Nghề làm đũa từ cau Nàng Rưng tất bật vào vụ Tết

Nghề làm quanh năm, Tết càng tất bật

Những ngày giáp Tết, tại căn nhà nhỏ bên cạnh đường ray tàu chạy, chị Nguyễn Thị Thu (46 tuổi, xóm 3, xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh) vẫn cần mẫn vót từng chiếc đũa để kịp giao hàng cho khách.

Mặc dù giáp Tết nhưng gia đình chị Thu vẫn chưa thể nghỉ do đơn hàng liên tục.

Ngồi tiếp chuyện, đôi bàn tay của chị thoăn thoắt đưa dao chẻ để tạo đũa thô, rồi dùng bào sắt để vót đũa. Chị nói, gia đình đã làm nghề vót đũa hơn 20 năm. Mỗi ngày, gia đình chị có thể làm được hơn 100 đôi đũa.

"Đũa cau Nàng Rưng cứng, chắc, bền và đẹp hơn đũa tre, lại hoàn toàn tự nhiên, không dùng hóa chất nên khách rất ưa chuộng. Làm đến đâu bán hết đến đó, nhiều khi không kịp giao cho khách", chị Thu chia sẻ.

Để hoàn thành một đôi đũa, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn thủ công.

Nguyên liệu chính để làm đũa là cau Nàng Rưng, loài cau mọc sâu trong rừng già. Đây là cây thân gỗ, thường cao từ 4 đến 7m, đường kính 5 đến 7cm, đặc biệt không ngấm nước. Thường thì chỉ những cây cau đã 20 đến 30 năm tuổi mới được chọn làm đũa.

Cau càng già thì thớ gỗ càng chắc, đũa làm ra càng bền, không bị mốc và có mùi thơm tự nhiên đặc trưng. Chính những yếu tố đó đã giúp đũa cau Nàng Rưng được người tiêu dùng ưa chuộng, tin dùng suốt nhiều năm qua.

Trước đây, cau Nàng Rưng thường mọc ở một số vùng núi. Tuy nhiên, theo thời gian, loài cây này càng ngày lại càng khan hiếm. Để có nguyên liệu làm đũa, người dân Phúc Trạch phải lặn lội vượt quãng đường hơn 200km, băng rừng vào các vùng núi sâu, thậm chí men theo những khu vực giáp biên giới Lào để tìm từng gốc cau già còn sót lại.

Nghề làm đũa khá nhàn, không mất sức, nhưng đòi hỏi tỉ mỉ, cẩn thận.

Chị Thu cũng không biết chính xác nghề bắt đầu từ khi nào, chỉ biết rằng qua năm tháng, nghề vót đũa cau đã lặng lẽ gắn bó với làng quê, trở thành kế sinh nhai nuôi lớn bao thế hệ con em trưởng thành.

"Nghề làm đũa cau không phụ thuộc mùa vụ nên người thợ làm nghề quanh năm, có thể tranh thủ lúc nông nhàn cũng như khi bận rộn. Nhưng cứ riêng vào những tháng cận Tết, nhu cầu thị trường lại tăng cao, đơn hàng nhiều hơn", chị Thu nói.

Ấm no nhờ nghề vót đũa

Cẩn thận xem lại nguyên liệu trước khi làm, bà Trịnh Thị Oanh (62 tuổi, xã Phúc Trạch) cho biết, cau được mua theo từng khúc dài khoảng 30cm với giá 10.000 đồng/khúc. Đũa làm từ cau già có giá cao hơn, còn cau non sẽ không được giá bằng.

Nguyên liệu làm đũa là cau Nàng Rưng. Đây là cây có đặc tính thân cây thẳng, nhiều mắt, chỉ phát triển trong rừng già.

Để hoàn thành một đôi đũa, người thợ phải trải qua 6 công đoạn thủ công như: cưa cây, chẻ nhỏ, vót, bào thô, bào trơn, chà bóng và phơi khô. Nếu trời nắng, đũa chỉ cần phơi từ 2 đến 3 nắng là đạt chuẩn, còn những ngày âm u, đũa phải được hầm than khoảng 8 tiếng mới có thể xuất bán.

"Bình thường, mỗi ngày, riêng tôi làm được khoảng 30 đến 40 đôi đũa. Dịp Tết đơn hàng nhiều hơn nhưng cũng không thể làm nhanh, vì nghề này phải tỉ mỉ từng chút", bà Oanh nói.

Nghề làm đũa nhìn thì nhàn, không mất sức, nhưng ngồi nhiều cũng mỏi lưng. Nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận. Khác với nhiều sản phẩm đũa trên thị trường thường làm từ gỗ, tre, xương, ngà voi, kim loại, chất dẻo,… người dân ở đây làm đũa từ cây cau tự nhiên và làm thủ công, không sử dụng các loại chất để tạo độ bóng hay màu.

Thu nhập từ nghề làm đũa cau không cao, mỗi tháng bà Oanh chỉ lãi vài triệu đồng. Tuy nhiên, với bà cũng như nhiều gia đình ở Phúc Trạch, đây vẫn là nguồn sống chính. "Nhờ nghề này mà tôi nuôi được con cái ăn học nên người", bà Oanh chia sẻ.

Từ chỗ chỉ vài hộ làm đũa để sử dụng trong gia đình hoặc biếu người thân, đến nay toàn xã đã có hơn 20 hộ dân theo nghề. Những đôi đũa mộc mạc ấy không chỉ giúp người dân cải thiện thu nhập mà còn góp phần gìn giữ một nghề thủ công truyền thống gắn bó với núi rừng.

Công đoạn tiếp theo, người thợ đem đũa ra phơi trong thời gian 2-3 nắng cho khô.

Ông Phan Quốc Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch cho biết: "Đũa cau Nàng Rưng là sản phẩm thủ công truyền thống của địa phương. Đũa được làm từ cây cau Nàng Rưng có đặc tính cứng, đặc, vân đẹp nên rất được ưa chuộng".

Ngoài ra, đũa được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên, ít cong vênh, hạn chế mốc nên an toàn cho người sử dụng và góp phần giảm việc sử dụng đũa nhựa trên thị trường.

Bởi vậy, có rất nhiều hộ dân tham gia làm nghề đũa nhờ tính chất linh hoạt, dễ làm và không ảnh hưởng thời tiết của nó. Hiện, cùng với việc ứng dụng công nghệ thông tin, đũa cau Nàng Rưng ngày càng được thị trường biết đến, đơn hàng tăng, cũng nhờ đó nghề ngày càng mang lại thu nhập ổn định cho người dân nơi đây.

Ngọc Ánh – Thúy Nga