Ngay trong tháng 4/2026, xăng sinh học phải được triển khai ra thị trường

Bài học xăng sinh học E5

Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, chiến tranh Mỹ - Israel với Iran nảy sinh những diễn biến hết sức phức tạp, khiến giá dầu thô biến động liên tục và nhiều khả năng không bảo đảm được nguồn cung, buộc nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, phải tìm mọi cách để bảo đảm an ninh năng lượng. Một trong các giải pháp được đưa ra là thúc đẩy nhanh việc sử dụng xăng sinh học thay cho xăng khoáng truyền thống.

Giải pháp xăng sinh học không phải bây giờ mới đặt ra. Từ năm 2012, xăng sinh học E5 (5% ethanol + 95% xăng khoáng) đã được đưa ra thị trường theo Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công thương đã ban hành Chỉ thị triển khai thực hiện Nghị quyết số 53.

Bộ Công thương cũng đã có nhiều văn bản đôn đốc, chỉ đạo phía doanh nghiệp và đầu mối phân phối xăng dầu triển khai thực hiện việc kinh doanh, tiêu thụ và phân phối bán xăng E5. Từ năm 2018, xăng sinh học E5 đã được bán rất rộng rãi trên thị trường cả nước, nhưng xu hướng tiêu dùng ngày càng giảm, do nhiều nguyên nhân.

Theo bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương), nguyên nhân là do giá xăng E5 chênh lệch với xăng khoáng không nhiều, nên chưa khuyến khích và hấp dẫn được người tiêu dùng sử dụng loại xăng này. Ví dụ, trong lần điều chỉnh giá xăng ngày 02/01/2025, giá xăng E5 RON92 không cao hơn 20.057 đồng/lít và giá bán xăng RON 95-III không cao hơn 20.746 đồng/lít. Như vậy, chênh lệch hai mặt hàng này là gần 700 đồng/lít, không hấp dẫn người tiêu dùng. Thứ hai, vấn đề truyền thông chưa đạt để người tiêu dùng tin cậy tiêu dùng xăng E5. Thứ ba, với tình hình kinh tế phát triển như hiện nay, người tiêu dùng có thêm nhiều phương tiện hiện đại hơn nên sử dụng nhiều loại xăng có chất lượng cao hơn.

Xăng sinh học E5 đã được đưa ra thị trường từ lâu nhưng chưa thu hút được người tiêu dùng

Xăng E5 tiêu thụ chậm đã kéo theo hàng loạt nhà máy sản xuất ethanol dừng hoạt động hoặc hoạt động không hết công suất. Một số nhà máy ethanol đóng cửa nhiều năm nay, gây lãng phí rất lớn.

Sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang xăng E10

Lần này, Chính phủ quyết tâm đưa xăng sinh học, chủ yếu là xăng E10 ra thị trường trong bối cảnh nguồn cung xăng dầu rất khó khăn như hiện nay. Muốn xăng E10 chiếm lĩnh thị trường, những hạn chế trên phải được khắc phục, đặc biệt đẩy mạnh công tác truyền thông để người tiêu dùng hiểu được ý nghĩa việc sử dụng xăng sinh học và làm cho giá xăng sinh học thực sự thấp hơn nhiều so với xăng khoáng.

Với quyết tâm đưa xăng sinh học chiếm lĩnh thị trường, Bộ Công thương đã ban hành Thông tư 50 về lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam. Theo đó, từ ngày 01/6/2026, xăng không chì theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành sẽ bắt buộc pha trộn thành xăng sinh học E5 RON92 (E5) và E10 RON95 (E10). Đây không chỉ là bước đi nhằm giảm phát thải và thúc đẩy kinh tế xanh, mà còn mở ra cơ hội ổn định đầu ra cho nông sản, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, góp phần tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.

Ngày 11/3, tại hội nghị phổ biến Thông tư số 50/2025 do Bộ Công thương tổ chức ở TPHCM, TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương), cho biết từ ngày 01/6 tới, xăng khoáng truyền thống sẽ không còn được phép lưu hành trên thị trường. Thị trường chỉ còn hai mặt hàng chính là xăng E5 và E10. Riêng đối với một số phương tiện đời cũ, chưa tương thích với xăng E10 và E5 sẽ tiếp tục được duy trì như một giải pháp chuyển tiếp đến năm 2030.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, Việt Nam đã có lộ trình phối trộn và sử dụng nhiên liệu sinh học nhưng giữa biến động giá dầu như hiện nay, Chính phủ yêu cầu phải thúc đẩy triển khai các giải pháp thay thế sớm hơn dự kiến. Theo đúng lộ trình, từ ngày 01/6/2026, xăng không chì (theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành) phải phối trộn, pha chế thành xăng E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc. Bên cạnh đó, tiếp tục phối trộn, pha chế xăng E5 RON92 để sử dụng cho động cơ xăng đến hết ngày 31/12/2030.

Thế nhưng, trước những thách thức về an ninh năng lượng, biến động thị trường năng lượng trên thế giới, ngày 19/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Trong đó, Bộ Công thương được giao nhiệm vụ đẩy mạnh sử dụng xăng sinh học E10, rà soát các điều kiện để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang xăng E10 trong tháng 4/2026, góp phần giảm 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.

Động thái này giúp giảm phụ thuộc xăng khoáng. Các doanh nghiệp, các nhà máy sản xuất ethanol cũng đang tăng tốc sản xuất nhiên liệu sinh học. "Việc đẩy nhanh lộ trình sử dụng nhiên liệu sinh học không chỉ giải quyết đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, giảm ô nhiễm môi trường, mà còn góp phần giảm phụ thuộc đáng kể vào nguồn xăng khoáng", ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho biết.

Nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất có công suất 100 triệu lít ethanol/năm, đã tái khởi động sản xuất

Theo số liệu của Bộ Công thương, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 ở nước ta khoảng 11,37 triệu m3. Khi chuyển sang sử dụng xăng E10 (tỷ lệ phối trộn 10% ethanol), thì lượng nhiên liệu hóa thạch được thay thế là rất đáng kể. Nếu được triển khai tốt và tiến tới xăng E15, E20 hay dầu diesel sinh học B15, B20 - dùng nhiên liệu biodiesel như dầu cọ, dầu thực vật, mỡ động vật, được trộn với 85% dầu diesel khoáng truyền thống, như một số quốc gia đã làm, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ còn rõ nét hơn nữa.

Tăng tốc sản xuất nhiên liệu sinh học

Việc nhanh chóng đưa xăng sinh học ra thị trường sẽ góp phần "đánh thức" các nhà máy sản xuất ethanol đang "đắp chiếu" hoặc sản xuất cầm chừng, đang thua lỗ lớn. Việt Nam hiện có 5 nhà máy ethanol đang vận hành ở mức cầm chừng, với khả năng cung ứng ngay khoảng 25.000 m³, đáp ứng gần 30% nhu cầu, sẽ giúp giảm áp lực đáng kể trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động khó lường như hiện nay.

Theo ông Hồ Ngọc Linh, Phó Trưởng phòng Kỹ thuật xăng dầu Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), doanh nghiệp này đã thí điểm kinh doanh xăng E5 và E10 tại TPHCM từ tháng 8/2025. Hiện Petrolimex có 7 kho pha chế sẵn sàng triển khai xăng E10 trên toàn quốc, cùng mạng lưới hơn 2.800 cửa hàng đã chuẩn bị hạ tầng và lộ trình chuyển đổi. Doanh nghiệp cũng đang đẩy nhanh tiến độ phân phối xăng E10 sớm hơn kế hoạch theo Thông tư 50. Về nguồn cung, nhu cầu ethanol phục vụ pha chế xăng E10 của riêng hệ thống Petrolimex ước khoảng 45.000 - 50.000m3 mỗi tháng.

Được biết, hiện nay Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) - đơn vị vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - đã chủ động xây dựng các kịch bản vận hành, nhằm bảo đảm nguồn cung xăng sinh học cho thị trường trong nước. Theo BSR, từ cuối tháng 3/2026, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất dự kiến tiếp nhận khoảng 60.000 tấn nhiên liệu sinh học (E100) từ Nhà máy Nhiên liệu sinh học dầu khí Miền Trung để pha chế xăng E10. Nguồn cung này được kỳ vọng góp phần tăng sản lượng xăng dầu nội địa trong bối cảnh hoạt động nhập khẩu gặp khó do một số quốc gia siết xuất khẩu.

Ông Phạm Văn Vượng, Giám đốc Công ty Cổ phần Nhiên liệu Sinh học Dầu khí Miền Trung cho biết, nhà máy đã chạy thử từ ngày 20/01/2026 và đến 06/02 đã cho ra lô ethanol nhiên liệu đầu tiên. Trong giai đoạn đầu, sản lượng đạt khoảng 470m3; đến ngày 12/02, đơn vị xuất lô hàng đầu tiên 210m3 cung cấp cho BSR để phối trộn xăng sinh học E10 RON95. Sau khi hoàn tất chạy thử, nhà máy tiếp tục rà soát, tối ưu kỹ thuật để nâng hiệu quả vận hành.

Nguyên liệu đầu vào để sản xuất ethanol chủ yếu là sắn lát khô, được ký hợp đồng dài hạn với các đối tác nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định. Về đầu ra, trước mắt doanh nghiệp tập trung cung cấp ethanol cho BSR thông qua hệ thống đường ống kết nối trực tiếp với bồn chứa tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Đồng thời, hệ thống xuất hàng bằng đường bộ cũng đã được đầu tư để sẵn sàng mở rộng cung ứng khi thị trường có nhu cầu.

Trong bối cảnh nhu cầu xăng sinh học được dự báo tăng, việc đưa các nhà máy ethanol trong nước hoạt động trở lại được xem là giải pháp giúp tăng tính chủ động về nguồn cung năng lượng. Với hạ tầng pha chế và hệ thống kết nối sẵn có, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất được đánh giá có vai trò đáng kể trong việc cung ứng xăng E10 ra thị trường.

Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng khẳng định rằng, khi triển khai lộ trình phối trộn xăng E10 không gặp trở ngại lớn về công nghệ, cũng không quá lo về nguồn cung. Bởi bản chất của xăng E10 không phải là một sản phẩm mới với thế giới. Lợi thế của Việt Nam là nước đi sau nên có thể học hỏi kinh nghiệm từ các nước đã triển khai nhiều năm.

Vấn đề hiện nay là công tác truyền thông về lợi ích của xăng sinh học với môi trường. Đây không chỉ là bước đi nhằm giảm phát thải và thúc đẩy kinh tế xanh, mà còn mở ra cơ hội ổn định đầu ra cho nông sản, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.

Vấn đề còn lại rất quan trọng mang tính cốt lõi là giá thành sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán lẻ, phải rẻ nhiều hơn so với xăng khoáng để thu hút người tiêu dùng. Nếu không sẽ lặp lại tình trạng của xăng sinh học E5 đã từng gặp khó khăn trong tiêu thụ, thì mọi nỗ lực đưa xăng sinh học ra thị trường sẽ khó đạt được kỳ vọng.

XUÂN NHÂN