuận Khí hậu Paris.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, kiểm kê khí nhà kính đang chuyển từ một hoạt động mang tính khuyến khích sang yêu cầu bắt buộc đối với ngày càng nhiều doanh nghiệp. Với không ít đơn vị, đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để thích nghi với thị trường carbon và những yêu cầu ngày càng khắt khe từ các đối tác quốc tế trong chuỗi cung ứng.