Nghệ sĩ Bách Vũ và những suy ngẫm về 'viễn cảnh' tương lai
Tại triển lãm “Mạch sống vô hình” trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, nghệ sĩ trẻ Bách Vũ gây chú ý khi giới thiệu tới công chúng sáng tạo mới mang tên “Viễn Cảnh”. Bằng ánh sáng và những chất liệu giàu liên tưởng, tác phẩm sắp đặt soi chiếu vẻ đẹp của tiến bộ và những đánh đổi phía sau hành trình phát triển.

Khách tham quan chiêm ngưỡng, tương tác với tác phẩm sắp đặt "Viễn Cảnh". (Ảnh: BTC)
Từ những tìm tòi nghệ thuật đa phương tiện
Bách Vũ (Mark Vũ) tên thật là Vũ Hoàng Bách, sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, là một trong những gương mặt trẻ tạo được dấu ấn riêng trong nền mỹ thuật đương đại. Từng học tập, làm việc trong lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Vương quốc Anh, đam mê nghệ thuật đã dẫn lối anh trở về quê nhà lập nghiệp.
Bên cạnh hội họa, Bách Vũ còn thực hành nghệ thuật sắp đặt, tham gia giám tuyển triển lãm, sản xuất âm nhạc điện tử và phát triển các không gian nghệ thuật. Những trải nghiệm trên nhiều lĩnh vực góp phần hình thành cách tiếp cận đa dạng của anh đối với nghệ thuật đương đại. “Viễn Cảnh” đánh dấu một hướng thể hiện mới trong thực hành nghệ thuật của Bách Vũ khi kết hợp sắp đặt ánh sáng với văn bản in, đặt người xem vào một không gian suy tưởng về tương lai.
Tác phẩm được giới thiệu trong triển lãm “Mạch sống vô hình” do Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam tổ chức, khai mạc ngày 14/11 tại Hà Nội. Triển lãm quy tụ bảy nghệ sĩ và nhóm sáng tạo gồm Bách Vũ, Ngô Đình Bảo Châu, Fustic, Hiền Hoàng, Kiều Lam, Phạm Ngọc Lân và Linh San, dưới sự giám tuyển của ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Nghệ thuật Heritage Art Space.
Theo Ban tổ chức, triển lãm không giới hạn năng lượng trong những khái niệm quen thuộc như điện hay nhiên liệu mà mở rộng cách tiếp cận tới những dòng chảy và chuyển động khó nhìn thấy nhưng luôn hiện diện trong đời sống. Đó có thể là sức gió, ánh sáng, các hệ thống tự nhiên, những cấu trúc đô thị và nhân tạo do con người xây dựng, vận hành... Có những chuyển động mắt thường khó nhận biết, nhưng lại góp phần định hình nhịp sống và diện mạo thế giới của chúng ta hôm nay.

Nghệ sĩ Bách Vũ (đứng thứ tư từ trái sang) cùng các nghệ sĩ ra mắt khán giả tại triển lãm. (Ảnh: BTC)
Để thực hiện triển lãm, các nghệ sĩ đã dành nhiều tháng nghiên cứu, trao đổi về chủ đề năng lượng, trong đó tìm hiểu cách con người ở những không gian văn hóa khác nhau cảm nhận và quan niệm về năng lượng. Thông qua phim, điêu khắc, âm thanh và nghệ thuật sắp đặt, các tác phẩm khuyến khích người xem quan sát những chuyển động trong thế giới chung quanh, từ đó nhận diện rõ hơn mối quan hệ giữa con người, thiên nhiên và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh ấy, “Viễn Cảnh” tiếp cận chủ đề năng lượng từ một góc nhìn đáng chú ý: Khoảng cách giữa những hình dung tốt đẹp về tương lai và thực tế của quá trình hiện thực hóa chúng.
Phía sau những hình ảnh đẹp đẽ
“Viễn Cảnh” gồm một sắp đặt ánh sáng và một văn bản in phát hành mở mang tên “Lời mở”. Hai thành phần không tồn tại độc lập mà cùng tạo nên một trải nghiệm liên tục: Người xem bước vào không gian, đối diện với hình ảnh phản chiếu, rồi có thể mang văn bản ra khỏi triển lãm như một phần dư âm của cuộc gặp gỡ nghệ thuật.
Trên một tấm gương, chữ “Viễn Cảnh” ở trung tâm và phát sáng. Ánh sáng ấy mở ra một không gian khác, một thực tại khác dường như đang ở rất gần. Người xem có thể nhìn thấy dòng chữ, nhìn thấy hình ảnh phản chiếu và cả chính mình trong đó. Nhưng dù hiện diện ngay trước mắt, thế giới ấy vẫn nằm phía bên kia mặt gương, không thể bước vào.

“Viễn Cảnh” là tác phẩm tiếp nối mối quan tâm của nghệ sĩ về nhân sinh, môi trường và những biến đổi của thế giới hiện đại. (Ảnh: BTC)
Hình ảnh giản dị ấy chứa đựng một trong những suy tư được Bách Vũ chia sẻ: "Con người có thể hình dung về tương lai, thậm chí tưởng tượng mình đang sống trong một thế giới tốt đẹp hơn, nhưng khả năng hình dung không đồng nghĩa với khả năng biến điều ấy thành hiện thực". Nghệ sĩ cho biết anh tập trung vào mối tương tác giữa ảo ảnh và sự mê hoặc. Nếu ảo ảnh gợi đến một khả thể không thực sự tồn tại, thì sự mê hoặc lại nằm trong sức cuốn hút của những hình dung đẹp đẽ về tương lai, khiến con người dễ bị chi phối trong cách nhìn nhận và lựa chọn.
Tuy nhiên, Bách Vũ không xem mọi viễn cảnh đều là ảo tưởng. Năng lượng tái tạo, trí thông minh nhân tạo, các tiến bộ y sinh học hay khả năng cải thiện đời sống đều là những triển vọng có thật. Điều đáng suy nghĩ là trong hành trình hướng tới những mục tiêu ấy, con người có thể bị cuốn theo sức hấp dẫn của đích đến mà chưa nhìn nhận đầy đủ những đánh đổi, sự lệ thuộc, rủi ro và bất định trên đường đi.
Người xem có thể bị thu hút bởi vẻ đẹp và sự bắt mắt của sắp đặt mà chưa lập tức nghĩ đến những hệ lụy gắn với chính các chất liệu tạo nên nó. Đèn neon và than đá vừa tạo hiệu quả thị giác, vừa mang những liên tưởng về lịch sử phát triển công nghiệp và những vấn đề môi trường. Đèn neon từng được sử dụng rộng rãi trong quảng cáo thương mại, đặc biệt trong giai đoạn 1920-1950. Ánh sáng đặc trưng của chất liệu này có khả năng thu hút sự chú ý, khơi gợi ham muốn tiêu dùng và thường gắn với hình ảnh hiện đại, tân tiến của đời sống đô thị.
Trong khi đó, bản thân than đá cũng mang một vẻ đẹp riêng. Bách Vũ nói về sự lựa chọn chất liệu này: "Bề mặt than đá gồ ghề, không đồng đều, phản chiếu ánh sáng tạo nên chiều sâu, kết cấu và sự phong phú về mặt thị giác. Mặt khác, than đá cũng gắn liền với ô nhiễm, hoạt động khai thác tài nguyên và suy thoái môi trường. Với tôi, vật liệu này vừa là đối tượng của thưởng thức thẩm mỹ, vừa là lời nhắc nhở về những quá trình khai thác tài nguyên làm nền tảng cho văn minh hiện đại."
Như vậy, nghệ sĩ không lựa chọn cách đối lập trực tiếp giữa vẻ đẹp và những vấn đề môi trường. Anh thẩm mỹ hóa chính những điều mình muốn chất vấn, để sức hấp dẫn thị giác trở thành một phần trong cơ chế phản biện của tác phẩm. Từ đó, “Viễn Cảnh” đặt ra câu hỏi: Con người dễ dàng thay đổi cách nhìn nhận thực tại đến mức nào khi những điều đáng quan ngại được chuyển hóa thành những hình ảnh đẹp đẽ, hấp dẫn?
"Bề mặt than đá gồ ghề, không đồng đều, phản chiếu ánh sáng tạo nên chiều sâu, kết cấu và sự phong phú về mặt thị giác. Mặt khác, than đá cũng gắn liền với ô nhiễm, hoạt động khai thác tài nguyên và suy thoái môi trường. Với tôi, vật liệu này vừa là đối tượng của thưởng thức thẩm mỹ, vừa là lời nhắc nhở về những quá trình khai thác tài nguyên làm nền tảng cho văn minh hiện đại."
Nghệ sĩ Bách Vũ
Theo tác giả, những hệ lụy về tài nguyên và môi trường của tiến bộ công nghệ không hẳn bị che giấu khỏi nhận thức của con người. Chúng ta vẫn biết những vấn đề ấy tồn tại, nhưng đôi khi bị cuốn hút bởi những lời hứa về thành quả và không muốn đối diện với những thực tế đang hiện hữu. Bởi vậy, tấm gương trong tác phẩm không đơn thuần là phương tiện tạo hiệu ứng thị giác. Khi nhìn thấy cả bản thân trong không gian phản chiếu, người xem cũng nhận ra mình là một phần của viễn cảnh đang được đặt ra, đồng thời có thể suy ngẫm về vai trò và trách nhiệm của chính mình trước những lựa chọn phát triển.
Không đưa ra một lời cảnh báo trực diện, Bách Vũ để người xem tự đối diện với những câu hỏi về tương lai. Qua đó, “Viễn Cảnh” góp thêm một góc nhìn cho chủ đề của triển lãm “Mạch sống vô hình”: nhận diện những dòng chảy năng lượng đang định hình đời sống, đồng thời nhìn nhận thận trọng hơn những đánh đổi trong quá trình con người kiến tạo tương lai.
Triển lãm mở cửa miễn phí phục vụ công chúng đến hết ngày 28/11 tại Tòa nhà Di sản, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội.
