Nghe làn điệu múa kể chuyện quê hương

Thạc sĩ múa, nghệ sĩ, biên đạo và giảng viên Vũ Minh Anh. (Ảnh: NVCC)

Bén duyên với múa từ thuở nhỏ

11 tuổi, khi nhiều đứa trẻ vẫn trong vòng tay gia đình, Vũ Minh Anh đã bắt đầu hành trình trưởng thành ở một đất nước xa lạ.

Năm 2007, cô cùng tám bạn nhỏ khác may mắn được Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh lựa chọn cử sang Trung Quốc theo học tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tây.

Khi ấy, rào cản ngôn ngữ, môi trường sống mới và phương pháp đào tạo khác biệt khiến cô bé ấy chật vật để thích nghi.

Đặc biệt, múa Trung Quốc đòi hỏi kỹ thuật cao và độ dẻo dai bền bỉ, khiến những giờ tập luyện vốn đã vất vả càng thêm khắc nghiệt khi cái lạnh tiết trời Đông tràn về.

Với cô bé lớn lên ở vùng đất phương Nam quanh năm nắng gió, cảm giác đau buốt trong những buổi ép dẻo đã trở thành ký ức in đậm trong những năm tháng đầu đời xa nhà.

“Tuần nào mình cũng phải gọi điện thoại về nhà rồi khóc vì nhớ mẹ”, Minh Anh nhớ lại.

Đằng sau nỗi nhớ nhà ùa về qua cuộc gọi ngắn, dòng tin nhắn viết vội là những ngày cô gái trẻ miệt mài tập luyện, kiên trì vượt qua từng giới hạn của bản thân.

Giữa những bỡ ngỡ ấy, Minh Anh may mắn gặp cô giáo Vi Huệ Mai, người đã dành cho cô sự chở che và dìu dắt, trở thành điểm tựa ấm áp thời gian sống xa gia đình.

Chính bởi sự quan tâm quý giá nơi đất khách quê người, Vũ Minh Anh trân quý gọi cô Vi Huệ Mai là “người mẹ Trung Quốc” - một cách gọi giản dị nhưng chứa đựng lòng biết ơn sâu sắc.

Vũ Minh Anh trong một giờ giảng dạy tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tây. (Ảnh NVCC)

Theo thời gian, Minh Anh dần trưởng thành qua từng buổi tập và lần lượt hoàn thành chương trình Trung cấp, Đại học và Thạc sĩ chuyên ngành Biên đạo múa tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tây. Sau đó, cô tiếp tục ở lại trường giảng dạy, đồng thời theo đuổi hoạt động biểu diễn, sáng tác và biên đạo.

Gần hai thập niên sống và làm việc tại Trung Quốc đã giúp Minh Anh hiểu sâu hơn về ngôn ngữ, văn hóa và nghệ thuật của nước bạn. Song, càng đi xa, cô càng nhận ra những giá trị Việt Nam vẫn luôn hiện diện trong cách cảm nhận cuộc sống.

Ca trù kể chuyện quê hương

Vũ Minh Anh (thứ tư từ phải sang) chụp ảnh cùng nghệ sĩ ca trù Phạm Thị Liên (áo xanh dương, thứ tư từ trái sang) và các em nhỏ trong chuyến tìm hiểu nghệ thuật ca trù tại Hải Phòng, tháng 11/2024. (Ảnh: NVCC)

Với Minh Anh, một giai điệu có thể khiến người nghe rung động dù chưa hiểu lời ca, một điệu múa cũng có thể gợi lên hình ảnh, tính cách và tâm hồn của một dân tộc.

Chính niềm tin ấy đã thôi thúc cô tìm cách đưa những chất liệu văn hóa Việt Nam vào các tác phẩm của mình. Một trong những lựa chọn tâm đắc của Minh Anh là ca trù, loại hình nghệ thuật truyền thống gắn với hình tượng người ca nương.

Trước khi bắt tay sáng tác, cô từng có chuyến đi về một làng ca trù ở thành phố Hải Phòng để trò chuyện với các nghệ nhân và tìm hiểu tường tận đời sống nghệ thuật nơi đây.

Từ những trải nghiệm ấy, Minh Anh đã xây dựng tác phẩm Đào Nương họ Nguyễn với hình tượng ca nương Việt Nam làm trung tâm.

Năm 2023, tác phẩm được trình diễn tại chương trình dành cho các cơ sở đào tạo múa bậc cao học trên toàn Trung Quốc. Trong tác phẩm, Minh Anh khéo léo kết hợp những chất liệu văn hóa quê hương với ngôn ngữ múa cổ điển Trung Hoa.

Nghệ sĩ múa Vũ Minh Anh biểu diễn tác phẩm “Đào Nương họ Nguyễn”, lấy cảm hứng từ nghệ thuật ca trù Việt Nam, tại thành phố Trường Xuân (Trung Quốc), tháng 4/2025. (Ảnh: NVCC)

Dẫu vậy, quá trình sáng tạo cũng chẳng hề dễ dàng.

Khi ấy, Minh Anh chưa có điều kiện tìm diễn viên Việt Nam để thể hiện ý tưởng. Cô quyết định hợp tác với người bạn Trung Quốc Chu Mạn Khiết, mở đầu cho hành trình cùng nhau tìm tiếng nói chung giữa hai nền văn hóa qua từng chuyển động múa.

Những buổi tập đầu tiên, cả hai khó lòng tránh khỏi những khoảng chênh trong cảm nhận. Với Minh Anh, hình tượng ca nương cần toát lên vẻ mềm mại, thanh nhã và kín đáo. Trong khi đó, bạn diễn Trung Quốc lại cần thời gian để thấu cảm chiều sâu của một nền văn hóa vốn còn xa lạ với mình.

Bước ngoặt đến trong một lần cả hai cùng tới Nam Hồ. Trong chuyến đi ấy, Minh Anh kể cho bạn nghe về văn hóa Việt Nam và nghệ thuật ca trù. Trong khi đó, Chu Mạn Khiết giúp cô khám phá vẻ đẹp của múa cổ điển Trung Hoa, để cả hai dần thấu hiểu ngôn ngữ nghệ thuật của nhau.

Sau trải nghiệm ấy, Minh Anh nhận ra rằng, dù khác biệt trong ngôn ngữ biểu đạt, hai làn điệu vẫn có thể tìm thấy sự đồng điệu khi cùng khắc họa nét dịu dàng và chiều sâu nội tâm của người phụ nữ.

Năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc, Minh Anh có cơ hội đưa tác phẩm này trở về thủ đô Hà Nội.

Với cô, đó là khoảnh khắc xúc động khi câu chuyện văn hóa quê hương mà mình ấp ủ lại được cất lên trên sân khấu quê nhà.

Nhìn lại quá trình ấy, Minh Anh nhận ra rằng, nhịp cầu giữa hai nền văn hóa đôi khi bắt đầu từ những điều bình dị nhất, như một câu chuyện được sẻ chia, một tấm lòng sẵn sàng lắng nghe và những rung cảm gặp nhau qua nghệ thuật.

Nhịp cầu cần thêm người xây đắp

Vũ Minh Anh trang điểm cho học sinh Trung Quốc trước giờ buổi biểu diễn vào tháng 9/2026, trong khuôn khổ Liên hoan Văn hóa thế giới lần thứ hai tại Hà Nội. (Ảnh: NVCC)

Sau gần hai thập niên học tập và làm việc tại Trung Quốc, Minh Anh tin rằng, nghệ thuật có thể mở ra những con đường để con người hiểu nhau sâu sắc hơn. Đôi khi, sự giao hòa văn hóa bắt nguồn từ những hình ảnh bình dị như tà áo dài thướt tha, chiếc chiếu cói mộc mạc hay dáng ngồi thanh nhã của một ca nương.

Khi được đặt trong một tác phẩm múa, những hình ảnh ấy có thể khơi gợi sự tò mò, đưa khán giả đến gần hơn với văn hóa Việt Nam.

Tâm niệm này cũng được cô gửi gắm trong công việc giảng dạy tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tây. Trong các giờ học biên đạo, Minh Anh giới thiệu cho sinh viên những chất liệu văn hóa Việt Nam, khuyến khích các em tìm hiểu ý nghĩa phía sau những hình ảnh quen thuộc trước khi chuyển hóa thành ngôn ngữ múa.

Chẳng hạn, khi nói về chiếc nón lá, cô gợi mở một cách nhìn khác, rằng liệu hình ảnh chiếc nón của phụ nữ Việt Nam có thể gợi lên mái nhà, sự chở che và cảm giác thuộc về quê hương.

Với Minh Anh, gìn giữ bản sắc vẫn có thể song hành với việc học hỏi những phương thức biểu đạt mới. Người nghệ sĩ có thể tiếp nhận kỹ thuật, thử nghiệm ngôn ngữ đương đại và kết hợp các chất liệu khác nhau, song cốt yếu vẫn là phải hiểu rõ cội nguồn của những giá trị mình lựa chọn thể hiện.

Vũ Minh Anh phát biểu tại chương trình Gặp gỡ, giao lưu truyền thông trẻ Việt Nam - Trung Quốc với chủ đề “Đối thoại về kỷ nguyên mới”, tháng 9/2026. (Ảnh: NVCC)

Trong quan hệ giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc, Minh Anh mong muốn hợp tác nghệ thuật sẽ có thêm những bước tiến thực chất.

Cô hy vọng, vào một ngày không xa, hai bên sẽ có cơ hội xây dựng chung một vở vũ kịch hay tác phẩm múa, để những đặc trưng về văn hóa trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo. Những trao đổi trong quá trình ấy có thể mở ra góc nhìn mới, đồng thời giúp khán giả hai nước tiếp cận văn hóa của nhau qua một hình thức gần gũi và giàu cảm xúc.

Dẫu vậy, Minh Anh hiểu rằng, một nhịp cầu văn hóa không thể được bồi đắp chỉ bằng nỗ lực của riêng một người. Cô khiêm nhường xem những gì mình đang làm là một phần đóng góp nhỏ bé, lặng lẽ nhưng bền bỉ, với mong muốn đưa nghệ thuật và những giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè Trung Quốc. Cô mong muốn ngày càng có nhiều nghệ sĩ, giảng viên và sinh viên tham gia các hoạt động giao lưu, hợp tác, cùng kể những câu chuyện văn hóa của dân tộc mình và lắng nghe câu chuyện từ phía bên kia.

Nhìn lại chặng đường đã qua, từ cô bé 11 tuổi rời gia đình đến giảng viên Việt Nam đứng lớp tại Học viện Nghệ thuật Quảng Tây, Minh Anh vẫn giữ trong mình niềm tin vào sức mạnh của nghệ thuật.

Cô từng bước học cách sống giữa một nền văn hóa khác, tìm thấy những người thầy, tri kỷ đồng hành và gửi gắm những tâm tình với quê hương vào trong từng tác phẩm. Để rồi qua những chuyển động không lời, những nét đẹp nơi mảnh đất hình chữ S tiếp tục được Minh Anh nâng niu, gìn giữ và đưa đến gần hơn với trái tim khán giả.

Vũ Minh Anh chụp ảnh cùng các đại biểu tại chương trình Gặp gỡ, giao lưu truyền thông trẻ Việt Nam - Trung Quốc, tháng 9/2026. (Ảnh: Trung Anh)

Mới đây, nghệ sĩ múa Vũ Minh Anh góp mặt trong bộ phim tài liệu Câu chuyện song thành Việt - Trung: Làm khách nhà nhau. Đồng hành cùng người bạn Ngân Duyệt Tây (Yin Yuexi), nghệ sĩ dân tộc Mục Lão, tại La Thành (Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây), Minh Anh có dịp trải nghiệm dân ca, múa, ẩm thực, nhuộm chàm và nghề thủ công truyền thống, qua đó khám phá đời sống văn hóa bản địa từ những điều gần gũi, bình dị.

Bộ phim gồm hai phần, ghi lại hành trình khám phá văn hóa theo hai chiều Việt Nam - Trung Quốc của những người trẻ hai nước. Trong phần phim tại Việt Nam, các nhân vật trải nghiệm của nước bạn Trung Quốc có dịp tìm hiểu nghề dệt lụa ở La Khê, khám phá vẻ đẹp của áo dài ngũ thân, trải nghiệm thư pháp và thưởng trà theo phong vị Hà Nội.

Bộ phim do Báo Điện tử VTC News phối hợp với Nhật báo Quảng Tây và Trung tâm Truyền thông quốc tế Quảng Tây thực hiện, qua đó kể những câu chuyện chân thực về sự gặp gỡ, sẻ chia và thấu hiểu giữa nhân dân hai nước.