Ngành thực phẩm Việt Nam tăng tốc chinh phục thị trường EU dưới 'bệ phóng' EVFTA
Sau 6 năm thực thi EVFTA, xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang EU tiếp tục tăng trưởng, mở ra nhiều cơ hội cho ngành lương thực thực phẩm. Tuy nhiên, những yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang đặt doanh nghiệp trước áp lực đổi mới toàn diện.
Theo số liệu do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU đã đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt qua mốc 73,8 tỷ USD của cả năm 2025, trong đó xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD (tăng 23,3%) và xuất siêu đạt 40,8 tỷ USD. Riêng ngành hàng lương thực thực phẩm ghi nhận những dấu ấn đậm nét với cà phê đạt 2,89 tỷ USD (chiếm 40,9% tổng kim ngạch cả nước), rau quả đạt 310,6 triệu USD (tăng 25,8%) và thủy sản đạt hàng trăm triệu USD.
Tuy nhiên, dưới góc độ thực tiễn doanh nghiệp, sự gia tăng về sản lượng chưa đi đồng pha với giá trị thu về; điển hình như cà phê tăng 18,1% về lượng nhưng lại giảm 5,4% về giá trị. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ những rào cản khắt khe chưa từng có từ thị trường châu Âu.

Các đại biểu tham gia thảo luận về các giải pháp xuất khẩu hàng hoá sang châu Âu.
Trước thềm các bộ quy định mới của EU như Quy định chống phá rừng (EUDR), Quy định về bao bì và chất thải bao bì (PPWR), cùng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất, truy xuất nguồn gốc “một bước trước, một bước sau” và dữ liệu ESG, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang chịu áp lực chuyển đổi toàn diện.
Hơn 91% doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ (MSMEs) đánh giá cao tầm quan trọng của phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn, nhưng phần lớn vẫn đối mặt với rào cản lớn về nguồn tài chính, thiếu hụt nhân lực chuyên môn, khó khăn trong quản lý dữ liệu và tiếp cận tín dụng xanh.
Trước yêu cầu cấp thiết đó, ngày 18/11/2026, ITPC phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức Hội thảo “EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành Lương thực thực phẩm Việt Nam”. Sự kiện không chỉ cung cấp bức tranh toàn cảnh về thị trường mà còn giới thiệu các chương trình hành động thiết thực như Chương trình ICEP, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các rào cản kỹ thuật, chuẩn hóa chuỗi cung ứng và tối ưu hóa lợi ích từ Hiệp định EVFTA.
Phát biểu tại hội thảo, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) nhấn mạnh, EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt đối với nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến kể từ khi EVFTA có hiệu lực từ ngày 01/8/2020.
Kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020 đến nay, tổng kim ngạch thương mại lũy kế EU - Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR. Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC nhấn mạnh, để duy trì đà tăng trưởng này, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm và trách nhiệm môi trường.

Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Vietnam cho biết, cho biết sau 6 năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại hai chiều lũy kế EU – Việt Nam đã vượt mốc 356 tỷ EUR.
Dù kim ngạch tăng trưởng cao, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) lưu ý các doanh nghiệp xuất khẩu hiện phải đối mặt với nhiều điều kiện bắt buộc mới từ EU, bao gồm kiểm soát chất gây dị ứng, hóa chất thôi nhiễm từ bao bì, tuân thủ EUDR, PPWR và quy tắc xuất xứ EUR.1. Do đó, doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và kiểm nghiệm trước khi xuất hàng. Đồng thời, doanh nghiệp phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “một bước trước, một bước sau” gắn với Quy định chống phá rừng (EUDR) và chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU)…
Đồng quan điểm, bà Emily Thủy Nguyễn, Đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus Châu Á chỉ ra nghịch lý tăng trưởng sản lượng nhưng sụt giảm giá trị ở một số mặt hàng chủ lực như cà phê. Nguyên nhân chính là do thiếu sự đồng bộ trong kiểm soát từ khâu trang trại, thức ăn chăn nuôi đến việc đáp ứng dữ liệu ESG.

Các đại biểu dự hội thảo.
Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp, Chương trình Thúc đẩy áp dụng ESG và Kinh tế tuần hoàn toàn diện (ICEP) do EuroCham, ASSIST phối hợp triển khai giai đoạn 2026 - 2029 đặt mục tiêu đào tạo 750 doanh nghiệp MSMEs, hỗ trợ chuyên sâu tại 90 doanh nghiệp và kết nối tài chính xanh.
Theo đại diện Hiệp hội Châu Á về Phát triển xã hội và cải thiện bền vững (ASSIST), dữ liệu khảo sát cho thấy có tới 77% doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính và 52,9% lúng túng trong thu thập dữ liệu ESG. Do đó, định hướng sắp tới sẽ tập trung đào tạo chuyên sâu về an toàn thực phẩm, nguồn cung có trách nhiệm, truy xuất nguồn gốc và đo lường dấu chân carbon, giúp doanh nghiệp Việt Nam vững vàng vươn ra biển lớn.

