Ngất xỉu khi đang bay: Bác sĩ cảnh báo nguy cơ tử vong nếu xử trí sai

Những nguyên nhân thường gặp trên máy bay

Một tình trạng ngất tưởng chừng thoáng qua trên máy bay có thể là dấu hiệu cảnh báo những biến cố y khoa nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Bác sĩ Nguyễn Hoàng Duy Tiến cấp cứu hành khách ngất xỉu trên chuyến bay đến Nhật Bản. Ảnh: Bác sĩ cung cấp.

Các sự cố y tế trên không không hề hiếm gặp. Trường hợp một bác sĩ Việt cấp cứu hành khách ngất xỉu trên chuyến bay sang Nhật từng được VietTimes phản ánh cho thấy, đằng sau một lần mất ý thức ngắn có thể ẩn chứa rủi ro y khoa nghiêm trọng. Theo các bác sĩ, ngất trên máy bay có thể chỉ là phản xạ lành tính, nhưng cũng có thể là biểu hiện sớm của những tình trạng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc thuyên tắc phổi.

Trao đổi với VietTimes, BS.CKII Dương Thiện Phước, Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, cho biết ngất là tình trạng mất ý thức tạm thời do lưu lượng máu lên não giảm đột ngột. Phần lớn các trường hợp có thể hồi phục nhanh, nhưng vẫn có những tình huống có nguy cơ tử vong nếu chẩn đoán và xử trí chậm trễ.

BS.CKII Dương Thiện Phước, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, trong một lần chia sẻ chuyên môn. Ảnh: Bác sĩ cung cấp.

Theo bác sĩ Phước, một trong những nguyên nhân phổ biến gây ngất khi bay là tình trạng thiếu oxy tương đối. Cabin máy bay được duy trì ở áp suất tương đương độ cao khoảng 1.800–2.400 m, khiến nồng độ oxy trong máu giảm nhẹ. Với người khỏe mạnh, thay đổi này thường không đáng ngại, nhưng với người mắc bệnh tim mạch hoặc hô hấp, đây có thể là yếu tố khiến cơ thể không thích nghi kịp.

Mất nước và hạ đường huyết cũng là nguyên nhân thường gặp. Không khí trong cabin rất khô, độ ẩm thấp khiến cơ thể dễ mất nước. Nếu hành khách bỏ bữa, uống nhiều rượu, cà phê hoặc mệt mỏi sau hành trình dài, huyết áp và đường huyết có thể giảm xuống mức gây ngất.

Một yếu tố khác dễ bị bỏ qua là ngồi bất động quá lâu. Máu có thể ứ lại ở chi dưới, làm giảm lượng máu trở về tim và não. Khi đứng dậy đột ngột sau thời gian dài ngồi yên, huyết áp có thể tụt nhanh và gây giảm tưới máu não tạm thời.

Ngoài ra, ngất phản xạ phế vị là nguyên nhân hay gặp nhất, thường xảy ra khi hành khách lo lắng, sợ bay, căng thẳng hoặc đau đớn. Phần lớn các trường hợp này là lành tính, song vẫn cần theo dõi để tránh bỏ sót các tình huống nặng.

Không phải ngất nào cũng lành tính

Theo các bác sĩ, điều đáng lo là nhiều người vẫn cho rằng ngất trên máy bay chỉ do mệt hoặc tụt huyết áp nhẹ. Thực tế, một số trường hợp là biểu hiện của biến cố tim mạch cấp như nhồi máu cơ tim hoặc loạn nhịp tim nguy hiểm.

BS.CKII Dương Thiện Phước cho biết các dấu hiệu gợi ý tình trạng nặng gồm đau ngực dữ dội, vã mồ hôi, mạch yếu hoặc không đều, khó thở, hoặc bệnh nhân không tỉnh lại sau 1–2 phút. Đây là những tín hiệu cần được xử trí cấp cứu khẩn cấp.

Trao đổi với VietTimes, bác sĩ Võ Phát Lê Hậu Lý, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Long, cho rằng việc khai thác nhanh bệnh sử đóng vai trò rất quan trọng. “Cần hỏi ngay người nhà hoặc người đi cùng về tiền sử bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp hay các bệnh nền khác để định hướng nguyên nhân”, bác sĩ nói.

Bác sĩ Võ Phát Lê Hậu Lý đang công tác tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Long. Ảnh: Bác sĩ cung cấp.

Một nguy cơ đặc biệt đáng lo ngại trên các chuyến bay dài là thuyên tắc phổi. Khi ngồi bất động nhiều giờ, cục máu đông có thể hình thành ở chân rồi di chuyển lên phổi, gây tắc mạch phổi cấp. Dấu hiệu thường là ngất kèm khó thở, đau ngực, tụt huyết áp hoặc ho ra máu, có thể đe dọa tính mạng nếu không can thiệp kịp thời.

Bên cạnh đó, đột quỵ não hoặc sốc phản vệ cũng có thể xảy ra ngay trên máy bay. Nếu bệnh nhân ngất kéo dài, tỉnh lại nhưng lơ mơ, méo miệng, yếu liệt hoặc nói khó, cần nghĩ tới đột quỵ. Nếu kèm phù mặt, môi, nổi mề đay hoặc thở rít, nguy cơ sốc phản vệ cần được tính đến.

Sơ cứu đúng cách quyết định tiên lượng

Các bác sĩ nhấn mạnh, xử trí ban đầu đúng có ý nghĩa quyết định trong “thời gian vàng”. Khi gặp người bị ngất trên máy bay, cần nhanh chóng gọi sự hỗ trợ của tiếp viên hoặc nhân viên y tế nếu có mặt trên chuyến bay, đồng thời đặt bệnh nhân nằm ngửa trên mặt phẳng.

Người có bệnh nền, đặc biệt là người lớn tuổi đi chuyến bay dài hoặc ra nước ngoài, cần chủ động kiểm tra sức khỏe và chuẩn bị thuốc men đầy đủ trước hành trình. Ảnh: Getty.

Người bị ngất nên được kê cao chân khoảng 30–45 độ để tăng lượng máu về tim và não, nới lỏng quần áo chật và đảm bảo đường thở thông thoáng. Nếu bệnh nhân không thở hoặc không có mạch, cần tiến hành ép tim ngoài lồng ngực ngay lập tức.

Tiếp viên hàng không được đào tạo về hồi sức tim phổi, sử dụng máy phá rung tự động, hỗ trợ oxy và xử trí cấp cứu ban đầu. Trong nhiều trường hợp, họ là lực lượng tiếp cận đầu tiên trước khi có chỉ đạo từ đội ngũ y tế mặt đất.

Tuy nhiên, điều kiện cấp cứu trên máy bay luôn bị hạn chế bởi không gian hẹp và thiếu thiết bị chuyên sâu. Do đó, việc sơ cứu ban đầu càng phải chính xác. Các bác sĩ cảnh báo không nên dựng bệnh nhân ngồi dậy đột ngột, đổ nước vào miệng, cho ăn uống hoặc tự ý cho dùng thuốc khi chưa rõ nguyên nhân. Những sai lầm này có thể khiến tình trạng trở nên nguy kịch hơn.

Ai cần đặc biệt thận trọng khi đi máy bay?

Những nhóm hành khách có nguy cơ cao gồm người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mới phẫu thuật, người có tiền sử đột quỵ, động kinh hoặc đái tháo đường. Theo các bác sĩ, những đối tượng này nên kiểm tra sức khỏe trước chuyến bay dài và chuẩn bị đầy đủ thuốc men cần thiết.

Phần lớn sự cố y tế trên máy bay có thể được giảm thiểu nếu hành khách nhận diện sớm nguy cơ của bản thân và có sự chuẩn bị phù hợp. “Chỉ cần chủ động phòng ngừa và xử trí đúng cách, nhiều biến cố nguy hiểm có thể được tránh”, bác sĩ Phước nhấn mạnh.