Ngành Thuế siết chặt quản lý, ngăn chặn tình trạng 'hai sổ kế toán'

Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long: Các vụ việc bị phát hiện thời gian qua cho thấy gian lận thuế không còn là hiện tượng cá biệt, mà có thể diễn ra ngay ở những doanh nghiệp quy mô lớn

Tại Họp báo Bộ Tài chính quý I/2026, ngày 9/4, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) nhìn nhận, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ động cơ tối đa hóa lợi nhuận. Một bộ phận doanh nghiệp cố tình giảm nghĩa vụ thuế, trong khi chưa nhận thức đầy đủ rủi ro pháp lý, thậm chí chấp nhận đánh đổi vì cho rằng hành vi có thể che giấu và khó bị phát hiện.

Trên thực tế, các vụ việc bị phát hiện thời gian qua cho thấy gian lận thuế không còn là hiện tượng cá biệt, mà có thể diễn ra ngay ở những doanh nghiệp quy mô lớn. Điều này khiến cơ quan thuế phải chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Một trong những bước đi đáng chú ý là việc yêu cầu các tổ chức cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử rà soát và cung cấp danh sách khách hàng. Tính đến ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 đơn vị, với gần 13.000 doanh nghiệp đang sử dụng phần mềm kế toán. Đây được xem là nền tảng quan trọng để cơ quan thuế xây dựng hệ thống phân tích, cảnh báo rủi ro trên phạm vi toàn quốc.

Song song với đó, ngành thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đặc biệt là Big Data và trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nhận diện các dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu, tỷ suất lợi nhuận thấp bất thường hoặc giao dịch tài chính thiếu minh bạch. Cách tiếp cận này cho phép chuyển từ “hậu kiểm” sang giám sát theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm.

Các giải pháp quản lý cũng được triển khai đồng bộ: kiểm soát dòng tiền, hạn chế giao dịch tiền mặt; kết nối dữ liệu với hệ thống ngân hàng; yêu cầu doanh nghiệp kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực, đặc biệt trong các lĩnh vực rủi ro cao. Đồng thời, cơ quan thuế tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng để điều tra, xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng kê khai lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp. Theo thống kê, hiện có hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng vẫn báo lỗ. Đáng chú ý, có những trường hợp lỗ kéo dài nhưng vẫn mở rộng sản xuất, tăng vốn đầu tư - dấu hiệu được cơ quan thuế đưa vào diện giám sát rủi ro.

Trên cơ sở đó, ngành thuế đã rà soát, lập danh sách các doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường để đưa vào kế hoạch kiểm tra chuyên đề trong năm 2026. Cách tiếp cận được nhấn mạnh là vừa hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ, vừa kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm.

Theo ông Lê Long, cơ quan thuế sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, yêu cầu doanh nghiệp kê khai trung thực, đồng thời cảnh báo rõ các chế tài pháp lý. Các chương trình khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, tố giác hành vi vi phạm cũng sẽ được triển khai nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường.

“Quan điểm của chúng tôi là tạo điều kiện để doanh nghiệp tự giác tuân thủ. Tuy nhiên, đối với các hành vi cố tình gian lận, trốn thuế, đặc biệt là sử dụng hai sổ kế toán, sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định, không có ngoại lệ”, ông Lê Long khẳng định.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc siết chặt quản lý thuế bằng dữ liệu và công nghệ không chỉ nhằm ngăn chặn gian lận, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch - nền tảng quan trọng cho tăng trưởng bền vững.