Ngày hội non sông (Bài 1): 80 năm trọn vẹn một niềm vui!

Khai mạc kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa I, ngày 2/3/1946. Ảnh: Tư liệu TTXVN

Dấu mốc đặt nền móng cho quyền làm chủ của Nhân dân

Ngay sau khi đất nước giành độc lập, đứng trước muôn vàn khó khăn, thách thức cả trong nước và quốc tế, quyết định Tổng tuyển cử không chỉ là một yêu cầu cấp thiết nhằm củng cố chính quyền cách mạng non trẻ mà còn là bước đi chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với việc xác lập nền tảng chính trị - pháp lý của Nhà nước, khẳng định Việt Nam là một quốc gia độc lập, có chủ quyền và quyền tự quyết.

Lần đầu tiên trong lịch sử, mọi công dân Việt Nam, không phân biệt nam, nữ, giàu, nghèo, giai cấp, tôn giáo hay trình độ học vấn, đều được tham gia bầu cử. Mỗi cử tri chỉ có một lá phiếu và lá phiếu đó có giá trị ngang nhau trong việc quyết định kết quả bầu cử, thể hiện rõ bản chất dân chủ, tiến bộ và nhân văn của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Tất cả mọi tầng lớp Nhân dân, từ nông dân, công nhân đến trí thức tham gia bầu cử với tinh thần đoàn kết và quyết tâm xây dựng một đất nước Việt Nam độc lập, tự do.

Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, trong cảnh đất nước vừa giành độc lập nhưng còn đối mặt với vô vàn khó khăn, đặc biệt là sự chống phá quyết liệt của thực dân Pháp. Bất chấp mọi hiểm nguy, Nhân dân cả nước đã nô nức tham gia bầu cử với tỷ lệ lên tới 89%. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao (98,4%). Tại Nam bộ, cuộc bầu cử diễn ra dưới mưa bom, bão đạn, 42 cán bộ, chiến sĩ cách mạng đã anh dũng hy sinh, thể hiện tinh thần quyết tử vì quyền làm chủ của Nhân dân. Kết quả, 333 đại biểu ưu tú đã được bầu vào Quốc hội khóa I, đại diện cho các tầng lớp, giai cấp, dân tộc và tôn giáo trên cả nước.

Tại Thanh Hóa, 96% cử tri đã tham gia ngày hội bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, 14 đại biểu ở Thanh Hóa đã trúng cử vào Quốc hội. Cùng với việc bầu cử Quốc hội, cử tri các dân tộc trong tỉnh đã tiến hành bầu đại biểu HĐND các cấp xã, huyện, tỉnh. Đồng thời Ủy ban hành chính các cấp cũng được thành lập. Đồng chí Nguyễn Văn Huệ được HĐND tỉnh bầu là Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh.

Không dừng lại ở ý nghĩa trước mắt, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã thiết lập mô hình và quy trình bầu cử, tạo ra tiền đề cho các cuộc bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND sau này. Các quy định và kinh nghiệm từ cuộc bầu cử này đã được vận dụng và phát triển phù hợp với từng giai đoạn lịch sử, từ đó giúp Nhà nước hoàn thiện pháp luật về bầu cử, từ việc quy định về điều kiện ứng cử, quyền bầu cử đến cách thức tổ chức và giám sát bầu cử...

Sự thành công của cuộc Tổng tuyển cử cũng khẳng định rõ vị thế và vai trò của Quốc hội trong hệ thống chính trị Việt Nam. Quốc hội trở thành cơ quan đại diện cho ý chí của Nhân dân và là nơi quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Đồng thời, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã góp phần thúc đẩy sự tham gia của Nhân dân vào đời sống chính trị, hình thành ý thức trách nhiệm công dân và thói quen tham gia bầu cử.

Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã tạo ra mô hình dân chủ đầu tiên của Việt Nam, định hình phương hướng cho các cuộc bầu cử và cho sự phát triển của nền dân chủ XHCN sau này. Đây không chỉ là một sự kiện chính trị mang tính lịch sử mà còn chứa đựng những giá trị bền vững về tinh thần dân tộc, dân chủ, độc lập và phát triển, để lại những ảnh hưởng lâu dài, sâu sắc đối với hệ thống chính trị và đời sống chính trị của đất nước.

Ông Thiều Quang Mộc (phường Hàm Rồng), nguyên Chủ tịch UBND thị xã Thanh Hóa giai đoạn 1972-1984 – người đã sống qua những ngày đi ở đợ, làm thuê đến khi cùng “cả nước” lên đường đi chiến đấu. Kinh qua các cuộc kháng chiến, cuộc đời ông dài theo những sự kiện lịch sử của đất nước. Từ ngày đầu tiên hồi hộp, bỡ ngỡ cầm trên tay lá phiếu đến ngày 15/3 này sẽ là lần thứ 16 ông đi bầu cử. “Con cháu trong nhà còn nói vui, ông là một trong số ít người đi bầu cử nhiều nhất. Cũng đúng thôi. Tôi vui vì mình còn có sức khỏe, còn được sống để nhìn thấy cháu con trưởng thành, đất nước phát triển”, ông Mộc cho biết.

Trọn vẹn niềm vui “Nhân dân Nam, Bắc là con một nhà”

30 năm sau cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội khóa I, ngày 25/4/1976, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa VI (ngày 25/4/1976) diễn ra trong niềm vui chung Bắc - Nam sum họp một nhà, non sông liền một dải. Hơn 23 triệu cử tri cả nước, với tư thế của người làm chủ đất nước, đã nô nức làm nghĩa vụ công dân của mình, bầu những đại biểu ưu tú vào cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất.

Mùa Xuân năm 1975, quân và dân ta đã giành được thắng lợi vĩ đại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bằng cuộc Tổng tiến công và nổi dậy ở miền Nam mà đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, xóa bỏ chế độ thực dân mới của đế quốc Mỹ, giành lại độc lập hoàn toàn cho Tổ quốc. Từ đây, cách mạng Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn cả nước độc lập thống nhất, cùng thực hiện một nhiệm vụ chiến lược là tiến hành cách mạng XHCN và xây dựng CNXH trong phạm vi cả nước.

Cựu chiến binh (CCB) - nhà văn Lê Xuân Giang vẫn còn nhớ nhiều về thời điểm đó, bởi sau khi giữ được cầu Hàm Rồng ông cùng các đồng đội ở Trung đoàn 228 vào Nha Trang (Khánh Hòa) bảo vệ vùng giải phóng. Nơi đóng quân của trung đoàn cũng là một điểm bầu cử. Trong vai trò trợ lý tuyên huấn, mọi công tác chuẩn bị diễn ra khẩn trương và với bộ đội thì việc bầu cử cũng được thực hiện rất nhanh chóng.

Những câu chuyện của cựu CCB Lê Xuân Giang quay đi trở lại vẫn là những năm tháng và đồng đội chiến đấu bảo vệ cầu Hàm Rồng. Gần 10 năm bám trụ bảo vệ cầu Hàm Rồng, ông cùng đồng đội đã bắn rơi 117 máy bay, bắt sống 4 phi công. Bên cạnh những chiến công là sự mất mát rất lớn, 220 chiến sĩ Trung đoàn 228 Hàm Rồng đã hy sinh trên mảnh đất xứ Thanh. “Bởi thế mà khi cầm lá phiếu trên tay, tôi lại nhớ đồng đội. Họ đã không được chứng kiến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất. Họ đã nằm lại ở Hàm Rồng, che chắn cho mảnh đất xứ Thanh khỏi những bom rơi lửa đạn. Đi bầu cử, tôi vừa bỏ lá phiếu của mình, vừa bỏ cho những đồng đội đã mất...”.

Còn với CCB Nguyễn Văn Nhắc (phường Hạc Thành) thì ngày bầu cử năm 1976, đó là thời điểm ông đang là lính của Đoàn 171 làm nhiệm vụ tuần tiễu bảo vệ vùng biển và hải phận quần đảo Trường Sa. “Khi ấy tôi gần 20 tuổi, nhẽ ra cũng là lần đầu tiên được đi bầu cử, nhưng vì nhiệm vụ, không thể được cầm lá phiếu trên tay”.

Sau giải phóng, CCB Nguyễn Thiện Phùng (phường Hạc Thành) trở về quê nhà. “Đó là những năm tháng vô cùng khó khăn. Thanh Hóa đã dồn hết vật chất và con người cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Vì thế đây là giai đoạn Thanh Hóa xây dựng nhiều phong trào thi đua yêu nước, lập thành tích chào mừng ngày bầu cử Quốc hội. Ở nhiều vùng nông thôn trong tỉnh, vùng dân tộc còn khó khăn, đồng bào chưa thoát nạn mù chữ đã tích cực học chữ để đến ngày bầu cử biết đọc, tự tay viết lá phiếu của mình”.

Tham gia nhiều cuộc bầu cử, chứng kiến nhiều sự đổi thay của đất nước, và bây giờ khi ở tuổi gần 80, nhưng với những CCB như Lê Xuân Giang, Nguyễn Thiện Phùng, Nguyễn Văn Nhắc... mỗi kỳ bầu cử là một ngày hội của trách nhiệm và niềm tin. “Bởi chúng tôi hiểu rõ giá trị của mỗi lá phiếu bầu thiêng liêng ấy, biết bao xương máu của cha anh, đồng đội, người dân đã đổ xuống để toàn dân được sống trong hòa bình, thực hiện quyền làm chủ của mình”, ông Nguyễn Thiện Phùng xúc động nói.

“Những ngày tôi sống đây là ngày đẹp hơn tất cả/ Dù mai sau đời muôn vạn lần hơn!” (Chế Lan Viên). Thời gian không ngừng trôi và mỗi sự kiện lịch sử là một câu chuyện để chúng ta mãi khắc ghi. Chúng ta đang sống trong không khí của một ngày hội lớn – ngày hội để cùng nhau xây dựng kiến tạo và phát triển đất nước.

Ngày hội non sông đã cận kề, mỗi người dân Việt Nam - những cử tri với lá phiếu trên nay, trong bóng cờ hoa rực rỡ, với niềm tin và kỳ vọng, sáng suốt lựa chọn, bầu ra ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026-2031.

Bài và ảnh: Kiều Huyền