Nghệ nhân Lê Thị Hương: Người 'tiếp lửa' văn hóa truyền thống

Với Nghệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương hát xường, hát đang luôn mang đến cho chị những cảm xúc mới mẻ.

Là người con của đất Mường xã Minh Sơn, việc tiếp nhận văn hóa truyền thống của cha ông với chị Hương như một lẽ tự nhiên. Chị kể cho chúng tôi nghe về những ngày tuổi thơ tới trường, được đọc những trang sách, nghe những bài giảng của thầy cô về sự cần thiết phải giữ gìn bản sắc dân tộc, rồi được tham gia những đêm diễn văn nghệ của thôn, nghe những chia sẻ đầy trăn trở của các bậc cao niên trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Mường...

Nghệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương và Nghệ nhân Nhân dân Phạm Thị Tắng là thế hệ truyền lửa và tiếp lửa văn hóa dân gian dân tộc Mường.

Mưa dầm thấm lâu, chị đi cùng các mẹ, các bà đến từng buổi tập, từng đêm diễn, nhiều thành quen, rồi yêu những làn điệu dân ca, dân vũ của quê mình lúc nào không biết. Chị tự luôn tự hào vì trong gia đình có cha, mẹ, ông bà đều là những người hát xường, đang có tiếng trong vùng. Bên bếp lửa nhà sàn, những tâm tình diễn giải, những lời hát xường ngọt ngào sâu lắng đã thắp lên trong chị về tình yêu với văn hóa truyền thống.

Chị Hương cho biết, học hát xường, đang không khó nhưng để hát hay trước hết cần phải có niềm say mê. Nếu như hát đang là kể lại những câu chuyện bằng lời hát, thì hát xường chính là biến lời ăn, tiếng nói thành câu hát.

Không chỉ thông thạo 12 bậc xường với 650 bài, Nghệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương còn là người truyền lửa văn hóa Mường cho thế hệ trẻ.

Không chỉ thành thạo các làn điệu xường với 12 bậc, trên 650 bài hát, chị Hương còn nhiệt tình tham gia những đêm hội cồng, chiêng. Đồng thời, tiếp thu trò diễn Pồn Pôông do Nghệ nhân Nhân dân Phạm Thị Tắng truyền dạy. Trò diễn Pồn Pôông được cộng đồng dân tộc Mường đất Châu Ngọc xem là báu vật. Ở đó, không chỉ là những câu chuyện kể về thủa hồng hoang “lập trời, lập đất”, mà còn diễn tả công cuộc đấu tranh dựng xây làng bản, gìn giữ non sông, đất nước, những kinh nghiệm trong lao động, sản xuất, trong cách ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, vạn vật... Tất cả đều được những người tham gia trò diễn Pồn Pôông tái dựng một cách chân thực, đầy tự hào.

Những ngày xuân, ngày Tết, Câu lạc bộ hát xường, đang lại có dịp sinh hoạt cùng nhau.

Nhiều năm theo học nghệ nhân Phạm Thị Tắng, chị Hương càng cảm nhận được tâm huyết, nhiệt tình của lớp người đi trước với văn hóa truyền thống. Bởi thế, chị luôn thấy mình phải có trách nhiệm trong việc bảo tồn, gìn giữ văn hóa Mường.

Theo chị Hương, việc của thế hệ đi trước chính là định hướng, truyền dạy để con cháu mình không xa lạ với văn hóa truyền thống và có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa ấy.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương, người Mường có thể hát xường ở nhiều dịp khác nhau, như lễ mừng nhà mới, lễ đặt tên cho con, trong mỗi dịp hội làng...

Với mỗi người con đất Mường xứ Thanh nói riêng, cộng đồng các dân tộc trên dải đất hình chữ S nói chung, tình yêu và sự say mê không tự nhiên mà có, cũng không bỗng nhiên mất đi, bởi văn hóa truyền thống như mạch nguồn, âm thầm chảy trong đời sống cộng đồng. Mạch nguồn ấy lớn lên từng ngày, tạo thành một dòng chảy văn hóa trong trái tim mỗi người, đó chính là tình yêu đối với quê hương, đất nước, là niềm tự hào về dân tộc Việt Nam...

Thông qua những câu hát xường, đang, Nghệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương kể cho mọi người nghe những câu chuyện của người Mường tự thủa khai thiên, lập địa.

Với nghệ nhân Lê Thị Hương, chị không chỉ là “người tiếp lửa”, mà còn là “người truyền lửa” văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay trên đất Mường Châu Ngọc. Qua hơn 20 năm gắn bó, đến nay chị Lê Thị Hương đã cùng với chính quyền, Hội LHPN xã Minh Sơn thành lập được Câu lạc bộ văn hóa dân tộc Mường với hàng chục thành viên ở nhiều độ tuổi khác nhau. Chị cũng trở thành hạt nhân cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ của địa phương.

Đức Dũng