Nghề 'nuôi AI' và mặt tối phía sau cơn sốt trí tuệ nhân tạo

Khi Hollywood đình công năm 2023 để phản đối việc AI có thể thay thế biên kịch và diễn viên, nhiều người tin rằng đó là cuộc chiến nhằm bảo vệ lao động sáng tạo trước công nghệ. Nhưng chỉ vài năm sau, một nghịch lý xuất hiện: chính những người từng phản đối AI lại phải đi “nuôi” AI để kiếm sống.

Một bài viết trên Wired mới đây đã hé lộ thế giới ít được nhìn thấy phía sau cơn sốt trí tuệ nhân tạo toàn cầu: hàng chục nghìn lao động thời vụ đang âm thầm làm việc cho các nền tảng AI trong điều kiện bấp bênh, áp lực và gần như vô hình.

Tác giả bài viết là một biên kịch Hollywood, từng tham gia sản xuất nhiều series cho Hulu, Paramount và BBC. Sau cuộc đình công kéo dài ở Hollywood, ngành giải trí rơi vào khủng hoảng, dự án bị hủy, thanh toán trì trệ và công việc ngày càng khan hiếm. Đó cũng là lúc cô tìm đến “AI gig work”, một dạng lao động thời vụ của các công ty AI.

Khủng hoảng Hollywood sau làn sóng AI và đình công khiến nhiều lao động sáng tạo chuyển sang làm việc cho các nền tảng huấn luyện AI.

Nghe qua, đây giống một công việc công nghệ cao của tương lai. Nhưng thực tế lại gần với lao động dây chuyền kỹ thuật số hơn nhiều.

Những người đứng sau sự “thông minh” của AI

Tác giả tự gọi mình là một “AI trainer” - người huấn luyện AI. Công việc không phải lập trình hay phát minh công nghệ, mà là làm những nhiệm vụ cực nhỏ và lặp đi lặp lại để giúp AI hiểu con người hơn.

Có ngày cô phải đánh giá xem chatbot nói chuyện tự nhiên hay khó chịu. Có lúc phải xem hàng nghìn video để đánh dấu chính xác mili giây một tiếng chó sủa, khoảnh khắc ai đó đi ngang cửa sổ hoặc thời điểm một quả bóng phát nổ. Thậm chí, cô còn tham gia nhóm “red team”, chuyên kiểm tra mức độ an toàn của AI bằng cách ép chatbot tạo nội dung nguy hiểm hoặc cực đoan, để tìm ra những lổ hổng.

Những công việc này nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng lại là nền móng giúp các mô hình AI ngày càng giống con người hơn.

Ít ai nhận ra rằng phía sau những chatbot có khả năng trò chuyện mượt mà hay các công cụ tạo hình ảnh thông minh là một lực lượng lao động khổng lồ đang làm việc âm thầm để “dạy” máy móc cách phản ứng, suy nghĩ và giao tiếp.

Từ biên kịch Hollywood đến lao động thời vụ cho AI

Tác giả biết đến công việc AI training thông qua một nhóm Facebook của Hiệp hội Biên kịch Mỹ, nơi nhiều biên kịch thất nghiệp chia sẻ tình trạng nợ nần và bấp bênh tài chính sau khủng hoảng ở Hollywood. Một người giới thiệu nền tảng tuyển dụng AI với mức lương có thể lên tới 150 USD/giờ (gần 4 triệu đồng) cho biên kịch.

Nghe như “việc nhẹ lương cao”. Nhưng để nhận được hợp đồng đầu tiên, cô phải nộp hàng loạt đơn ứng tuyển, làm nhiều bài kiểm tra không lương và phỏng vấn với một AI recruiter - trợ lý tuyển dụng ảo xuất hiện dưới dạng một chấm sáng nhấp nháy trên màn hình. Cuối cùng, cô được nhận vào vị trí “generalist annotator” (một người gắn dữ liệu tổng quát) với mức lương khoảng 52 USD/giờ (khoảng hơn 1,35 triệu đồng).

Tuy nhiên, cảm giác hào hứng nhanh chóng biến mất khi cô bước vào hệ thống làm việc hỗn loạn của các nền tảng AI: hàng loạt Slack, Zoom, Airtable, Google Docs, những dự án mở rồi đóng chỉ sau vài giờ và lịch làm việc gần như không đoán trước được.

Nhiều biên kịch Hollywood chuyển sang làm công việc huấn luyện AI sau khủng hoảng của ngành giải trí và làn sóng tự động hóa do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Một quản lý từng nhắn cho cô lúc nửa đêm: “Đừng dựa vào công việc này. Đây không phải công việc. Đây là task”.

Trong thế giới AI gig work, người lao động không còn được gọi là nhân viên, mà là “tasker”, tức những người thực hiện các nhiệm vụ ngắn hạn cho hệ thống AI.

Cuộc săn việc liên tục trong thế giới AI

Điều đáng nói là AI gig work thường được quảng bá như hình thức làm việc tự do, linh hoạt và chủ động thời gian. Nhưng thực tế lại giống một cuộc săn task liên tục.

Các dự án có thể xuất hiện lúc nửa đêm và biến mất chỉ vài giờ sau đó. Nếu không online kịp lúc, người lao động gần như mất cơ hội kiếm tiền.

Tác giả mô tả mỗi lần Slack báo có dự án mới giống như một tín hiệu sinh tồn. Có những tối vừa đi làm phim trường về, chưa kịp ăn tối hay giúp con học bài, cô đã phải lao vào laptop vì sợ “task sẽ biến mất vào sáng mai”.

Nhiều quản lý trẻ liên tục thúc ép bằng những khẩu hiệu như: Cố lên cả đội (Go team go); Tập trung hết sức (Lock in); Kết thúc thật tốt (Finish strong), trong khi người lao động thức trắng đêm để giành task.

Phía sau sự “thông minh” của AI là hàng nghìn lao động thời vụ phải làm việc xuyên đêm để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Điều nghịch lý là phía sau ngành công nghiệp AI trị giá hàng tỉ USD, rất nhiều lao động tri thức đang rơi vào trạng thái bất ổn kéo dài. Họ là biên kịch, giáo viên, nhà báo, chuyên gia ngôn ngữ hay nhà nghiên cứu… nhưng lại phải thức đêm gắn timestamp cho video, sửa từng câu chữ nhỏ hoặc làm những công việc lặp đi lặp lại để giúp AI ngày càng thông minh hơn.

“Hunger Games” của kỷ nguyên AI

Một trong những chi tiết gây ám ảnh nhất của bài viết là cách tác giả mô tả môi trường AI gig work như một phiên bản kỹ thuật số của The Hunger Games: Ai nhanh hơn sẽ có việc; Ai online đúng lúc sẽ có tiền. Ai chậm hơn sẽ bị bỏ lại.

Các diễn đàn Reddit của nhân viên AI contractor đầy những bài đăng về việc bị giảm lương, mất dự án hoặc bị loại khỏi hệ thống mà không có giải thích rõ ràng.

Có những công việc trước đây trả hơn 20 USD/giờ (tương đương 526.000 đồng) nhưng sau đó được tuyển lại với mức thấp hơn đáng kể. Trong khi đó, các công ty AI vẫn liên tục tăng tốc phát triển sản phẩm và gọi vốn hàng tỉ USD.

AI đang thay đổi không chỉ ngành công nghệ, mà cả cách con người lao động và tồn tại trong nền kinh tế số.

Ở một góc nào đó, AI không chỉ đang học cách bắt chước con người. Nó cũng đang tạo ra một kiểu lao động mới mà ở đó, con người vì mưu sinh, phải thích nghi với tốc độ, logic và sự lạnh lùng của máy móc để tồn tại.

(Còn tiếp)