Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vương Minh Lập - 'tay máy không tuổi'

Tác phẩm “Bát ngát chè xanh” của NSNA Vương Minh Lập.

“Theo bước chân thời gian”

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vương Minh Lập cầm máy từ rất sớm nhưng đến với “sân chơi” nhiếp ảnh nghệ thuật khá muộn. Năm 2010, ông mới trở thành hội viên Chi hội Nhiếp ảnh thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh.

Ở tuổi 76 ông ra mắt triển lãm cá nhân lần thứ hai mang tên “Theo bước chân thời gian”, gồm 50 tác phẩm ảnh nghệ thuật, dự kiến trưng bày từ ngày 29-4 đến 10-5 tại khuôn viên Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam. Triển lãm là một hoạt động văn hóa ý nghĩa, góp phần chào mừng Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước...

NSNA Vương Minh Lập chia sẻ: Gần nửa thế kỷ cầm máy, từ những năm chiến đấu ở chiến trường cho đến khi chuyển ngành rồi về hưu, niềm đam mê nhiếp ảnh vẫn luôn thôi thúc tôi. Mỗi khi có điều kiện, tôi lại đi, tìm hiểu, ghi lại những gì mình yêu quý. Nâng niu từng tác phẩm sắp triển lãm, ông Lập nói: “Theo bước chân thời gian” là hành trình tôi gom lại những khoảnh khắc ấy.

Đó là những tác phẩm ghi lại từng chặng đường ông đã đi qua: các tỉnh miền núi phía Bắc, từ Đông Bắc, Tây Bắc đến Thái Nguyên và Hà Nội. Ngày trước chụp máy phim, nhiều ảnh đã thất lạc, vì vậy mỗi khoảnh khắc còn lại đều rất quý giá.

50 tác phẩm được chọn lọc từ hàng vạn khoảnh khắc. Trong đó, khoảng 17 bức ảnh con người, 15 bức phong cảnh, 7 bức sự kiện, và 7-10 bức ảnh chụp nghệ thuật sân khấu - múa, hát. Các tác phẩm phản ánh sinh động vẻ đẹp quê hương, đất nước và con người Việt Nam, đặc biệt là vùng núi phía Bắc và biên cương Tây Bắc.

Nổi bật là tác phẩm “Mời trà Công nương Malaysia” chụp tại Tân Cương (Festival Trà 2017), giành giải Nhất của Cuộc thi ảnh nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên năm 2018; và “Bản sắc” giành giải Nhì của Cuộc thi “Thái Nguyên trong tôi” năm 2020.

NSNA Vương Minh Lập và chiếc máy ảnh Praktica kỷ niệm.

Hai tác phẩm nổi bật khác là: “Nghệ nhân” - ghi lại khoảnh khắc múa kèn của người Mông trên sân khấu với kỹ thuật trồng chuối, nhào lộn, lột tả đầy đủ tinh thần thượng võ và đời sống tự nhiên của họ. Đây là khoảnh khắc hiếm, thể hiện rõ bản sắc văn hóa dân tộc. Và “Ánh sao thép”, ghi lại người công nhân luyện thép giữa muôn vàn tia lửa, tạo nên hình ảnh vừa chân thực vừa giàu tính biểu tượng.

Nhiều tác phẩm khác của ông cũng từng đạt giải cao tại các cuộc thi ảnh nghệ thuật cấp tỉnh và được trưng bày tại các Liên hoan ảnh khu vực miền núi phía Bắc.

Từ người lính Trường Sơn đến “tay máy không tuổi”

NSNA Vương Minh Lập kể, ông đến với nhiếp ảnh bắt đầu từ thời còn là người lính Trường Sơn. Ngày ấy máy ảnh là thứ xa xỉ, ông không có điều kiện tiếp cận. Chỉ đến khi vào quân đội, rồi một lần ra an dưỡng ở Quảng Bình, ông mới bắt đầu được tiếp xúc.

Đó là khi ông gặp một người lính miền Nam trên đường hành quân, người này đã tặng lại chiếc máy ảnh đầu tiên cho ông. Sau những lần an dưỡng khác tại Đồng Hới, ông thường đến một hợp tác xã có hai vợ chồng am hiểu về nhiếp ảnh để học hỏi. “Lúc ấy tôi bắt đầu tập chụp. Máy cơ rất khó, phải chỉnh nét bằng cách căn hai điểm vàng trùng nhau. Nhưng càng chụp càng mê” - ông xúc động nhớ lại.

NSNA Vương Minh Lập nhập ngũ năm 1970, làm lái xe thuộc Đoàn 559 - bộ đội Trường Sơn, nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, thuốc men, quân trang từ hậu phương vào chiến trường. Mùa khô thì chạy xe, mùa mưa thì rút ra bảo dưỡng. Đường Trường Sơn gian khổ, nhưng cũng là nơi ông rèn luyện và trưởng thành.

Một kỷ niệm đáng nhớ là năm 1973, khi chở đoàn văn công vào Quảng Trị biểu diễn phục vụ bộ đội. Trong một lần dừng chân, ông mượn máy ảnh của một người trong đoàn quê Nam Định để chụp cảnh pháo 175 ly của Mỹ tại Cam Lộ - Cồn Tiên.

Sau này, khoảng năm 1977, lúc rời quân ngũ, ông mới biết bức ảnh đó được Ty Văn hóa Quảng Trị triển lãm, nhưng chỉ ghi “Chiến sĩ lái xe Trường Sơn” vì không ai biết tác giả. Đến năm 2015, ông tìm về Nam Định để tìm lại người giữ máy ảnh và bức ảnh nhưng không gặp.

Tác phẩm “Mùa xuân trên bản Mông” của NSNA Vương Minh Lập.

Sau khi ra quân, ông về làm lái xe tại Nhà hát Ca - Múa - Nhạc dân gian Việt Bắc. Giai đoạn 1988 - 1990, ông sang Đức lao động, tiếp cận máy ảnh Praktica và mang về một số thiết bị cũ. Ban đầu ông chỉ chụp sinh hoạt, đám cưới, sự kiện. Từ khoảng năm 2000, ông bắt đầu nghiên cứu nghiêm túc với nhiếp ảnh nghệ thuật.

Xem ảnh của Vương Minh Lập, họa sĩ Hoàng Báu không khỏi bất ngờ thốt lên: Những bức ảnh của Vương Minh Lập thật sự là khoảng lặng đáng nhớ, rất đời, vừa lạ vừa quen. Ảnh chạm vào những điều giản dị nhất của đời sống, nơi mà cảm xúc con người được khơi gợi tự nhiên.

NSNA Trịnh Việt Hùng, Chi hội trưởng Chi hội Nhiếp ảnh Thái Nguyên lại đánh giá: Anh Lập chụp rất thật, không bao giờ dàn dựng, cũng không photoshop. Đây là tinh thần nhiếp ảnh cổ điển rất đáng trân trọng.

Nhiều người cho rằng ảnh của ông không quá “gai góc”, nhưng có chiều sâu cảm xúc. Đó là những khoảng lặng quý giá trong đời sống hiện đại, nhắc con người dừng lại trước những điều giản dị mà sâu sắc. Từ chiến tranh đến đời thường, từ miền núi đến đô thị, ống kính của ông luôn hướng về con người và cuộc sống lao động.

Triển lãm “Theo bước chân thời gian” là một sự kiện nghệ thuật, nhưng hơn thế nó còn là hành trình ký ức “định danh” một nghệ sĩ đầy chất lính. Như ông từng tâm sự: Cuộc đời tôi đi qua chiến tranh, qua nhiều vùng đất. Không phải lúc nào cũng giữ được tất cả, nhưng mỗi bức ảnh còn lại đều là một phần ký ức. Và có lẽ, chính những ký ức ấy đã làm nên một “ống kính không tuổi” của nhiếp ảnh Thái Nguyên.