Ngành xây dựng kỳ vọng gì trong năm 2026?

Trong bối cảnh ngành xây dựng Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều dự án quy mô lớn việc đánh giá, xếp hạng doanh nghiệp các nhà thầu xây dựng Việt Nam là việc vô cùng quan trọng.

Kỳ vọng 3 trụ cột

Một trong những trụ cột lớn nhất mà ngành xây dựng đặt kỳ vọng trong năm 2026 tiếp tục là đầu tư công. Sau nhiều năm coi đầu tư công là “điểm tựa” cho tăng trưởng, các bộ, ngành và địa phương đang bước vào giai đoạn hoàn thiện, tăng tốc hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như cao tốc Bắc - Nam, vành đai đô thị, sân bay, cảng biển.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp xây dựng, nếu tiến độ giải ngân được cải thiện thực chất, không chỉ dừng ở con số kế hoạch, đầu tư công sẽ tiếp tục đóng vai trò “giữ nhịp” cho ngành trong bối cảnh khu vực tư nhân chưa thể phục hồi hoàn toàn.

Một lãnh đạo doanh nghiệp thi công hạ tầng tại miền Bắc nhận định, năm 2026, doanh nghiệp xây dựng kỳ vọng không chỉ là vốn đầu tư công lớn, mà là sự ổn định trong dòng việc. Có việc đều, tiến độ rõ ràng, thanh toán minh bạch sẽ giúp nhà thầu chủ động hơn về tài chính và nhân lực, thay vì chạy theo các gói thầu ngắn hạn như những năm trước.

Song song với đầu tư công, bất động sản - đặc biệt là phân khúc nhà ở phục vụ nhu cầu thực được kỳ vọng sẽ có sự cải thiện rõ nét hơn trong năm 2026. Sau giai đoạn siết tín dụng, điều chỉnh pháp lý và “thanh lọc” thị trường, nhiều ý kiến cho rằng chu kỳ mới của bất động sản sẽ thận trọng hơn, tập trung vào tính bền vững và khả năng hấp thụ thực tế.

Đáng chú ý, NƠXH tiếp tục là mảng được ngành xây dựng đặt nhiều kỳ vọng. Khi khung pháp lý dần hoàn thiện, cơ chế ưu đãi cho chủ đầu tư và người mua nhà được làm rõ hơn, NƠXH không chỉ là bài toán an sinh mà còn mở ra nguồn việc ổn định cho doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là các nhà thầu vừa và nhỏ.

Các chuyên gia trong ngành nhìn nhận, việc đẩy mạnh NƠXH trong năm 2026 nếu được triển khai đồng bộ từ quy hoạch, vốn đến thủ tục đầu tư sẽ giúp ngành xây dựng tránh phụ thuộc quá lớn vào các dự án thương mại cao cấp – vốn dễ chịu tác động mạnh khi thị trường biến động.

Cần tái cấu trúc ngành

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) Nguyễn Quốc Hiệp cho biết, trong hơn ba thập kỷ đổi mới, ngành xây dựng Việt Nam đã khẳng định vai trò là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và giữ vai trò nòng cốt trong phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, công nghiệp và quá trình đô thị hóa.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh về quy mô, thị trường xây dựng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, như: cạnh tranh thiếu lành mạnh; tình trạng kê khai năng lực chưa phản ánh đúng thực tế; bất cân xứng thông tin giữa chủ đầu tư và nhà thầu; cùng sự chênh lệch lớn về năng lực, quy mô và mức độ chuyên nghiệp giữa các doanh nghiệp.

Những tồn tại này làm gia tăng rủi ro về chất lượng, tiến độ và chi phí công trình, đồng thời, gây bất lợi cho các doanh nghiệp hoạt động bài bản, tuân thủ các chuẩn mực quản trị hiện đại. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, phân loại và xếp hạng năng lực nhà thầu được xem là yêu cầu cấp thiết, góp phần định hình thị trường xây dựng phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững.

Bổ sung rõ hơn về hệ thống đánh giá, Phó Chủ tịch VACC Dương Văn Cận cho biết, hệ thống đánh giá được đề xuất gồm hai nhóm tiêu chí chính. Trong đó, nhóm tiêu chí bắt buộc (nhóm tiêu chí chung) bao gồm: Không có bằng chứng cho thấy doanh nghiệp vi phạm pháp luật trong đầu tư xây dựng, bị vi phạm cấm đấu thầu, vi phạm về lao động, tài chính như gian lận thương mại, trốn thuế và các vi phạm khác liên quan khác trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh; Doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ trả lương, có xác nhận doanh nghiệp đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ cho người lao động theo quy định; Doanh nghiệp không để xẩy ra các sự cố nghiêm trọng trong thi công xây dựng như sập, đổ công trình, giàn giáo gây tai nạn chết người nghiêm trọng trong 3 năm gần nhất, không có các sự kiện tham ô, tham nhũng lớn.

“Chỉ khi đáp ứng đầy đủ nhóm tiêu chí bắt buộc, doanh nghiệp sẽ tiếp tục được đánh giá theo 4 nhóm tiêu chí cụ thể: năng lực và kinh nghiệm; hiệu quả sản xuất kinh doanh; năng lực tài chính; uy tín, trách nhiệm và năng lực quản trị doanh nghiệp. Trong đó, nhóm năng lực – kinh nghiệm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 35%, tiếp đến là hiệu quả sản xuất kinh doanh 25%, còn năng lực tài chính và uy tín, quản trị doanh nghiệp cùng chiếm 20%. Dự kiến, công tác đánh giá, thẩm định và xếp hạng nhà thầu sẽ được triển khai từ năm 2026 và thực hiện định kỳ ba năm một lần” - ông Cận khẳng định.

Với vai trò là cơ quan quản lý đấu thầu, ông Văn Trọng Duẩn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) nhận định nếu việc phân loại, xếp hạng được thực hiện bài bản, khách quan, khoa học thì sẽ đóng vai trò hữu ích vừa cho cơ quan, đơn vị là chủ đầu tư trên cả nước, vừa cho chính doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực xây dựng.

Tuy nhiên, “việc phân loại xếp hạng doanh nghiệp xây dựng chỉ mang tính chất hỗ trợ, tham khảo không nhằm mục đích thay thế các nội dung đánh giá trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất” - đại diện Cục Quản lý đấu thầu lưu ý.

Thành Luân