Nghị định mới mở ra kỷ nguyên phát triển văn hóa Việt Nam trên môi trường số

Ngày 9/7, Chính phủ ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về Hạ tầng văn hóa số. Đây là văn bản pháp lý quy định về phát triển hạ tầng văn hóa số tại Việt Nam, tạo nền móng cho việc xây dựng hệ sinh thái văn hóa trên môi trường số. Đồng thời, Nghị định mở ra hướng phát triển mới cho các lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch.

Theo Nghị định, hạ tầng văn hóa số được xác định là hạ tầng chuyên ngành, có vai trò kết nối bản sắc văn hóa dân tộc với đổi mới sáng tạo, kinh tế số và sức mạnh mềm quốc gia. Việc phát triển hạ tầng văn hóa số gồm 3 thành phần cơ bản, gồm: hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu văn hóa số và các nền tảng, hệ thống, công cụ số phục vụ lợi ích công cộng.

Nghị định gồm 5 chương, 20 điều và áp dụng đối với mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia phát triển, quản lý hoặc khai thác hệ sinh thái văn hóa số tại Việt Nam. Bên cạnh đó, toàn bộ quy định được xây dựng theo hướng không phát sinh thêm thủ tục hành chính mới, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tham gia phát triển lĩnh vực này. Thay vì tập trung đầu tư hạ tầng vật lý theo cách truyền thống, Nghị định hướng đến mô hình quản trị dựa trên dữ liệu nhằm giải quyết 8 bài toán lớn của ngành văn hóa.

Toàn bộ quy định trong Nghị định số 277/2026/NĐ-CP được xây dựng theo hướng không phát sinh thêm thủ tục hành chính mới, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tham gia phát triển lĩnh vực này (Ảnh minh họa)

Trước hết, hạ tầng văn hóa số sẽ hỗ trợ bảo tồn di sản trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một do thiên tai, thời gian và quá trình đô thị hóa. Các hiện vật, di tích, tư liệu hay nghệ thuật biểu diễn sẽ được số hóa, lưu trữ theo chuẩn quốc tế và có thể phục dựng bằng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình 3D hay thực tế mở rộng (XR). Việc xây dựng "bản sao số" (Digital Twin) cũng góp phần bảo đảm giá trị di sản được lưu giữ lâu dài.

Bên cạnh đó, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận văn hóa thông qua các nền tảng trực tuyến như bảo tàng số, thư viện số, lớp học nghệ thuật hay các chương trình biểu diễn chất lượng cao. Văn hóa được kỳ vọng trở thành một dịch vụ công số phục vụ mọi đối tượng, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Nghị định cũng góp phần giải quyết bài toán xây dựng kho dữ liệu văn hóa số quốc gia. Đây sẽ là nguồn dữ liệu phục vụ phát triển AI, công nghiệp sáng tạo và các sản phẩm văn hóa số mang bản sắc Việt Nam. Dữ liệu về di sản, nghệ thuật, lễ hội, âm nhạc, trang phục hay mỹ thuật sẽ trở thành "nguyên liệu" để các doanh nghiệp sáng tạo phát triển phim ảnh, trò chơi điện tử, hoạt hình, xuất bản, thiết kế và nhiều ngành công nghiệp văn hóa khác.

Đồng thời, Nghị định cũng đặt mục tiêu hình thành thị trường văn hóa số minh bạch thông qua cơ sở dữ liệu bản quyền, định danh tác phẩm, sàn giao dịch tài sản văn hóa số và cơ chế thanh toán, phân chia lợi ích. Đồng thời, cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ để theo dõi hoạt động văn hóa theo thời gian thực, thống kê ngành công nghiệp văn hóa, dự báo xu hướng tiêu dùng và xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu.

Cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ để theo dõi hoạt động văn hóa theo thời gian thực, thống kê ngành công nghiệp văn hóa, dự báo xu hướng tiêu dùng và xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu ( Ảnh minh họa)

Trong bối cảnh không gian mạng trở thành không gian văn hóa mới, việc xây dựng hạ tầng văn hóa số còn góp phần bảo đảm chủ quyền văn hóa trên môi trường số, hạn chế sự phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài và tăng khả năng quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Để thúc đẩy quá trình này, Nghị định xác định nhiều công nghệ ưu tiên phát triển như điện toán đám mây, điện toán biên, AI, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), Blockchain, Digital Twin, VR, AR, XR, LiDAR, GIS và BIM/HBIM. Doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ và sản phẩm văn hóa số sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi theo quy định về đầu tư, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, mô hình Trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa được định danh trong một văn bản quy phạm pháp luật. Các trung tâm sẽ hoạt động theo mô hình hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, đặt tại các khu công nghiệp sáng tạo, cơ sở giáo dục hoặc thiết chế văn hóa. Đây sẽ là nơi hỗ trợ sáng tạo nội dung số, phát triển sản phẩm văn hóa số, kết nối cộng đồng sáng tạo với doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, góp phần hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo văn hóa trên phạm vi cả nước.

Việc ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành văn hóa, tạo nền tảng để khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số.