Nghề hấp cá Quy Nhơn - nét đẹp lao động người dân miền biển

Bao đời nay, từ sáng sớm đến chiều tối, bên những bếp lửa luôn rực đỏ là những người dân cần cù mưu sinh với nghề hấp cá. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Chợ cá Hàm Tử nằm ngay bên bến Hàm Tử, biển Quy Nhơn thuộc tỉnh Gia Lai (Bình Định cũ). Đây là đầu mối nhận và cung cấp cá không chỉ cho Quy Nhơn, mà còn cả các vùng lân cận. Chợ cá Hàm Tử có nhiều chủng loại như cá thu, lồ ồ, cá hồng, cá mú… với số lượng hàng chục tấn. Người dân sống gần Cảng đã chọn nghề hấp cá biển làm nghề chính để kiếm sống. Với sự hiền lành, mộc mạc, người lao động nơi đây gửi gắm tâm tình vào từng mẻ cá hấp để làm nên thương hiệu cá hấp Quy Nhơn thơm ngon nức tiếng xa gần.

Khi ánh bình minh còn chưa ló rạng, bên bến Hàm Tử, người dân lao động miền biển Quy Nhơn đã bắt tay vào công việc hằng ngày. Trong không gian nghi ngút hơi nước, đặc quánh mùi biển, những lò hấp đã đỏ lửa, từng rổ cá, mực tươi rói mới được thuyền chở về chờ chế biến. Cách thức hấp cá, mực chín tới là một cách bảo quản thực phẩm nhằm giữ nguyên độ ngọt tự nhiên của cá biển...

Bao đời nay, từ sáng sớm đến chiều tối, bên những bếp lửa luôn rực đỏ là những người dân cần cù mưu sinh với nghề hấp cá. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Giữ ngọn lửa đỏ - nét đẹp lao động của người dân miền biển

Đã nửa thế kỷ trôi qua, nghề hấp cá tại cảng Quy Nhơn vẫn là nguồn thu nhập chính của hàng chục hộ dân địa phương, lặng lẽ, kiên cường giữa đời sống đô thị đang đổi thay từng ngày.

Bên trong những căn phòng nhỏ với ánh nắng xuyên qua ô cửa, không khí lúc nào cũng đặc quánh hơi nóng và mùi đặc trưng của cá biển. Những mẻ cá cơm, cá nục, cá ngừ sọc dưa, hay từng mẻ mực tươi được xếp chồng trong các xửng hấp to, đặt trực tiếp trên những bếp than đỏ lửa.

Cá, mực sẽ được thương lái mua từ cảng, sau đó mang tới các lò hấp tại đây để xử lý, cuối cùng được chuyển đến các chợ khắp nơi.

Để cá giữ được độ ngọt, đậm đà và không bị nát, người làm nghề phải có kinh nghiệm căn chỉnh, ước tính được lượng nước, thời gian hấp và nhiệt độ lửa, tất cả đều "cân đong" bằng kinh nghiệm và cảm giác sau nhiều năm gắn bó với nghề.

Thợ chính của lò hấp đòi hỏi sức khỏe thể lực và sự dẻo dai, đôi khi là những người phụ nữ. Dù phải làm việc trong môi trường oi bức, nơi hơi nóng từ bếp lò quyện đặc với mùi cá mực, song những con người lao động chịu thương, chịu khó nơi đây vẫn vui với nghề khi sau mỗi mẻ hấp ra lò với đầy cá mực thơm ngon, chắc nịch... tỏa đi khắp muôn nơi.

Có lẽ chính sự gắn bó ấy đã giữ ngọn lửa đỏ trong các lò hấp ở nơi này cháy suốt mấy chục năm qua đầy bền bỉ.

Mẻ cá nóng hổi vừa ra lò. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Không đơn giản như tên gọi

"Hấp cá" - nghe qua thì đơn giản, có vẻ chỉ là đặt cá lên bên lửa chờ đến khi cá chín, tuy nhiên, không đơn giản như tên gọi, hấp cá đòi hỏi quy trình công phu và phức tạp hơn nhiều.

Các thuyền chở cá tươi từ biển về sẽ được các lò hấp thu mua, thường là các loại như: cá mực, cá nục, cá cơm, cá sọc dưa, cá ngừ…

Sau khi mua về, những người lao động ở đây sẽ làm sạch và xử lý cá qua các công đoạn như đánh vảy, mổ ruột, cắt lát và xếp ngăn nắp vào các rổ tre để chờ cho vào lò hấp.

Với số lượng cá lớn và phải làm kịp thời gian để chuyển ra các chợ, nên người thợ phải vừa cẩn thận, vừa có kỹ năng "tay quen" để nhanh chóng xử lý từng rổ, từng rổ cá, mực.

Các lò hấp rực lửa từ khoảng 5h sáng, ngọn lửa hắt ra nhiệt lượng bỏng rát chân tay, từng sọt cá tầm 10 kg cao hơn 1,2 m, đã qua sơ chế sạch sẽ được đưa lần lượt vào lò hấp với nước đang sôi sùng sục trên bếp. Các công đoạn này được thao tác liên tục cả ngày.

Nước hấp được pha theo công thức riêng để đảm bảo vị đậm đà của cá biển. Thời gian hấp của mỗi loại cá, mực cũng khác nhau, và được căn chỉnh hợp lý để cá chín tới, đảm bảo thịt dai, chắc và giữ nguyên vị ngon, ngọt.

Nghề hấp cá đã có từ nhiều năm, gắn bó với nhiều người lao động của các hộ gia đình; hơn cả một nghề mưu sinh, đó còn là dấu ấn văn hóa lao động đặc trưng của cư dân miền biển, tạo nên một gam màu rất riêng, minh chứng cho sự bền bỉ gắn bó, bám biển của người dân Quy Nhơn./.