Ngành Nông nghiệp và Môi trường tăng tốc để giữ đà tăng trưởng

Sản xuất ổn định, xuất khẩu tăng nhưng áp lực gia tăng

Quý I/2026, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động, ngành Nông nghiệp và Môi trường vẫn giữ được nhịp tăng trưởng tích cực, với GDP toàn ngành ước đạt 3,5–3,7%, cơ bản đạt mục tiêu đề ra.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân 3,7%/năm. Ảnh: Tùng Đinh

Sản xuất nông, lâm, thủy sản tiếp tục phát huy vai trò trụ đỡ, đảm bảo nguồn cung lương thực, thực phẩm cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Trồng trọt duy trì ổn định với 2,91 triệu ha lúa Đông Xuân; chăn nuôi tăng trưởng khá, trong đó thịt lợn đạt 1,44 triệu tấn, tăng 4,9%, gia cầm đạt 660,8 nghìn tấn, tăng 5,8%.

Lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục là điểm sáng. Diện tích trồng rừng mới đạt 50,5 nghìn ha, tăng 3%; sản lượng gỗ khai thác đạt 4,34 triệu m³, tăng 2,6%. Thủy sản đạt 2,18 triệu tấn, tăng 3,2%, trong đó nuôi trồng tăng 5,4%, tiếp tục giữ vai trò động lực.

Về thương mại, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản quý I đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9%; xuất siêu đạt 4,78 tỷ USD, tăng 12%. Một số ngành hàng duy trì tăng trưởng tốt như rau quả, thủy sản, hồ tiêu.

Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu cũng xuất hiện nhiều thách thức. Giá nhiều mặt hàng có xu hướng giảm; một số ngành chủ lực như gỗ, cà phê, hạt điều suy giảm. Đáng chú ý, xung đột địa chính trị tại Trung Đông đang làm gia tăng chi phí vận tải, năng lượng và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Trước biến động này, doanh nghiệp đã chủ động ứng phó. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho biết, doanh nghiệp đã xây dựng kịch bản sản xuất - kinh doanh tối thiểu 6 tháng, làm việc với các hãng tàu để ổn định giá cước và nguồn container. Đồng thời, đẩy mạnh đầu tư công nghệ bảo quản, cấp đông, chế biến sâu và phối hợp với nông dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Đảm bảo đầu ra, kể cả trong tình huống bất khả kháng, để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.

Tăng tốc tái cơ cấu, nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản khoảng 73 - 75 tỷ USD, với trọng tâm là chế biến sâu và xây dựng thương hiệu quốc gia. Theo các chuyên gia, để đạt mục tiêu này, ngành cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp thông minh, xanh và bền vững.

Phát biểu tại Hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026" diễn ra mới đây, TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, ngành nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang ứng dụng công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Đây là yêu cầu tất yếu để nâng cao giá trị và đáp ứng cam kết phát thải ròng bằng “0”.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều cảnh báo. Trường hợp ngành hàng sầu riêng cho thấy, dù tăng trưởng mạnh về kim ngạch, nhưng việc vi phạm tiêu chuẩn kỹ thuật đã dẫn đến một số lô hàng bị trả về, ảnh hưởng đến uy tín và thị trường.

Để khắc phục, sản xuất phải dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ, kiểm soát chặt chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hệ thống nghiên cứu.

Ở góc độ đầu vào, ngành phân bón được xác định là “bệ đỡ” quan trọng, với ba nhiệm vụ trọng tâm: phát triển phân bón hiệu năng cao, xử lý triệt để tình trạng phân bón giả và xây dựng chiến lược phát triển gắn với năng lực thực thi.

Theo ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Thaibinh Seed, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số là động lực then chốt giúp nâng cao chất lượng tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào lao động giá rẻ.

Trong khi đó, TS. Võ Trí Thành nhận định, dư địa thị trường nông sản toàn cầu còn rất lớn, với quy mô lên tới khoảng 30.000 tỷ USD mỗi năm, trong khi xuất khẩu của Việt Nam vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ. Các thị trường mới như Halal cũng mở ra cơ hội lớn, nhưng đi kèm yêu cầu tiêu chuẩn cao hơn.

Trước những thách thức hiện hữu, tại Hội nghị giao ban công tác quý I, triển khai nhiệm vụ trọng tâm quý II/2026, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh, quý II/2026 là giai đoạn then chốt để toàn ngành tăng tốc, tạo nền tảng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm khoảng 3,7-4% và kim ngạch xuất khẩu 73-74 tỷ USD.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục cơ cấu lại ngành gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, khai thác tối đa dư địa ở từng lĩnh vực. Sản xuất phải hướng tới tiêu chí “nhiều hơn, tốt hơn, rẻ hơn và bền vững hơn”, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng.

Xây dựng thương hiệu nông sản và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đặc biệt về an toàn thực phẩm, cũng được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh. Thực tế, những bài học từ một số ngành hàng như sầu riêng cho thấy, nếu không kiểm soát tốt chất lượng, nguy cơ mất thị trường là rất lớn.

Cùng với đó, việc chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, thông minh và tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu. Đây không chỉ là yêu cầu để nâng cao giá trị nông sản mà còn là điều kiện bắt buộc để thực hiện các cam kết phát triển bền vững, trong đó có mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đối với doanh nghiệp, việc chủ động xây dựng kịch bản sản xuất, kinh doanh dài hạn được xem là yếu tố sống còn trong bối cảnh biến động. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động làm việc với các hãng tàu để ổn định chi phí logistics, đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sâu nhằm giảm áp lực tiêu thụ và thích ứng với biến động thị trường.

Bên cạnh đó, Bộ yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ, phục vụ quản lý và sản xuất. Mục tiêu là hoàn thiện kết nối các cơ sở dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, dùng chung”, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính từ 30–50% cũng là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Đồng thời, ngành cần chủ động hội nhập quốc tế, tháo gỡ rào cản thương mại, mở rộng thị trường và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu còn nhiều dư địa, đặc biệt với quy mô tiêu thụ nông sản lên tới hàng chục nghìn tỷ USD mỗi năm, ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam vẫn còn nhiều cơ hội để bứt phá nếu tận dụng tốt lợi thế và nâng cao năng lực cạnh tranh.