Ngành tài chính thay đổi thế nào trong 5 năm tới?

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) Nguyễn Việt Hà phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC.

Tại Hội thảo - Triển lãm Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026) với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững" ngày 24/9, lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) đã đưa ra định hướng chiến lược cho ngành tài chính trong 5 năm tới, với trọng tâm là chuyển từ số hóa đơn thuần sang quản trị dựa trên dữ liệu, xây dựng năng lực AI toàn ngành và hình thành một hệ sinh thái kết nối, liên thông.

4 chuyển đổi lớn của ngành tài chính giai đoạn 2026-2030

Cụ thể, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số Nguyễn Việt Hà cho biết trong giai đoạn 2026-2030, chuyển đổi số của ngành tài chính cần tiến thêm một bước: lấy dữ liệu làm nguồn lực, lấy kết nối và chia sẻ làm phương thức, lấy AI và công nghệ số làm công cụ, và lấy hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Theo ông Hà, ngành tài chính cần tập trung vào bốn chuyển đổi lớn. Thứ nhất là chuyển từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu. Ngành đang quản lý một không gian dữ liệu rất lớn trải rộng trên các lĩnh vực ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, tài sản công, doanh nghiệp, đầu tư, thống kê, bảo hiểm xã hội... Vấn đề quan trọng không chỉ là khối lượng dữ liệu mà là dữ liệu có đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được hay không.

Cùng với đó là chuyển từ ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI của toàn ngành. Ông Hà nhấn mạnh với đặc thù của ngành tài chính, không thể chạy theo công nghệ bằng mọi giá - AI phải giải quyết được bài toán thực tế, tạo hiệu quả đo lường được và được triển khai trên nền dữ liệu tin cậy, có khả năng kiểm soát và giải trình.

Ngành tài chính cần chuyển từ các hệ thống riêng lẻ sang một hệ sinh thái kết nối, liên thông giữa các đơn vị trong ngành, với các bộ, ngành, địa phương và từng bước với hệ sinh thái dịch vụ tài chính. Và chuyển từ "an toàn đi sau" sang "an toàn ngay từ thiết kế", khi kết nối càng rộng, dữ liệu khai thác càng nhiều thì yêu cầu an toàn, an ninh mạng càng phải đặt ở mức cao hơn.

"Chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số; đổi mới phải đi cùng kiểm soát rủi ro; khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu", ông Hà khẳng định.

Từ chuẩn hóa nền tảng đến vận hành thông minh

Đánh giá về chặng đường đã qua, Phó cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số Nguyễn Minh Ngọc cho rằng giai đoạn 2021-2025 đã tạo cho ngành tài chính nền tảng quan trọng, đặc biệt qua quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy năm 2025 với yêu cầu cao về tích hợp hệ thống và liên thông dữ liệu.

Đến nay, gần 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện đã được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình, hóa đơn điện tử được triển khai toàn quốc. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi số giữa các lĩnh vực vẫn chưa đồng đều, dữ liệu ở một số nơi còn phân mảnh, việc chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu chưa đồng bộ.

"2021-2025 là giai đoạn xây nền; 2026-2030 phải là giai đoạn khai thác giá trị của nền tảng đó", ông Ngọc nhấn mạnh.

Về kế hoạch, ông Ngọc cho biết giai đoạn tới sẽ chia thành hai chặng. Ở chặng 1 (2026-2027) sẽ ưu tiên chuẩn hóa, số hóa toàn trình và hình thành các năng lực dùng chung.

Với dịch vụ công, mục tiêu 100% thủ tục đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình, tái sử dụng thông tin, giấy tờ đã có theo nguyên tắc cung cấp một lần; AI bắt đầu được đưa vào các khâu thiết thực như hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ kiểm tra hồ sơ, tự động điền thông tin. Với quản trị nội bộ, mục tiêu đưa 100% thủ tục hành chính nội bộ lên môi trường điện tử, nâng trưởng thành quản trị dữ liệu.

Ông Ngọc lưu ý ở chặng này cần tránh tâm lý chạy theo công nghệ mới khi nền móng chưa chuẩn.

Chặng 2 (2028-2030) sẽ là bước chuyển từ "có nền tảng số" sang "vận hành thông minh trên nền tảng số", với bốn bậc phát triển: trải nghiệm người dùng hướng tới mức hài lòng 99%; dịch vụ chủ động, sử dụng dữ liệu sẵn có để hướng dẫn và chuẩn bị trước thông tin cho người dân; dữ liệu hội tụ theo nguyên tắc đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất; và AI được tích hợp sâu vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC), trợ lý công vụ, phục vụ phân tích, dự báo, cảnh báo sớm.

"Số hóa tạo nền; tái sử dụng dữ liệu tạo dịch vụ chủ động; dữ liệu hội tụ tạo điều kiện cho AI; và AI cuối cùng phải phục vụ quyết định quản trị", ông Ngọc nói.

Toàn cảnh hội thảo Vietnam Digital Finance 2026. Ảnh: BTC.

5 trụ cột và hạ tầng cho hệ sinh thái tài chính số

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số xác định hệ sinh thái tài chính số sẽ cần dựa trên 5 trụ cột lớn.

Trụ cột thứ nhất là dữ liệu - nguyên liệu của mọi hoạt động số, bởi dữ liệu thiếu, sai hoặc không dùng chung được thì hệ thống hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra quản trị thông minh.

Trụ cột thứ hai là AI, giúp tự động hóa công việc, phân tích dữ liệu lớn, phát hiện bất thường và hỗ trợ quyết định, nhưng chỉ đáng tin cậy khi dữ liệu đầu vào đủ chất lượng.

Trụ cột thứ ba là nền tảng và kết nối - được ví như "hệ thần kinh" giúp các ứng dụng, cơ sở dữ liệu chuyên ngành trao đổi thông tin theo chuẩn chung.

Trụ cột thứ tư là an toàn, bảo mật, càng kết nối sâu càng phải kiểm soát chặt truy cập và phát hiện sớm nguy cơ.

Và trụ cột thứ năm là con người và thể chế, bởi công nghệ có thể mua nhưng nếu quy trình không đổi, trách nhiệm không rõ thì công nghệ khó phát huy tác dụng.

Về hạ tầng, định hướng Cloud First được xác định là thay đổi cách nhìn về hạ tầng, ưu tiên dùng chung tài nguyên, mở rộng linh hoạt và quản trị tập trung thay vì mỗi hệ thống có một hạ tầng riêng.

Cùng với đó, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP) tiếp tục đóng vai trò nền tảng tích hợp trung tâm, giúp các hệ thống Thuế, Hải quan, Kho bạc, Chứng khoán, Thống kê, Bảo hiểm xã hội, Đấu thầu, Dự trữ... trao đổi dữ liệu theo chuẩn chung mà không cần kết nối trực tiếp với nhau, tương tự như một mạng lưới giao thông cần có đường kết nối và quy tắc chung để vận hành thông suốt.